POSŁUCHAJ PODCASTU:

Dla młodych istotnym zagadnieniem jest kwestia wolności słowa w sieci. Jak wskazano w raporcie „Pęknięte pokolenie rewolucjonistów. Młodzi wobec sytuacji w Polsce w 2021 roku” ze stwierdzieniem „Nie boję się inwigilacji w internecie, ponieważ nie robię nic nielegalnego” zgadza się 59,9 proc. badanych, czyli większość ankietowanych. Co zatem realnie młodzi robią w sieci?

Rydliński: To prawdziwe pokolenie Digital Native

Dr Bartosz Rydliński, adiunkt w Instytucie Nauk o Polityce i Administracji UKSW oraz współzałożyciel Centrum im. Daszyńskiego wskazuje, że jego zdaniem:

„Młodzi traktują internet jak polityczną agorę, na której czują się bardzo swobodnie, na której dorastali.”

„To pokolenie digital native – osób, które wyrosły ze smartfonem w dłoni; które rozwijały się z szeroko pojętym internetem, jaki ich otaczał. W związku z tym, wyniki (raportu – red.) nie są na tyle zaskakujące, ponieważ młodzi niekoniecznie wierzą w jakąś formę inwigilacji. Z jednej strony czują się niezwykle swobodnie, ale z drugiej strony warto zwrócić uwagę, jak niechętnie patrzą na organy państwowe, jeżeli chodzi o jakiekolwiek formy kontroli i tego czy pewne treści pojawiające się na Facebooku, czy Twitterze mają charakter skrajny. (…) Trudno oczekiwać, że w czasie wojny to się zmieni – służby państwowe będą musiały w sposób szczególny patrzeć, w którym kierunku idzie inwigilacja” – ocenia Rydliński.

Dodaje, że obecnie – w związku z trwającą wojną w Ukrainie – stoimy w obliczu pierwszej światowej wojny cyfrowej. „O ile mieliśmy do czynienia z konfliktami zbrojnymi na globalną skalę, o tyle to pierwszy tego typu konflikt w internecie, gdzie siły dobra i zła się mierzą”.

Zdaniem Rydlińskiego, młodzi odnajdują się w internecie, ale nie w rzeczywistości fake newsów. „Niejednokrotnie moi studenci – co wynika także z badań, często młode osoby o prawicowych poglądach – ulegają pokusie upraszczania świata, chociażby dotyczącej kwestii osób niekoniecznie białych, chrześcijan, niekoniecznie osób nieheteronormatywnych”.

Według współautora raportu, „fact-checking jest niezwykle trudny, bo musi działać pod presją czasu”. „W internecie to nie są kwestie dni, godzin, a czasami sekund, by nie podać emocjonalnego wpisu dalej, aby go nie udostępniać. Polska opinia publiczna, polscy młodzi są obserwatorami naprawdę dużych zdarzeń. Rzadko kiedy to Polska, a szczególnie polscy młodzi tworzą alternatywną rzeczywistość, wyimaginowaną. Trzeba być bardzo czujnym i tłumaczę studentom, że w sieci istnieje efekt >>kuli śnieżnej<<, który może mieć swoje bardzo poważne konsekwencje, choćby ze względów bezpieczeństwa” – stwierdza pierwszy gość podcastu Forum IBRiS.

Podsumowuje:

„Młode osoby muszą zrozumieć, że nade wszystko istnieje życie poza internetem. W internecie bardzo łatwo być niezwykle odważnym człowiekiem”.

Młodzi nie mogą żyć bez internetu, ale są świadomi zagrożeń

W drugiej części rozmowy gościem Forum IBRiS była Anna Sydorczak ze Stowarzyszenia Demagog, organizacji fact-checkingowej, która na co dzień zajmuje się walką z dezinformacją i obalaniem fake newsów.

