POSŁUCHAJ PODCASTU:

Koniec stycznia. IBRiS na zamówienie „Super Expressu” przeprowadził sondaż w jednej z najważniejszych grup docelowych Polskiego Ładu – wśród emerytów. Polski Ład dobrze oceniło 41,2 proc. seniorów. Negatywnie 36,3 proc., a 22,5 proc. nie miało zdania.

Zwolennikami Polskiego Ładu są głównie seniorzy otrzymujący emeryturę poniżej 2000 zł – nic dziwnego – to oni są największymi beneficjentami reformy i dlatego 48 proc. z nich popiera nowy program podatkowy. 24 proc. jest z niego niezadowolonych. Proporcje odwracają się już w grupie, w której emerytury wahają między 2001 a 3000 zł. 43 proc. z nich źle oceniło Polski Ład, 37 proc. było zadowolonych.

Emeryci, którzy otrzymują od 3  do 4 tys. zł, są jeszcze bardziej krytyczni: 57 proc. ocenia Polski Ład źle, 31 proc. dobrze. Emeryci ze świadczeniami powyżej 4000 zł, są praktycznie całkowicie niezadowoleni z programu PiS: aż 97 proc. z nich źle wypowiedział się na temat Polskiego Ładu.

Taki odbiór reformy przez emerytów mógł być dla rządu rozczarowujący i być może dlatego w lutym zdecydowano o wypłacie 14. emerytury. Wbrew zapowiedziom, choć miała być świadczeniem jednorazowym. Wbrew temu, że jeszcze w styczniu padały deklaracje, że w tym roku naprawdę ten prezent dla seniorów nie zostanie powtórzony.

Na początku stycznia minister rodziny i polityki społecznej Marlena Maląg mówiła: „14. emerytura w 2021 r. była wypłacona jako świadczenie jednorazowe, ale wprowadzenie Polskiego Ładu spowoduje, że w kieszeni emerytów zostanie więcej pieniędzy niż po wypłacie czternastek”

A jednak – zbyt duża grupa seniorów w to nie uwierzyła, więc trzeba było ratować sytuację. To ratowanie sytuacji ekonomicznej emerytów czy wyłącznie ratowanie słupków poparcia?

To nie emeryci najbardziej potrzebują ratunku, ale jest ich aż 9 mln

Wydaje się, że raczej to drugie, bowiem emeryci wcale nie są tą grupą społeczną, której żyje się w Polsce najtrudniej, choć powszechnie uważamy, że to ich najczęściej dotyka ubóstwo.

„To się będzie zmieniać w przyszłości, nasze pokolenie urodzone w latach 80. rzeczywiście będzie miało kłopoty. Ale patrząc na dzisiejsze dane, 4,2 proc. emerytów jest w grupie, którą dotyka skrajne ubóstwo, a tymczasem w grupie pracowników odsetek ten jest wyższy – sięga 4,6 proc. Najbardziej zagrożeni ubóstwem dziś również wcale nie są emeryci, a renciści – 8 proc. z nich grozi ubóstwo oraz rolnicy – 13 proc. jest nim zagrożonych”

– podkreśla dr Janina Petelczyc z Katedry Ubezpieczenia Społecznego SGH.

Rzecz w tym, że emeryci już dziś są wielką grupą, która ma ogromną siłę przy urnach wyborczych. I PiS doskonale to wie. Z sondażu IBRIS dla „Super Expressu” wynika, że to właśnie seniorzy dają władzę PiS. Gdyby tylko emeryci decydowali o przyszłości kraju, PiS mógłby spać spokojne. Prawo i Sprawiedliwość może liczyć bowiem na największe poparcie najstarszej grupy Polaków. W sondażu zebrało 38 proc. głosów.

„Od początku rządów PiS najbardziej zyskały dwie grupy: rodziny dzięki 500+, ale świadczenie to nie jest waloryzowane oraz właśnie emeryci” – podkreśla dr Petelczyc. I pokazuje jednocześnie źródła klęski PO w 2015 r.

Zielona wyspa to nieprawda

Jej zdaniem „zielona wyspa” Donalda Tuska podczas poprzedniego kryzysu była bajką, w którą uwierzyliśmy i zaczęła powszechnie obowiązywać, ale badania naukowców z Uniwersytetu Warszawskiego wyraźnie pokazały, że wiele grup społecznych wcale nie przeszło kryzysu suchą nogą, a ich nastroje były ambiwalentne lub wręcz złe.

„Kryzys nie był widoczny w poziomie PKB właśnie dlatego, że zapłacili za niego pracownicy i słabsze grupy społeczne. I PiS właśnie to wykorzystał, już wówczas zauważając grupy, których nie widziała, albo wręcz wzgardzała nimi Platforma. Ówczesne badania z 2014 r już jasno pokazały, że kolejne wybory wygra PiS, między innymi dlatego, że zwrócił się w stronę emerytów, których Donald Tusk nie słuchał, skupiając się wyłącznie na ratowaniu gospodarki”

– mówi dr Petelczyc.

