POSŁUCHAJ PODCASTU:

W raporcie wskazano, że kwestia zmian klimatycznych zdecydowanie polaryzuje badanych. Polska młodzież i młodzi dorośli prezentują skrajnie różne opinie o tym, co jest przyczyną zmian klimatycznych oraz ich konsekwencji. Jedni wyrażają przekonanie, że to realne zagrożenie dla nich i dla kolejnych pokoleń. Wskazują, że zmiany klimatyczne są już odczuwalne. Jak wynika z badania, 52,5 proc. młodych jest przekonanych, że zmiany klimatu są głównie spowodowane przez działalność człowieka.

Zastawna: Klimat jest bardzo ważny dla młodszych generacji

Pierwszym gościem podcastu jest Martyna Zastawna, założycielka WoshWosh – pierwszej i największej w Europie firmy zajmującej się pielęgnacją obuwia; wykładowczyni Społecznej Odpowiedzialności Biznesu na Akademii Leona Koźmińskiego, która współtworzy również Szeptszum – kolektyw marketingu odpowiedzialnego społecznie. Opowiada ona o prowadzeniu firmy w duchu zero waste, a także o tym, jak przedstawiciele świata biznesu i marketingu podchodzą do kwestii ekologii.

Pytana o to. czy obserwuje zmianę myślenia w społeczeństwie, jeśli chodzi o postrzeganie wagi tematu odpowiada, że firmy podchodzą do tego zagadnienia „bardzo różnie”.

„Z jednej strony jest aspekt świadomości, wynikającej z trendów, ale też względów legislacyjnych – polskie spółki giełdowe muszą raportować o swojej działalności, więc muszą podejmować takie działania i wpisać je do swojej strategii. Są też firmy, które wdrażają działania nie dlatego, bo muszą, ale z racji tego, że chcą to robić. Niestety nie zawsze tak jest. To, czego mi brakuje to transparentność: dlaczego to robią i jak robią”.

– mówi Zastawna

Jej zdaniem, myślenie o zmianach klimatu u osób młodych i postrzeganie tego tematu jako istotny to fakt, czego dowodem jest choćby działalność Młodzieżowego Strajku Klimatycznego, a zainteresowanie społeczeństwa rośnie. „Temat zaczyna być coraz ważniejszy, zajmują się nim nie tylko aktywiści, ale ludzie zaczynają się tym zajmować zawodowo”.

W rozmowie dodaje, że „nie chce oceniać i nikogo obwiniać, ale według teorii są trzy elementy, które mają wpływ na zmiany klimatu”. „Z jednej strony są to rządy i organizacje, które stanowią prawo. Z drugiej strony to biznes: poprzez to, jak funkcjonuje, jaką ma strategię, do czego dąży i przez to ma wpływ na zmiany klimatu. Oczywiście jako jednostki też mamy na to wpływ: jakich wyborów konsumenckich dokonujemy, w jaki sposób żyjemy. Wszystkie te trzy elementy to naczynia połączone. (…) Już dzisiaj możemy podejmować bardziej świadome wybory”.

Martyna Zastawna radzi też, co możemy zrobić jako jednostki, by spowolnić zmiany klimatu. „Są tysiące porad na temat tego, jak żyć w sposób bardziej zrównoważony. Każdy gest jest istotny: od tego, aby zakręcać wodę, kiedy bierzemy prysznic; po te, aby zmieniać branżę mody: naprawiać, a nie wyrzucać; szukać możliwości niewyrzucania rzeczy, a oddawania ich do organizacji charytatywnych i podejście w duchu zero waste – używać rzeczy najdłużej, jak się da”.

Byzdra: Jako młodzi ludzie musimy stawić czoła zmianom klimatu

Gościem drugiej części podcastu Forum IBRiS i Centrum im. Daszyńskiego jest Karol Byzdra, dziennikarz portalu Energetyka24.com i jednocześnie przedstawiciel pokolenia Zet.

Na wstępie podkreśla, że zmiany klimatyczne są spowodowane działalnością człowieka i „nie trzeba być uczonym, aby to wiedzieć”, więc nie dziwią go odpowiedzi ankietowanych.