Anna Sydorczak jako przedstawicielka pokolenia Zet mówi nam, czy obecnie wyobraża sobie życie bez internetu. „Internet odgrywa bardzo ważną rolę, przede wszystkim nie wyobrażam już sobie życia bez niego: za jego pośrednictwem kontaktuję się z moimi znajomymi, robię zakupy; jest szereg czynności, które robię w internecie. Pozwala też się uczyć, zawierać nowe przyjaźnie. Myślę, że wiele osób, szczególnie z pokolenia Zet to potwierdzi, że nie wyobrażają sobie życia bez internetu” – zaznacza rozmówczyni.

Pytana, czy w pokoleniu Zet pojawia się potrzeba „cyfrowego detoksu” przyznaje, że w jej kręgu bliskich uczucie chęci „odłączenia się” od życia online pojawiło się dość szybko. „Pamiętam rozmowę z moją znajomą siedem lat temu: opowiadała mi o swojej koleżance i o tym, że już wtedy miała wypisane zaświadczenie od lekarza, który stwierdził, że jest uzależniona od mediów społecznościowych i internetu. Zdziwiłam się, że jest to tak powszechne, że moje otoczenie ma z tym tak duży problem. (…) Sama jestem uzależniona od Instagrama, budzę się i przeglądam zdjęcia. Wiele osób mówiło mi, że w czasie sesji na studiach robią sobie detoks, ponieważ nie mogą się skupić. O takich detoksach słyszałam, sama je przechodziłam” – tłumaczy Anna Sydorczak.

Dla młodych istotnym zagadnieniem jest kwestia wolności słowa w sieci. Ze zdaniem „Państwo powinno kontrolować , żeby przeciwdziałać możliwym przestępstwom jak terroryzm, czy nielegalne treści” nie zgadza się 45,5 proc. badanych.

Z punktu widzenia Anny Sydorczak „w rządzie zasiadają osoby, które pokolenie Zet popiera na ostatnim miejscu”. „Jeżeli obecny rząd miałby robić coś w kierunku (cenzury w sieci – red.) to jestem przekonana, że nieważne, co by robił, wywołałoby to sprzeciw wśród osób z tego pokolenia. Ta władza nie jest wybrana przez najmłodszych, mających prawo do głosowania. Jej zdaniem, aby >>cokolwiek w internecie kontrolować<< potrzebny byłby szczegółowy plan – na jakiej płaszczyźnie miałaby przebiegać kontrola i w jaki sposób”.

Na co dzień Stowarzyszenie Demagog zajmuje się walką z dezinformacją. Zdaniem rozmówczyni – poza problemem fake newsów – młodzi są świadomi oszustw internetowych, takich jak np. phishing („łowienie ofiary” za pomocą fałszywych wiadomości i maili – red.).

„Myślę, że edukacja w tym zakresie – szczególnie na przykładzie wojny w Ukrainie bardzo się rozwinęła, istnieje duże zapotrzebowanie na warsztaty i szkolenia z dezinformacji”

– ocenia.

Wskazuje także na ważny aspekt wpływania social mediów na psychikę młodych, co zostało pokazane choćby na przykładzie sprawy The Facebook Files, kiedy sygnalistka i była pracownica Facebooka, Frances Haugen ujawniła dokumenty świadczące o tym, że Facebook nie tylko nie traktuje równo wszystkich użytkowników, ale także zlekceważył sygnały świadczące o tym, że Instagram negatywnie wpływa na kondycję psychiczną najmłodszych użytkowników platform.

„Ograniczyć social media, spędzać więcej czasu ze znajomymi, a nie na >>wifi party<<, rozmawianie ze swoimi rodzicami, bo to obecnie duży problem. (…) Pewnie ominie mnie kilka informacji w sieci, ale lepiej zadbać o kontakty tu i teraz z tymi, którzy są naprawdę blisko” – rekomenduje Sydorczuk pytana, jak radzić sobie w świecie mediów społecznościowych.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

Jeśli chodzi o formę zatrudnienia, młodzi preferują umowę o pracę. Wybiera ją aż 65 proc. badanych. Podzielone są natomiast poglądy, czy umowy cywilnoprawne są korzystne czy niekorzystne dla pracownika. Podział dotyczy również ograniczenia umów śmieciowych – 42,4 proc. badanych popiera to rozwiązanie, przy 22,7 proc. odpowiedzi przeciwnych.

