POSŁUCHAJ PODCASTU:

– Zasadnicze wyjaśnienie całego zjawiska może mieć charakter psychologiczny. Przecież nawet zamożne i ustabilizowane kraje nie mają wskaźnika 70 proc. klasy średniej. Dlatego to w Polsce raczej kwestia samopoczucia i emocji

– mówi były prezydent w odpowiedzi na pytanie o możliwe motywy, dla których Polacy tak łatwo identyfikują się z klasą średnią.

Kwaśniewski podkreśla jednak, że za zmianami w zakresie autoidentyfikacji klasowej Polaków nie nadążają zmiany realnej struktury polskiego społeczeństwa.

 – Transfery socjalne na pewno w dużej części spowodowały, że osoby, które miały dotąd poczucie biedy, mogły się poczuć lepiej. Rodzina, która ma piątkę czy czwórkę dzieci otrzymując co miesiąc  2500 złotych zyskuje jedną trzecią dochodów. Ale to cały czas nie jest awans do klasy średniej, lecz najwyżej wyjście z ubóstwa

– mówi Kwaśniewski.

W interpretacji Kwaśniewskiego poczucie Polaków, że gremialnie osiągnęli status klasy średniej, wynika bezpośrednio z sukcesu gospodarczego Polski w ostatnim trzydziestoleciu. – Polska od 1993 roku do 2020 roku, czyli do czasu pandemii Covid-19, przez długie 27 lat była jednym z bardzo niewielu krajów świata, w których wzrost PKB był notowany nieprzerwanie kwartał do kwartału. Skoro tak stale zwiększał się PKB, to poczucie zamożności też musiało rosnąć – podkreśla.

Polski Ład to nie jest program gospodarczy

Według byłego prezydenta, polska klasa polityczna próbuje szukać mniej lub bardziej trafnych odpowiedzi na przemiany społeczne. Taki – a nie ekonomiczny – charakter ma jego zdaniem między innymi program Polski Ład.

– Polski Ład nie ma nas przeprowadzić do nowego, bardziej koherentnego, konkurencyjnego modelu gospodarki. To jest program wymyślony przez socjologów, politologów, specjalistów od PR według jednego określonego klucza: jak rozdawać pieniądze, żeby dostały je te grupy społeczne, które mogą zagłosować na obóz rządzący – mówi były prezydent.

Według Kwaśniewskiego budowa w Polsce trwałej klasy średniej musiałaby się opierać na otwarciu realny możliwości rozwojowych, dla tych, którzy mieliby wejść wyżej w statusie społecznym.

– To kwestia zarobków, efektywności, miejsc pracy, polskiej gospodarki. Tu musi być o wiele więcej mechanizmów stymulacyjnych, niż tylko te oparte na rozdawnictwie i wyciąganiu z biedy

– mówi Kwaśniewski.

Czy klasa średnia zadecyduje o wygranej w wyborach? – Żadna klasa średnia nie stworzy się nagle, ani się nie rozpadnie. Wyborcze zwycięstwo Donalda Trumpa było w dużej mierze związane z kryzysem finansowym 2008 roku, kiedy w Stanach Zjednoczonych mnóstwo ludzi po prostu wypadło z klasy średniej, zostało zdegradowane. Od tego czasu poziom frustracji w klasie średniej narastał – mówi Kwaśniewski. Według byłego prezydenta w Polsce klasa średnia – w swym realnym socjologicznym znaczeniu –  będzie rosła wolno, jeśli nie wręcz w ślimaczym tempie, więc zjawisko deklasacji będzie występować jedynie w niewielkim stopniu.

W pierwszej części tego zbioru [KLIKNIJ TUTAJ] polecaliśmy rozmowy z prof. Elżbietą Mączyńską, prezeską Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego, Waldemarem Budą, wiceministrem funduszy i polityki regionalnej oraz Adamem Czerniakiem z SGH i Polityki Insight. Teraz zapraszamy na kolejne odcinki naszych podcastów z Karpacza:

1. Czy zdążymy powstrzymać apokalipsę?

Agata Kołodziej rozmawia z Edwinem Bendykiem, publicystą i prezesem Fundacji Batorego o świadomości społecznej największych globalnych zagrożeń i realnych szansach na ich powstrzymanie lub odsunięcie w czasie. – Niełatwo będzie powiedzieć Polakom, który dopiero od niedawna uczestniczą w konsumpcyjnym świecie Zachodu, że właśnie nadchodzi czas końca tej konsumpcyjnej rzeczywistości. Ale mimo wszystko świadomość globalnych zagrożeń rośnie, a Polacy naprawdę potrafią porzucać destrukcyjne wzorce zachowań – tak, jak porzucili peerelowską etykę pracy, czy dawne podejście do kwestii ekologicznych. Tak, wciąż jeszcze mamy szansę zatrzymać katastrofę klimatyczną – tłumaczy Bendyk.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