„Zmiany klimatu dotykają nas każdego dnia i spowodowane są działalnością ludzi już dekady temu, którzy w niekontrolowany sposób korzystali z zasobów naturalnych, bez konswekwencji produkowali dobro, które dzisiaj mamy, na nim oparty jest świat. Jednak cały ten rozwój kosztował. (…) Jako młodzi ludzie musimy stawić temu czoła”

– ocenia Byzdra.

Pytany o najpopularniejsze mity klimatyczne i dezinformację w kontekście zmian klimatu tłumaczy: „Spotykaliśmy się z nią na przykład w kwietniu tego roku, kiedy spadł śnieg. We wszystkich social mediach pojawiła się teza, że >>skoro jest zimno, nie powinno być globalnego ocieplenia<<. Dużo czasu spędziliśmy wtedy na sprawdzaniu, wyjaśnianiu, komentowaniu, także pewnych dziennikarzy, którzy w swoim bardzo konserwatywnym przekonaniu dalej uważają, że nia ma zmian klimatu” – stwierdza Karol Byzdra.

Dziennikarz wskazuje również na problem tzw. depresji klimatycznej i stresu klimatycznego, których objawy pojawiają się nie tylko wśród jego rówieśników.

„Są osoby starsze, które świadomie nie podjęły pewnych życiowych decyzji, właśnie z uwagi na zmiany klimatu, które postępują. Depresja klimatyczna, lęk przed klimatem jest obecny wśród nas. Coraz więcej młodych ludzi boi się o swoją przyszłość także z uwagi na zmiany klimatu. Pamiętać też trzeba, że wśród nas są inne problemy (…) żyjemy cały czas w stresie popandemicznym. Z tego co obserwuję na rynku, także wśród swoich znajomych, coraz ciężej jest o dobrą pracę, która da poczucie stabilizacji; o własne mieszkanie – każdy w perspektywie myśli o tym, by się wyprowadzić. Każdy z nas dąży do tego, aby się ustabilizować, a my tej pewności nie mamy” – ocenia młody dziennikarz.

W raporcie wskazano, że – według deklaracji – młodzi uważają, iż powinni brać udział w młodzieżowym strajku klimatycznym, zabierać głos, edukować starsze pokolenia nieświadome negatywnego oddziaływania cywilizacji na środowisko i klimat. Są to głównie badani z większych miast. Ten pogląd znacznie częściej prezentują kobiety. Pytany przez nas Byzdra, czy obserwuje w swoim otoczeniu takie nastawienie, odpowiada, że „sam jest z tych osób, które starają się ograniczać np. zużycie energii”. „Dużo się mówi o tym, że jako jednostka nie możemy wiele zdziałać na rzecz zmian klimatu i nadal są osoby, które myślą w ten sposób, że >>w zasadzie po co oszczędzać energię, wodę, skoro i tak ktoś mieszkający w tym samym bloku nie będzie oszczędzał<<. To problem podejścia zbiorowego. (…) Jeżeli nie przekonuje cię np. idea sortowania śmieci czy oszczędzania energii, to być może przekonają cię rachunki, jakie trzeba będzie płacić. (…) Trzeba pamiętać, że rewolucja zaczyna się od jednostki” – zaznacza Byzdra.

ODCINEK DOSTĘPNY JEST TAKŻE NA PLATFORMIE APPLE PODCASTS

POSŁUCHAJ PODCASTU:

Rogalski za swój projekt otrzymał nagrodę RPO im. Pawła Włodkowica. Jak uzasadniano, „stworzył coś, czego długo nie potrafiło zrobić państwo: dostępną dla każdego i stale aktualizowaną bazę danych o zakażeniach koronawirusem”. O swoich działaniach mówił, że „mają charakter obywatelski, są formą sprzeciwu wobec obecnego chaosu informacyjnego. Działając wspólnie możemy stworzyć jak najbardziej rzetelne źródło informacji”.

Będziemy pamiętać pandemię

W podcaście Forum IBRiS Michał Rogalski mówi:

„Problem chaosu informacyjnego w czasie pandemii cały czas istnieje. Początkowo było to nieprzygotowanie urzędników, brak narzędzi do zbierania danych, później był to brak woli. Narzędzia, umiejętności już były. W niczyim interesie nie było, aby udostępniać prawidłowe dane” .