Pierwszym gościem Nikoli Bochyńskiej był Marek Szymianiak, autor książek „Urobieni. Reportaże o pracy” oraz „Zapaść”, który na co dzień zajmuje się rynkiem pracy w kontekście technologiczno-społecznym oraz prowadzi podcast „Pracownia. Podcast o pracy”.

Według Szymaniaka młodzi zdecydowanie opowiadają się za bardziej stabilnymi formami zatrudnienia.

„W kontekście ostatnich co najmniej dwóch lat to już nie powinno dziwić. To właśnie młode osoby – czy to pracujące w gastronomii, czy np. w hotelarstwie – najmocniej ucierpiały w pandemii, wskutek lockdownów, kiedy zamrożona była gospodarka. Dotyczyło to bezpośrednio młodych. A jeśli widzieli oni, że ich bliscy – zatrudnieni na „śmieciówkach” – z dnia na dzień tracili dochód, to myślę, że była to dla nich lekcja, że w życiu stabilność jest bardzo ważna”

– mówi Szymaniak. 

Drugą wyraźną tendencją jest wzrost aprobaty dla zatrudnienia w oparciu o umowę o pracę. Im starsi są badani przedstawiciele pokolenia „Z”, tym częściej wybierają oni umowę o pracę. W grupie najstarszej (24 lata) jest to aż 76,8 proc. Umowa o pracę jest najbardziej atrakcyjna dla mieszkańców wsi – wybiera ją 69,7 proc. badanych.

Młode kobiety na rynku pracy

Autor książki „Urobieni..” zwraca uwagę na ważny aspekt: kobiety są mniej skłonne do ryzyka, rzadziej są zainteresowane zakładaniem własnych biznesów. „To nie jest nic nowego pod tym względem, że chodzi o aspekt planowania rodziny, macierzyństwa. Kobiety – mając ten fakt w perspektywie – częściej decydują się na umowę o pracę, bo gwarantuje ona zwolnienie lekarskie. Oczywiście na własnej działalności także można je uzyskać, ale opisywanych było wiele przypadków, że trudno otrzymać wyższe świadczenie na własnej działalności. Ktoś, kto obserwuje to z boku na pewno się do tej formy zniechęci”.

Młodzi są również zdania, że kobiety także powinny pracować, na równi z mężczyznami. Niewielu z nich dopuszcza myśl, że tylko mężczyzna będzie utrzymywał rodzinę.

„Zmiana zachodzi stopniowo  – znam tylko jedną taką parę (w której tylko mężczyzna pracuje – red.). Ma na to wpływ co najmniej kilka czynników: sytuacja ekonomiczna w jakiej się znajdujemy: trudno utrzymać się z jednej pensji; (…) zmienia się też aspekt kulturowy: kobiety od lat są dużo lepiej wykształcone od mężczyzn, rośnie świadomość ich kompetencji, chcą się realizować, chcą być niezależne ekonomicznie. Jeśli podział obowiązków domowych będzie sprawiedliwszy, równiejszy, tym bardziej różnica między płciami będzie spadała, a sytuacja będzie się poprawiała” – komentuje Marek Szymaniak.

Czym dla młodych jest praca?

Gościnią drugiej części podcastu była Wiktoria Wójcik, co-founderka startupu inSTREAMLY – platformy łączącej streamerów z markami, która znalazła się na liście Forbesa „25 under 25”, czyli 25 młodych osób poniżej 25. roku życia, które jako wybitne i ponadprzeciętne w przyszłości mają szansę wpłynąć na rozwój polskiej gospodarki i społeczeństwa; i ostatnio też na liście „Forbes 30 under 30 Europe” w kategorii Media i marketing.