2. Sondaże zaufania do polityków. Jak je czytać?

Joanna Miziołek rozmawia z Krzysztofem Łapińskim, byłym rzecznikiem prezydenta Andrzeja Dudy, o sondażach zaufania (i nieufności) do polityków. Łapiński interesująco interpretuje wyniki ostatniego badania IBRiS dotyczącego tej kwestii, opowiada też o recepcji i możliwościach wykorzystania sondaży zaufania z perspektywy politycznej „kuchni”.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

3. Czy 50 milionom Polaków żyłoby się lepiej niż 38 milionom?

Agata Kołodziej rozmawia z Bartoszem Marczukiem, wiceprezesem PFR i byłym wiceministrem rodziny, pracy i polityki społecznej, współtwórcą programu Rodzina 500 Plus o wyzwaniach demograficznych stojących przed Polską i o ich świadomości zarówno z perspektywy społeczeństwa, jak i klasy politycznej i elit.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

4. Czy Polacy słusznie obawiają się Rosji?

Joanna Miziołek rozmawia z Januszem Cieszyńskim, sekretarzem stanu w kancelarii Premiera ds. cyfryzacji. Jak mówią wyniki najnowszego międzynarodowego badania Euroskopia oraz wielu innych badań społecznych, Polacy na pierwszym miejscu wśród potencjalnych zagrożeń zewnętrznych stawiają te związane z kierunkiem rosyjskim. Podczas Forum Ekonomicznego w Karpaczu dziennikarka Forum IBRiS rozmawia o tym z Cieszyńskim w kontekście cyberpezpieczeństwa kraju. Czy rzeczywiście mamy się czego obawiać?

POSŁUCHAJ PODCASTU:

POSŁUCHAJ PODCASTU:

Premier Mateusz Morawiecki komentuje raport IBRiS zaprezentowany na Forum Ekonomicznym w Karpaczu według którego obecnie aż ponad 70 proc. Polaków uważa się za członków klasy średniej. – Bardzo się cieszę. Chcemy, żeby klasa średnia była jak najbardziej zamożna, żeby wzrost gospodarczy służył przede wszystkim jej. Żeby system podatkowy był ułożony w jak najlepszy sposób. Stąd też zmiany w Polskim Ładzie – mówi premier. Morawiecki dodaje, że zdaje sobie sprawę z tego, że polska klasa mocno różni się od zachodniej:

– Inaczej ukształtowana jest klasa średnia w społeczeństwach zachodnich, które nie doświadczyły nieszczęścia komunizmu, a inaczej w Polsce, która ma za sobą doświadczenia PRL. Realia są takie, że polskie społeczeństwo wciąż ma strukturę piramidy. U jej podstawy jest stosunkowo duża grupa osób, która dopiero dorabia się. Ale zarazem to bardzo dobrze, że już tak wiele osób uważa się za klasę średnią. My chcemy wspierać klasę średnią także poprzez strukturę podatków. Czy to progresywny system podatkowy służy tworzeniu klasy średniej, czy degresywny, taki w którym osoba zarabiająca więcej, płaci mniej podatków?

– pytał retorycznie Morawiecki.

– Cieszę się, że Polacy są aspiracyjni. Chcemy, żeby Polacy rozwinęli skrzydła. Aspiracje Polaków to wiatr w żagle dla mnie. Cieszę się, że Polacy oddychają pełną piersią i mają ambicje

– mówi Morawiecki pytany, czy Zjednoczona Prawica nie będzie miała problemu z własnym elektoratem, który przewartościował swe postawy i aspiracje między innymi za sprawą transferów socjalnych.

A co z Polskim Ładem, który jak dotąd nie spełnił swej założonej politycznej roli i nie spowodował wzrostów notowań PiS? Morawiecki jest przekonany, że to jeszcze nastąpi – Kiedy prezydent Obama ogłaszał swą największą od strony społecznej reformę Obama Care, większość Amerykanów była przeciw. Ale kiedy ją wdrażał większość była za. Podobnie będzie z Polskim Ładem – twierdzi premier.

***

W kolejnych odcinkach naszego podcastu zaprosimy do dyskusji na temat przemian społecznych opisanych w raporcie IBRiS także przedstawicieli innych ugrupowań politycznych. Polecamy również zbiór podcastów zrealizowanych na ten temat podczas Forum Ekonomicznego w Karpaczu: [KLIKNIJ TUTAJ] 

Z nowych badań IBRiS wynika, że mamy do czynienia z głębokim przewartościowaniem hierarchii potrzeb społecznych, wobec którego klasa polityczna i szeroko rozumiane elity zdecydowanie nie powinny pozostać obojętne.  Zdecydowana większość Polaków – również niezależnie od ich realnej, indywidualnej sytuacji ekonomicznej –  identyfikuje się obecnie z klasą średnią – i właśnie w tym kontekście definiuje swoje interesy ekonomiczne, polityczne i społeczne.

Uruchamia to całą gamę mechanizmów aspiracyjnych charakterystycznych dla klasy średniej i jednocześnie wymusza głębokie przemodelowanie oferty kierowanej do Polaków przez ugrupowania polityczne a także świat biznesu, samorządy i organizacje pozarządowe. Polacy niekoniecznie chcą już walczyć o awans do klasy średniej – bo są przekonani, że już go osiągnęli. Zależy im za to na obronie tego wywalczonego już statusu i poszerzaniu jego pola. Zdecydowanie nie chcą też już czuć się społeczeństwem na dorobku. Przeciwnie, czekają teraz na własne państwo dobrobytu.