„Ministerstwo Zdrowia wolałoby, aby mnie nie było” – ocenia Rogalski. „Był jeden moment, że ku mojemu zdziwieniu zostałem zaproszony na spotkanie w sprawie tworzenia dashboardu do zbierania danych o szczepieniach, gdzie mogłem przedstawić swoje uwagi, ale i uwagi społeczności, którą udało mi się stworzyć. Część została uwzględniona, ale to był jedyny moment potraktowania mnie jako >>autorytet<< w tej dziedzinie. Jeśli chodzi o docenienie mnie, to dostałem to tylko od tysięcy ludzi. (…) Docenienie z rządu nie płynęło, ale ogół traktował to źródło jako cenne” – mówi  Rogalski.

Pytany, czy jego pokolenie to młodzi, którzy – jeśli nie zgadzają się z zastaną rzeczywistością, to „biorą sprawy w swoje ręce”- mówi, że w jego otoczeniu tak, ale „być może jest to pewna bańka”. Jego znajomi to aktywiści społeczni, którzy chcą realnie zmieniać świat. „Nawet jeżeli spróbujemy spojrzeć na ogół, wydaje mi się, że chcemy jako młode pokolenie manifestować i nie bierzemy wszystkiego za pewnik: sprawdzamy, analizujemy, zadajemy pytania” – zaznacza.

Choć od czasu przeprowadzenia rozmowy, do jej publikacji, rząd zniósł już obostrzenia, wiele problemów wciąż pozostało aktualnych: młodzi wskazywali, że dręczą ich zaburzenia psychiczne np. zaburzenia odżywiania, depresja, trudności z adaptacją społeczną, izolacja społeczna.

„Na pewno pandemia pozostanie jako ważny punkt życia i pozostaną wspomnienia. Jako społeczeństwo wyjdziemy z tego trochę poturbowani. Historia z podejmowaniem decyzji o wprowadzeniu różnych ograniczeń, obostrzeń to był ciągły kompromis między zdrowiem publicznym, gospodarką, szkolnictwem, zdrowiem psychicznym. Z perspektywy czasu możemy oceniać, na ile te decyzje były dobre, a na ile złe. Na pewno to wrażenie nie będzie idealne. Trudno jednak policzyć, ile osób więcej by zmarło, gdyby np. nie zamknięto centrów handlowych. Z perspektywy czasu na pewno trudno będzie ocenić, która decyzja była dobra, a która zła” – podsumowuje Michał Rogalski.

Zdrowie psychiczne to nie tylko problem w pandemii

Druga gościni podcastu Forum IBRiS dr Agata Rudnik, dyrektor Centrum Wsparcia Psychologicznego Uniwersytetu Gdańskiego, która pracuje także w Zakładzie Psychologii Klinicznej i Zdrowia pytana o kwestie zdrowia psychicznego w pandemii ocenia, że – jeśli chodzi o kondycję psychiczną młodych – „nie jest dobrze, a mówiąc wprost: będzie jeszcze gorzej”.

„Mówiąc wprost, to co już przed pandemią było sporym problemem, teraz rzeczywiście staje się kryzysem, i to kryzysem globalnym. WHO prognozuje, że do 2030 roku najczęściej prognozowaną chorobą wcale nie będzie nowotwór czy choroba serca, a depresja. Myślę, że jest to jak najbardziej realne: pandemia, napięta sytuacja na świecie, trudności np. związane z inflacją: wszystko to składa się na ciągłą presję z którą często młodzi ludzie sobie po prostu nie radzą” – podkreśla Rudnik.

Dodaje, że problemy młodych w pandemii ewoluowały, tak jak zmieniała się dynamika samej pandemii. Jako wyzwania do pokonania wskazuje: niepewność, samotność, problemy ze zorganizowaniem sobie dnia, trudności ze snem, z apetytem.

„Badania pokazują, że jeśli wcześniej zmagaliśmy się z jakimś zaburzeniem psychicznym, to pandemia jeszcze nasila te objawy. Widzimy to także u osób młodych: sięgamy częściej po używki, ten problem przybrał jeszcze większe objawy”.

Najczęściej do gabinetu dr Agaty Rudnik pukały młode osoby, które zmagały się w ostatnim czasie z zaburzeniami adaptacyjnymi, dla których wszelkie zmiany w życiu były związane ze spadkiem motywacji, silnym lękiem i w efekcie depresją.