Z badań wynika, że młodzi cenią stabilizację i prawo do płatnego urlopu jako główne atuty umowy o pracę, z kolei nie wierzą w stabilność systemu emerytalnego. Negatywnym punktem odniesienia dla ich ocen i porównań są ich rodzice.

Jak do pracy podchodzą „Zetki”? Wiktoria Wójcik sądzi, że Generacja Z nie chce wpisywać się w jedną rolę, jeden schemat działania. Zamiast tego woli wykorzystywać swoje mocne strony.

„Dla nas praca jest dla życia, a nie życie dla pracy. Ma być jego elementem, ale nie jest spełnieniem samym w sobie. Nie jest najważniejsza, ważne są: relacje, dom, pasje, hobby, fakt, że w pracy będziemy się spełniali. Jednocześnie praca ma nam w pewien sposób zapewnić przyszłość i stabilność. To może wydawać się dziwne – pokolenie, które dorastało na twórcach internetowych, chciało być youtuberami, a jeszcze młodsi – tym bardziej. Oni wszyscy marzą jednak o stabilności. Nie dziwi to, jeżeli spojrzy się na naszą perspektywę:  jesteśmy pokoleniem, które przed 25. rokiem życia doświadczyło pandemii, a w kraju zaraz obok – wojny. Jesteśmy torpedowani informacjami, przeciążeni nimi. W takiej perspektywie praca staje się narzędziem do tego, aby mieć dobre życie. Drugi aspekt, to samorealizacja, czyli możliwość robienia tego, w czym jesteśmy dobrzy i fakt, czy jest to zgodne z naszymi wartościami oraz… brak nudy” – wylicza.

Jak młodzi podchodzą do zarzutów o mityczną roszczeniowość wobec pracodawcy?

„Hasła o roszczeniowości słychać od ludzi, którym nie pasuje, że ktoś od nich wymaga podstawowego szacunku wobec pracownika. (…) Sądzę, że to margines, mam nadzieję, że coraz bardziej się zmniejszający. Nie ma innej możliwości, niż prędzej czy później się pod tym „ugiąć”. Jesteśmy jednym z największych pokoleń na świecie, wchodzimy na rynek pracy, jako jedyni znamy swoje pokolenie najlepiej, mamy coraz większą siłę nabywczą. Każdy, kto będzie rozwijał firmę i będzie chciał, by nie stała w miejscu, będzie musiał pogodzić się z tym, że będzie musiał zatrudnić kogoś z pokolenia Zet. Można nas nazwać rozszczeniowymi, ale wygrają ci, którzy, zamiast obrażać się i grozić palcem: „ach te dzieciaki”, znajdą w tym sens i w pewien sposób się do tego dostosują” – podkreśla młoda start-uperka.

Jakie atuty według Wiktorii Wójcik ma jej pokolenie, czym może wyróżnić się na rynku pracy?

„Jesteśmy pokoleniem, które wychowało się w internecie. Oznacza to, że na każde pytanie, jakie się pojawi nie odpowiemy: >>nie wiem<<, tylko dla nas oznacza to odpowiedź: >>daj mi chwilę, znajdę to, sprawdzę<<. Na pewno wyróżnia nas skłonność do nauki, otwartość. Druga kwestia to lekkość poruszania się w wirtualnym świecie; rozumienie mediów społecznościowych; tego, jak działają fake newsy; obycie się z tym, jak komunikować się z ludźmi takimi, jak my. To może być szczególnie ważne dla każdej firmy, która chce się reklamować dla naszej generacji”

– stwierdza rozmówczyni podcastu Forum IBRiS.

„Potrafimy stawiać na swoim, jesteśmy świadomi kwestii społecznych, ekologicznych, jesteśmy o wiele bardziej wrażliwi społecznie, przez co jesteśmy znacznie bardziej empatyczni. Dla nas świadomość społeczna jest bardzo ważna”. – podsumowuje Wójcik.