Tu więcej na temat prezentacji IBRiS na Forum Ekonomicznym w Karpaczu [MATERIAŁ ONETU]

Oznacza to potrzebę poszukiwania nowego języka dla opowieści o Polsce i jej gospodarce, rozwoju czy polityce. Forum IBRiS stara się sprawdzić, w jakim stopniu polskie elity są do tego gotowe.

Podczas Forum Ekonomicznego w Karpaczu dziennikarki Forum IBRiS Agata Kołodziej i Joanna Miziołek rozmawiają o wnioskach z badań społecznych IBRiS z przedstawicielami świata nauki i polityki. Publikujemy pierwszą część zbioru nagranych przez nie podcastów.

1. Wolimy PKB czy jakość życia?

Agata Kołodziej rozmawia z profesor Elżbietą Mączyńską ze Szkoły Głównej Handlowej, prezeską Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego o ekonomicznych aspiracjach i potrzebach Polaków. Mączyńska stawia konsekwentnie tezę, że Polacy – podobnie jak inne społeczeństwa Zachodu – nie są już zainteresowania walką o wzrost wskaźników makroekonomicznych, lecz wzrostem jakości życia w każdym możliwym aspekcie, co ma przełożenie także na sferę usług publicznych, a także kwestie ekologiczne czy klimatyczne. Zdaniem Mączyńskiej to właśnie tu kryje się klucz do realnego skoku rozwojowego, który może wykonać Polska.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

2. Dlaczego Polacy nie kupują Polskiego Ładu?

Joanna Miziołek rozmawia z wiceministrem funduszy i polityki regionalnej Waldemarem Budą, zaangażowanym w tworzenie Polskiego Ładu o społecznej percepcji tego programu. Buda przyznaje, że rządowi nie udało się komunikacyjnie „sprzedać” Polskiego Ładu Polakom i szuka odpowiedzi na pytanie, dlaczego najwięcej negatywnych emocji budzą obszary podatkowe programu.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

Jak aspiracje Polaków nakręcają bańkę na rynku nieruchomości?

Agata Kołodziej rozmawia z Adamem Czerniakiem ze Szkoły Głównej Handlowej i Polityki Insight o tym, w jakim stopniu nowe aspiracje Polaków wpływają na rynek nieruchomości  i jak kształtują postrzeganie takich kwestii jak na przykład podatek katastralny – budzący ogromne emocje wśród tej części Polaków, która nieruchomości posiada lub stara się w nie inwestować. Według badań IBRiS już ponad 70 proc. Polaków uważa się za klasę średnią, choć wcale nie wszyscy do niej należą. Ale to przekonanie powoduje, że zaczęli marzyć, by żyć jak klasa średnia, nawet jak klasa średnia wyższa – i jak ona zarabiać na wzroście cen mieszkań. Więc nawet ci bez gotówki zaczęli się zadłużać, by kupować mieszkania na wynajem i ten sposób nakręcać bańkę cenową. A z takową mamy już do czynienia, jak udowadnia dr Adam Czerniak z SGH, dyrektor ds. badań i główny ekonomista Polityka Insight. Czy musimy zabrać aspirującej klasie średniej marzenia, żeby zahamować galopadę cen na rynku mieszkań?

POSŁUCHAJ PODCASTU:

W kolejnej części zapraszamy Państwa do wysłuchania rozmów między innymi z publicystą Edwinem Bendykiem, wiceprezesem PFR Bartoszem Marczukiem i sekretarzem stanu w KPRM ds cyfryzacji Januszem Cieszyńskim. [KLIKNIJ TUTAJ] 

POSŁUCHAJ PODCASTU!

Czy Tusk trafi do młodszych ludzi niż czterdziestolatkowie? – To złożony problem. Bo ludzie, którzy protestują na ulicach w sprawie klimatu czy w obronie praw kobiet, w zasadzie nie pamiętają Tuska. To nie jest człowiek, który uczestniczył w ich świadomości w życiu politycznym. Z kolei kiedy rządziła Platforma młodzi ludzie byli bardzo antyplatformerscy. Dzisiejsi trzydziestoparolatkowie sprofilowali się albo na lewicę, albo na prawicę w stylu Konfederacji. W przedziale poniżej trzydziestki te dwie partie, które mają po kilka procent w sondażach, są wśród młodych nadreprezentowane i to ponad dwukrotnie. Czy Tusk jest to w stanie zmienić? Wydaje mi się, że nie jest to proste. Żeby dotrzeć do tych ludzi trzeba być wyrazistym ideowo i emocjonalnie. Natomiast mam poczucie, że Tusk po swoim powrocie postanowił nawiązać do koncepcji dość szerokiego centrum – mówi Jażdżewski. I dodaje:

Dla młodego pokolenia różnica wieku nie jest istotna, różnica jest w kwestii języka i komunikacji. Ważne jest czy do Platformy wrócą te same osoby, co dziesięć lat temu, czy uda się przyciągnąć nowe twarze, które będą mówiły o LGBT, prawach kobiet. To decyzja strategiczna, czy Tusk będzie chciał sam wypowiadać się o tych tematach – co będzie moim zdaniem niewiarygodne – czy zbuduje szerszą drużynę. Teraz to wyrazistością, a nie letniością się wygrywa. I to zrozumiał PiS, grając skrzydłami.