Jak na młodych wpłynęły decyzje o wprowadzonych lockdownach? „Lockdown i sama pandemia odbijały się na każdym z nas. Wydaje się, że najbardziej na ludzi w młodym wieku, co pokazują także badania. To oni mają największe poczucie, że coś, co od nich zupełnie nie zależy, kradnie im niemały kawałek młodości, kawałek, którego nigdy już nie odzyskają” – uważa dr Agata Rudnik.

Na koniec w podcaście mówimy o tym, jak możemy pomóc innym w kryzysie psychicznym: bądźmy, wspierajmy, reagujmy na niepokojące sygnały, na zmiany w zachowaniu. Ważne jest zapewnienie poczucia akceptacji, bezpieczeństwa. „To, co jest ogromnie ważne to fakt, abyśmy nie przyjmowali roli psychoterapeuty, od tego jest specjalista. Natomiast jeżeli zaangażujemy się zbyt mocno, możemy się wypalić i nie będziemy w stanie udzielić wsparcia” – przestrzega psycholożka.

***

Więcej w podcaście Forum IBRiS: „Młodzi wobec pandemii koronawirusa w Polsce. Jakie były dla nich ostatnie dwa lata?”

Publikacja odcinka została przesunięta ze względu na wojnę w Ukrainie.

Przeczytaj RAPORT CENTRUM IM. IGNACEGO DASZYŃSKIEGO.

Gośćmi Nikoli Bochyńskiej są dr Karolina Zioło-Pużuk, członkini Centrum im. Ignacego Daszyńskiego, wykładowczyni z Wydziału Nauk Humanistycznych z Uniwersytetu im. S. Wyszyńskiego w Warszawie oraz Michał Kowalczyk, dyrektor ds. badań Instytutu IBRIS.

W pierwszym z kilku odcinków naszego podcastu, które poświęcimy najmłodszemu pokoleniu wyborców i raportowi Centrum Im. Daszyńskiego, rozmawiamy o tym, co młodzi myślą o pandemii, czego boją się najbardziej, co ich poglądy polityczne mówią o ich stosunku do szczepień? Aż 66 proc. młodych dorosłych źle ocenia działania rządu mające na celu walkę z epidemią koronawirusa w Polsce. Dlaczego tak się dzieje?

POSŁUCHAJ PODCASTU:

– Najważniejsze jest to, że młodość wciąż jest postrzegana jako czynnik chroniący przed zachorowaniem. A przy tym to jednak właśnie osoby najmłodsze doświadczyły najsurowszych obostrzeń i zapłaciły za chronienie innych grup społecznych bardzo wysoką cenę – w postaci między innymi nauki i studiów zdalnych

– mówi dr Karolina Zioło-Pużuk

– Młodzi zostali bardzo negatywnie doświadczeni pandemią i obostrzeniami, dlatego też nisko oceniają działania rządu. Ale jest jeszcze coś – z podobnych powodów młodzi mają też ogólnie dość negatywny stosunek do świata, który czeka ich po pandemii. Czują się skrzywdzeni konsekwencjami niewspółmiernych ich zdaniem do sytuacji lockdownów, uważają że zapłacili za pandemię ponadproporcjonalnie wysoką cenę.

– podkreśla Michał Kowalczyk z IBRiS.

Młodzi ludzie niechętnie odnoszą się też do szczepień i do ewentualnego wprowadzenia obowiązku szczepień, także na tle innych grup wiekowych – wynika z raportu Centrum Ignacego Daszyńskiego. Jakie mogą być tego przyczyny?

– Przeciwnicy szczepień przedstawiają się jako grupa antysystemowa i zarazem prowolnościowa, co oczywiście młodym może się szczególnie podobać – tłumaczy dr Karolina Zioło-Pużuk. Zarazem jednak nasi goście podkreślają, że na stosunek młodych do szczepień wpływa splot różnych czynników – w tym także (mylne już od czasu pojawienia się wariantów Delta i Omikron) poczucie, że koronawirus jest o wiele mniej niebezpieczny dla najmłodszych grup pacjentów.

Zarówno dr Karolina Zioło-Pużuk, jak i Michał Kowalczyk podkreślają, że młodych Polaków za sprawą kolejnych lockdownów, miesięcy nauki i studiów zdalnych oraz obostrzeń sanitarnych spotkała realna trauma, która przez lata będzie wpływać na ich stosunek do innych grup społecznych i świata polityki.