Co musi zrobić Donald Tusk, by wygrać kolejne wybory?

W rozmowie z dr Janiną Petelczyc pojawia się też wątek dość głośnego artykułu z „Newsweeka”. Tomasz Lis wylicza w nim aż 45 rzeczy, które „Tusk musi”, by wygrać wybory i przejąć władzę w Polsce – m.in.:

• „musi być ojcem i dziadkiem narodu”;
• „musi ukraść Kaczorowi marzenie o wymyśleniu Polski na nowo”;
• „musi namalować wielką wizję”;
• „musi zmierzyć się z Polską, Polakami i ich marzeniami”;
• „musi zostać rzecznikiem polskiej nadziei i agentem polskiego optymizmu”;
• „musi nazwać i opisać Polish dream”.

Tyle tylko, że – jak zauważa dr Petelczyc – biorąc pod uwagę zmiany demograficzne, nowy „Polish dream” powinien być snem emeryta, nie przedsiębiorcy. Bo, jak pokazuje ostatni spis powszechny:

• z 16,9 proc. do 21,8 proc. zwiększył się udział osób w wieku poprodukcyjnym – to oznacza, że w ciągu dekady przybyło ponad 1,8 miliona osób w grupie wieku 60+, a tym samym już ponad co 5. mieszkaniec Polski ma ponad 60 lat;
• jednocześnie odsetek osób w wieku produkcyjnym spadł z  64,4 proc. do 60 proc. W dziesięć lat ubyło w Polsce 1,9 mln osób w wieku produkcyjnym 18-59/64 lata, a to spadek o 7,7 proc.;
• najszybciej rośnie populacja 80/90-latków;

„Badania Eurostatu pokazują, że w 2060 r. na dwie trzecie emerytów przypadać będzie tylko jedna trzecia osób w wieku produkcyjnym” – podkreśla dr Petelczyc. To znaczy, że to emeryci będą meblować Polskę dla młodych.

„Już to robią, przecież w wyborach prezydenckich głównym hasłem Andrzeja Dudy było obniżenie wieku emerytalnego” – dodaje dr. Petelczyc.

Pytanie, jak wymyślić Polskę dla emerytów, która rzeczywiście poprawi ich jakość życia, a nie ścigać się na 15., 16. czy 17. emeryturę? Dziś tak naprawdę nikt jeszcze Polski w ten sposób nie projektuje, a w końcu potkniemy się na tym emerytalnym populizmie wszyscy – przestrzega dr Petelczyc.

Instytut Badań Rynkowych i Społecznych zapytał najstarszych Polaków czy ci zauważyli zmiany w wypłacanych emeryturach. Aż 60 proc. odpowiedziało, że ich emerytury są wyższe niż były do tej pory. Mowa raczej o kwotach sięgających kilkudziesięciu złotych niż wysokiej waloryzacji, ale ten miły dodatek może się partii rządzącej opłacić. Nie jest tajemnicą, że rząd Prawa i Sprawiedliwości opiera się w dużej mierze na głosach emerytów. Jak sprawdził IBRiS, gdyby to oni decydowali o tym, kto będzie rządzić w Polsce, to PiS otrzymałoby aż 38 proc. głosów, a druga Koalicja Obywatelska jedynie 14,1 proc.

Nie wszyscy zyskali

Nie dziwi więc, że los emerytów – a przynajmniej kwestia wypłacanych im pieniędzy – jest dla obozu władzy tak istotny. Po 13-tych emeryturach, to właśnie Polski Ład miał utrzymać entuzjazm w tej grupie wyborców. Jeśli jednak przyjrzymy się sondażowi dokładniej to zobaczymy, że nie wszyscy emeryci traktują Polski Ład jednakowo. Otrzymanie wyższej emerytury niż do tej pory deklarują emeryci dostający do 2000 złotych netto emerytury (53 proc.), do 3000 złotych (rekordowe 76 proc.), oraz do 4000 złotych (60 proc.). Ci którzy otrzymują emeryturę powyżej tej kwoty nie zauważyli zmiany (29 proc. mówi że dostało więcej, a 49 proc. tyle samo).

Jednocześnie warto zwrócić uwagę, że niemal w każdej z tych grup dość wysoki był odsetek emerytów, którzy odnotowali spadek świadczenia. Wśród emerytów dostających do 2000 złotych, było to 20 proc. odpowiedzi.  Wśród tych otrzymujących powyżej 4000 złotych – 21 proc. odpowiedzi. Trudno więc szukać tu progresji, według której otrzymujący większe świadczenia powinni mocniej odczuć potencjalną stratę.

Jak podają media, w styczniu na Polskim Ładzie straciło 420 tys. emerytów. Ministerstwo Finansów zapewnia, że w lutym otrzymają oni wyrównanie, a już w marcu emerytury ulegną waloryzacji, co dotyczy także „trzynastki”.