Trzaskowski bardziej trafia do młodych

Zdaniem Leszka Jażdżewskiego Rafał Trzaskowski lepiej uosabia progresywny, liberalny zestaw poglądów. – Wybory prezydenckie pokazały, że Polacy tak bardzo nie lubią PiS-u, że głosują na liberalnego kandydata nie przejmując się tym, że poszedł w marszu równości. Teraz Trzaskowski miałby dużo większe pole rażenia wśród młodych – mówi.

Czy Campus Polska będzie istotnym wydarzeniem, które zbuduje politycznie prezydenta Warszawy? – Wybieram się na Campus Polska. Nie mam przekonania, że będzie przełomem politycznym. Musiałaby nastąpić taka sekwencja zdarzeń, że Trzaskowski tworzy własny ruch niezależny od partii. Na to był czas, kiedy prezydent Warszawy pogratulował Andrzejowi Dudzie zwycięstwa w wyborach. Dziś ruch miałby sto tysięcy członków, a ma kilkanaście.

Przyjazd Tuska na Campus Polska, to bardzo dobra okazja. Buduje ruch Trzaskowskiego bez Trzaskowskiego. W ten sposób pokaże młodym: „Rafał jest fajny, ale nie dowozi, więc to ze mną gadajcie” – mówi Jażdżewski.

Pytany o kondycję obozu liberalnego w Polsce, stwierdza: – PO jest partią chadecką, konserwatywną. Liberalizm w Polsce istnieje jako koncepcja, ale nie jest politycznie reprezentowany. Mam poczucie, że polski liberalizm nigdy nie był bardziej potrzebny niż teraz.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

 – Donald Tusk przez zaledwie 30 dni „wyklikał się” na 1,5 miliarda zasięgu. Nikt go nie wyprzedza w internecie. Dla porównania – cały Polski Ład przez 3 miesiące i przy wsparciu całej kampanii informacyjnej uzyskał miliard 300 milionów  zasięgu

– mówi Fedorowicz. Część swojego internetowego zasięgu Donald Tusk zawdzięcza jednak prawicowym mediom, w których nie jest przedstawiany pozytywnie. Według Fedorowicza to jednak nie jest znaczący problem. – Zasięg to zasięg. Siła prawicowych mediów jest taka, że docierają do wszystkich baniek. W bańce antyPiS-u ich negatywny przekaz jest zaś odbierany pozytywnie. Tusk klika się bardzo dobrze i zmienia algorytm po opozycyjnej stronie sceny politycznej. Najbardziej w sieci traci na tym Szymon Hołownia. Traci zasięgi, fanów, zaangażowanie. Media społecznościowe, które półtora roku temu go stworzyły, teraz są jego największym problemem. Rafał Trzaskowski natomiast jak dotąd nie doświadcza poważniejszego odpływu fanów – mówi Fedorowicz.

Według Fedorowicza powrót Donalda Tuska do polskiej polityki wywołał falę bardzo pozytywnych emocji wśród elektoratu opozycji. – Jeśli przeanalizujemy sentyment reakcji na powrót Tuska w bańkach opozycyjnych, to widzimy nadzieję, zaufanie, radość. To są takie uczucia, które po stronie opozycyjnej były ostatni raz widziane w czasie II tury wyborów prezydenckich Rafała Trzaskowskiego – mówi Fedorowicz. I dodaje: – To co się wydarzyło przez ostatnie 30 dni, w tym pozycjonowanie przez wszystkie media nowego-starego przewodniczącego PO, sprawia, że w odpowiedzi na wszystko, co robi rząd, w mediach społecznościowych natychmiast pojawia się  pytanie, co by z tym zrobił Tusk, jaka będzie jego odpowiedź?

Internet już nie dla PiS-u

W 2015 roku obiegowa publicystyczna opinia głosiła, że PiS wygrał wybory przede wszystkim dzięki działaniom w internecie. Jak jest dzisiaj? – Dzisiaj w internecie praktycznie nie ma PiS-u. PiS zniknął, niemal całkowicie odpuścił internet po zmianie premiera na Mateusza Morawieckiego. To był początek końca PiS-owego internetu. Jeżeli dziś sukcesem ma być konferencja, którą w sieci śledzi 30, 40 tysięcy osób, to widać, że PiS nie jest tu dziś mocny. Słabość PiS w sieci było już bardzo wyraźnie widać w zeszłorocznej kampanii Andrzeja Dudy. A dziś widać to po sposobie, w jaki promowany jest w internecie Polski Ład. Wiara w budżet reklamowy i „tapetowanie internetu” własnym przekazem, zdecydowanie nie wystarczy. Myślę, że ośrodek zarządzania informacją zmienił się na niekorzyść PiS z Nowogrodzkiej na Aleje Ujazdowskie. Trzeba sobie powiedzieć jasno – w roku 2015, 2016 PiS był znacznie silniejszy w internecie niż dziś, choć powinno być zupełnie na odwrót – mówi Fedorowicz.

I dorzuca: – Platforma po powrocie Tuska do polskiej polityki jest dzisiaj drugą po Konfederacji siłą w internecie. Konfederacja ma najwięcej fanów, najbardziej angażuje internautów. Ich problemem jest jednak to, że nie wciąż nie potrafią przekonać użytkowników sieci, żeby poszli zagłosować na Konfederatów.

Antyszczepionkowcy górą

A dlaczego rząd przegrywa w internecie walkę o szczepienia? – Kampania dotycząca szczepień mimo, że pochłania znaczne środku i angażuje wielu celebrytów, nie odpowiada kompletnie potrzebom społecznym. Nie odpowiada na strachy, czy zagrożenia, do których zdaniem sceptycznych, nieprzekonanych osób może prowadzić szczepienie. Kampania powinna odpowiadać na pytania. Tymczasem jest tak pozytywna jak kampania zwolenników pozostania Wielkiej Brytanii w Unii przed referendum w sprawie Brexit. To powtarzanie cudzych błędów. Kampania rządowa jest ładna, mówi, że się zaszczepimy – i będzie fajnie. To zdecydowanie za mało.  Natomiast druga strona rośnie w siłę z dnia na dzień. Ruch antyszczepionkowy jest jak kula śnieżna. Dziś w sieci, w mediach społecznościowych, spotkamy się praktycznie tylko z negatywnymi efektami szczepień. Praktycznie nie ma innych treści. A jeżeli się pojawiają, są natychmiast zarzucane argumentami drugiej strony. 95 proc. treści w internecie to materiały promujące lub utwierdzające sceptycyzm wobec szczepień. Po stronie rządu i mediów nie ma dziś zaś sił, możliwości i chętnych, żeby bronić szczepień – mówi Fedorowicz.

Jego zdaniem antyszczepionkowcy występują we wszystkich bańkach PiS i antyPiS. A wojna o szczepienia jest już przez rząd przegrana.

– Chyba nic już teraz nie da się zrobić. można tylko pilnować, żeby antyszczepionkowcy nie podpalali punktów szczepień

– mówi Fedorowicz.

I kwituje: – Jest prosta zasada dotycząca wszystkich kryzysów. Jeśli nie reagujemy na negatywne komentarze i pod postami leci sam hejt, to ten, kto to wszystko czyta, bardzo łatwo uznaje, że taka jest właśnie racja. Natomiast jeśli widzi, że strony się spierają, nie jest już w stanie tak od razu sobie wyrobić opinii i szuka kolejnej, by zderzyć racje, poszukać argumentów i kontrargumentów. To jest tak zwany społeczny dowód słuszności. A w tym wypadku zabrakło szeroko zakrojonej walki z dezinformacją. Jeden profil „Szczepimy Się” po prostu nie był w stanie tego zrobić – podsumowuje Fedorowicz.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

W ciągu ostatnich miesięcy nieco zmieniły się postawy osób sceptycznych wobec przyjęcia szczepionki.

– W końcówce maja 22 proc. twardo deklarowało odrzucenie szczepionki. Teraz ten odsetek się zmniejszył. Ci, którzy nie chcą przyjąć szczepionki, aż w 51 proc. tłumaczą to strachem przed skutkami ubocznymi. Była też obawa, że szczepionki nie będą działały na kolejne warianty koronawirusa. 6 proc., czyli ponad milion Polaków zaś powiedziało, że się nie zaszczepi, bo pandemii nie ma.

–  mówi Anna Dyjas-Pokorska.

– IBRiS w lipcu zadał pytanie, kiedy będzie kolejna fala zarażeń. 9 proc. badanych uważa, że się nie zacznie. Wśród nich 20 proc. to grupa 18-29. lat. Podobne opinie wyraża 23 proc. badanych licealistów i 26 proc. prowadzących własną działalność gospodarczą. Być może Polacy mający firmy zaczynają uprawiać wishful thinking – zastanawia się Dyjas-Pokorska.

A jak wygląda sytuacja w Europie?  – Rozmawiamy o danych, które zostały zrealizowane przez Euroskopię, zrzeszenie niezależnych firm badających opinię publiczną, jak również niezależnych mediów elektronicznych i pisanych, które ma na celu monitorować sytuację w całej Unii Europejskiej. Euroskopia sprawdza między innymi, jak w świadomości społecznej ewoluuje kwestia pandemii i programów szczepień – tłumaczy Dyjas-Pokorska.

Niemcy niezadowoleni z działań UE

– Badanie zostało przeprowadzone wśród obywateli sześciu państw: Niemiec, Austrii, Polski, Włoch, Hiszpanii i Francji. Blok niemieckojęzyczny, czyli Austria i Niemcy rolę Komisji Europejskiej w zarządzaniu zakupem szczepionek oceniają negatywnie. W Niemczech około 70 proc. obywateli ocenia to źle. W Austrii podobnie – mówi Anna Dyjas-Pokorska. Co ciekawe Niemcy i Austriacy na pytanie czy ich własne państwa lepiej poradziłyby sobie z zakupem szczepionek, odpowiadają, że tak. – 57 proc. Niemców twierdzi, że gdyby nie robiła tego Unia, tylko niemiecka administracja rządowa, to szczepionek byłoby w RFN więcej w znacznie szybszym tempie. W Austrii 36 proc. osób uważa, że szczepionek byłoby więcej, gdyby zamawiał je samodzielnie ich kraj – mówi Dyjas Pokorska.

O co tu chodzi? Czy Niemcy czują się potraktowani przez Komisję Europejską niesprawiedliwie?

– To badanie pokazuje przede wszystkim to, że zaufanie do Unii Europejskiej w tych krajach jest relatywnie niskie. Niemcy natomiast mogli z bliska i na własnej skórze obserwować, jak wygląda dystrybucja szczepionek w kraju o tak dużej liczbie ludności. Kiedy byłam już zaszczepiona w Polsce drugą dawką szczepionki, ludzie w moim wieku w Niemczech dopiero ustawiali się do pierwszej dawki. Nie wynikało to z tego, że Niemcy mieli za mało szczepionek, ale na tym, jak ta akcja była w Niemczech zorganizowana. Tam – i w Austrii – nastąpił duży wzrost negatywnych emocji z powodu kłopotów z dostępnością szczepionek. Dlatego właśnie na pytanie, czy Komisja Europejska dobrze zarządzała zakupem szczepionek, Niemcy i Austriacy wyjątkowo chętnie odpowiadają, że źle. Jest na kogo zwalić winę

– mówi Dyjas-Pokorska.

Unia lepiej poradziła sobie z zakupem szczepionek niż zrobiłaby to Polska

Inaczej sytuację postrzegają nasi rodacy. – Polacy – razem z Hiszpanami – bardzo dobrze oceniają działania zarządcze Komisji Europejskiej odnośnie zakupu szczepionek. W przypadku naszych obywateli, aż 64 proc. osądza tę sytuację dobrze. Hiszpanie w 55 proc oceniają ją na plus. Żaden inny kraj oprócz Polski nie ma takich wysokich wyników. Nasi rodacy uważają, że byłoby mniej szczepionek, gdyby nie działania zarządcze Komisji Europejskiej. To wskazuje, jak zmienia się stosunek Polaków do Unii Europejskiej. Od 2002 roku wzrosło u nas poparcie dla członkostwa w Unii  z 78 proc. do 89 proc. I może po części właśnie dlatego tylko 13 proc. Polaków uważa, że gdyby nasze państwo samo zamówiło szczepionki, byłoby lepiej – mówi Dyjas-Pokorska.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

W najnowszym sondażu społecznego zaufania do polityków przeprowadzonym przez IBRiS wzrósł odsetek respondentów deklarujących brak zaufania do Donalda Tuska. Szefowi Platformy Obywatelskiej nie ufa ponad 58 procent Polaków. Jarosław Kaczyński notuje zaś wynik 55 proc. Co to oznacza dla Tuska i Platformy Obywatelskiej?

– Wysoki poziom nieufności do Donalda Tuska wynika z tego, że Polacy w tym momencie nie do końca wiedzą czego się po nim spodziewać. Wtedy, kiedy był w Brukseli, kiedy był przewodniczącym Rady Europejskiej, szefem EPL, był daleko, ale był w jakimś sensie ambasadorem nowoczesnej Polski. A teraz nie wiemy do końca, po co wrócił. Niby znów jest szefem PO, ale mówi, że nie chce być premierem, już tu jest zasadnicza sprzeczność

– mówi profesor Olgierd Annusewicz.

Politolog zwraca też uwagę na interesującą prawidłowość w ocenach liderów PiS i Platformy – jednocześnie podważając mit, według którego to tylko Jarosław Kaczyński miałby politykiem budzącym nieufność u większości Polaków.

– Jeśli chodzi o porównanie poziomów nieufności do Donalda Tuska i Jarosława Kaczyńskiego, to od dawna wygląda to u nich dość podobnie. To pod wieloma względami bracia bliźniacy na polskiej scenie politycznej, są lustrzanymi odbiciami. Osiągali sukcesy w polityce na przeciwległych biegunach. Kilka lat temu prezes PiS miał poziom nieufności na poziomie 70 proc. Potem, podczas sprawowania rządów, okazało się, że Kaczyński nie jest taki zły, bo poziom nieufności obniżył mu się do 55 proc. – mówi Annusewicz.

Krytyka PiS już nie wystarczy

Czy Platforma może opierać swą strategię polityczną na ostrej krytyce wszystkich działań Prawa i Sprawiedliwości? Zdaniem Annusewicza nie – przynajmniej jeśli chodzi o sprawy społeczne i kwestię transferów socjalnych.

– Przez ostatnie 6 lat Polacy stwierdzili, że żyje im się całkiem nieźle, szczególnie na tym przeciętnym poziomie dochodów. Bo płace się poprawiają, bo jest dużo pracy. Takie sprawy jak Trybunał Konstytucyjny, Sąd Najwyższy, czy zmiany w TVP nie mają dla przeciętnego Kowalskiego jakiegoś fundamentalnego znaczenia. Ma za to znaczenie, czy jego życie się poprawiło, czy pogorszyło

– mówi Olgierd Annusewicz.

Według politologa, jeśli opozycja chce wygrać wybory, powinna przyjąć inną strategię. – Politycy, którzy dzisiaj chcą rywalizować z PiS-em o władzę, muszą w swoich kalkulacjach i budowaniu programu wyborczego uwzględnić to, że przez ostatnie 6 lat bardzo dużej części Polaków poprawia się stopa życia. Nawet mimo pandemii dochody w społeczeństwie tak bardzo się nie obniżyły. Krytykowanie partii rządzącej pod haseł „PiS jest zły” nie będzie się spinało z tym, co odczuwa przeciętny Kowalski – mówi Annusewicz.

I dodaje: – W momencie, kiedy wraca Tusk, jedyne od czego można zacząć walkę o to, żeby odebrać PiS-owi władzę, to uznać zasługi tej partii. Mówić, że coś ciekawego wydarzyło się w kraju, jednocześnie jasno pokazując, co należy w nim poprawić. Politycy Platformy mogą mówić, że w pewnych kwestiach PiS zrobił dobrze, a my wybudowaliśmy boiska, orliki przedszkola, biblioteki, autostrady. Po nas przyszedł PiS, załatwił sprawy społeczne, a teraz przeszedł czas na to, żeby oczyścić życie społeczne z mechanizmów, które są patologiczne – tłumaczy politolog.

TVP to nie tylko polityka

Olgierd Annusewicz ocenia, że postulat Koalicji Obywatelskiej dotyczący likwidacji TVP info, nie przyniesie spodziewanych przez opozycję rezultatów.

– Wchodzenie przez Donalda Tuska w potyczki z dziennikarzami TVP jest elementem igrzysk. Wydaje mi się natomiast, że hasło likwidacji TVP info jest słabym pomysłem. Zadałbym pytanie zbieraczom podpisów, jak im idzie, bo wydaje mi się, że nie idzie im najlepiej. Jaki jest koń, czy też TVP, każdy widzi. O wiele lepiej wyszłoby krytykowanie tego, ile zarabia zarząd TVP, bo jest to pokaźna suma 2 mln 200 tys. To dużo bardziej zaboli Polaków, niż hasło „zamknijmy i zaorajmy telewizję publiczną”. Bo to przecież TVP wyprodukowała „Klan”, „M jak miłość” – a Polacy cenią te seriale dużo wyżej niż programy informacyjne czy publicystyczne. Publiczna telewizja w Polsce jest i będzie – mamy do niej duży sentyment – mówi Olgierd Annusewicz.

Pytany czy najbliższe wybory to będzie spór pomiędzy Polską liberalną a solidarną, politolog odpowiada: –  Nie wchodzi się dwa razy do tej samej rzeki. Jarosław Kaczyński przegrał spór w 2007 roku, mimo, że wygrał go na tej ramie w 2005 roku. Musi powstać coś nowego. Myślę, że doszliśmy do takiego momentu, w którym politycy PiS-u i Platformy powinni dostrzec, że jesteśmy w Polsce na nowym etapie i teraz należy pomyśleć jak nasz kraj ma wyglądać za 10, 15 lat. Nie warto już zadawać pytania czy Polacy chcą Polski solidarnej czy liberalnej, bo mamy już obie – mówi Annusewicz.

W najnowszym odcinku podcastu Forum IBRiS Joanna Miziołek rozmawia z profesor Renatą Mieńkowską-Norkiene z Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego o tym, jak mistrzostwa Euro 2020 wpłynęły na nastroje społeczne i czy dzięki nim polityka zeszła na moment na dalszy plan.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

Punktem wyjścia do rozmowy są badania nastrojów Polaków związanych z EURO 2020 i polską kadrą narodową przeprowadzone przez IBRiS. Wynika z nich między innymi, że mecze reprezentacji przyciągnęły przed telewizory nieco ponad dwie trzecie Polaków. Jeśli chodzi o ocenę gry polskich piłkarzy, przeważają wskazania negatywne. 43,5 proc. Polaków uważa, że reprezentacja grała „raczej źle”, a 23,1 proc, że „zdecydowanie źle”. Poziom gry nie zdziwił 46,5 proc. Polaków, którzy zadeklarowali, że „reprezentacja wypadła na Euro 2020 dokładnie tak, jak sądziłem/am”. Rozczarowanych było zaś 43,2 procent – tylu badanych spodziewało się ze strony Polaków jednak lepszej gry.

Czy te piłkarskie emocje mogą mieć przełożenie także na inne obszary życia społecznego?

– Równolegle z meczami miało miejsce sporo wydarzeń całkiem sporego kalibru o charakterze politycznym, które nie wzbudziły chyba żadnych emocji. Jakieś emocje wokół polityki ciągle są, ale gorączka związana z wydarzeniami sportowymi je przykrywa. Tym bardziej, że Polacy to naród kibiców, nawet jeśli nie mamy wystarczająco mocnych powodów by kibicować polskiej drużynie.

– mówi profesor Renata Mieńkowska-Norkiene.

Porażka reprezentacji ma według Mieńkowskiej-Norkiene znacznie mniejszy wpływ na sferę polityki, niż mógłby mieć ewentualny sukces polskiej drużyny. Choćby było nim samo wyjście z grupy.

– Gdybyśmy na Euro 2020 odnieśli sukces, to on przysłoniłby wszystko, co wydarzyłoby się w polityce w najbliższym czasie. To byłoby podstawą dla polityków, a zwłaszcza spin doktorów do tego, żeby inaczej planowali polityczną agendę. Bo wtedy, kiedy emocje sportowe są na wysokim poziomie, to w polityce chętnie robi się i mówi rzeczy mniej akceptowalne dla społeczeństwa. W takim czasie jak Euro 2020 ludzie nie czytają tytułów, leadów, a tym bardziej całych artykułów. I tak było i tym razem. Ale w związku z tym, że piłkarskie emocje przedwcześnie opadły, Polacy wrócą teraz do emocji politycznych – mówi Mieńkowska-Norkiene.

Emocje piłkarskie nie muszą wpływać na politykę

Co to dokładnie oznacza? Czy Polacy mogą przenieść swoje kibicowskie rozczarowanie na sferę polityki? Niekoniecznie – wyjaśnia Mieńkowska-Norkiene.

– Są przykłady wykorzystania emocji sportowych dla osiągnięcia efektów o charakterze politycznym. Ale to się nie przekłada zero-jedynkowo na politykę. Nie ma takiego mechanizmu, w którym polska przegrana w piłkę oznaczałaby złe emocje kibiców-wyborców na przykład pod adresem rządzących. Czym innym jest  za to pewien poziom frustracji, a w szczególności złość na to jak sobie radzą polscy piłkarze, w kontekście swoich gigantycznych zarobków. I ta negatywna emocja jak najbardziej rozlewa się na inne dziedziny życia

– tłumaczy Mieńkowska-Norkiene.

PODCAST DOSTĘPNY JEST TEŻ NA SOUNDCLOUDZIE:

Według Chwedoruka po wyborach w 2015 roku nastąpiła duża zmiana nastawienia do Platformy Obywatelskiej. – Wiele środowisk, które w wyborach poparły Platformę, bo nie miały innego wyjścia, postanowiło dążyć do nowej formuły opozycyjności, a to przez KOD, a to przez Nowoczesną. Jeszcze inni ulokowali swe nadzieje w myślach o powrocie Donalda Tuska. To miałby być powrót w innej roli niż wcześniej, bardziej męża opatrznościowego, aniżeli tego jednego z wielu, który kroczy w szeregu – mówi Chwedoruk.

POSŁUCHAJ PODCASTU!

Za późno na „przewrót majowy”

Jednocześnie – zdaniem profesora –  Platforma Obywatelska ciągle znajdowała się pod ogniem krytyki. – Poprzednie kierownictwo, także i obecne spotykało się z krytyką wielu spośród tych, którzy są po tej samej stronie sporu politycznego, co Platforma. Oni życzyli Platformie szybkiego zgonu albo transformacji w małą partię, która roztopiłaby się w morzu opozycji. Każdy dzień opluwania Platformy osłabia jej możliwości oddziaływania na opozycję, przywracania swojej podmiotowej roli. Pytanie więc – czy ta partia ma jeszcze możliwość bipolaryzacji, narzucenia Polakom takiej opowieści, która skutecznie przeciwstawiłaby się narracjom PiS – zastanawia się prof. Chwedoruk.

Borys Budka padł ofiarą dwóch własnych sukcesów. Pierwszym z nich był dobry wynik, jaki uzyskał walcząc o szefowanie Platformy. Drugi sukces to była natomiast wymiana kandydata w wyborach prezydenckich i ostatecznie bardzo dobry wynik Rafała Trzaskowskiego.

Według politologa niezbędna jest kolejna wymiana szefa Platformy Obywatelskiej, ale na „przewrót majowy” jest już w tej partii za późno. Według sondażu Pollster dla „Super Expressu” ankietowani wskazywali, że najbardziej w fotelu szefa Platformy Obywatelskiej widzieliby Rafała Trzaskowskiego. Drugi wynik uzyskał Donald Tusk. Borys Budka był na samym końcu. Zaledwie 4 proc. ankietowanych uważa, że powinien być przewodniczącym PO.

Rozwiązaniem problemów Platformy jest siekiera

– Myślę, że Borys Budka padł ofiarą dwóch własnych sukcesów. Pierwszym z nich był dobry wynik, jaki uzyskał walcząc o szefowanie Platformy. Uznano, że ten wynik będzie pochodną nadziei na odzyskanie wyborców przez PO. Liczono, że od razu wzrosną sondaże. To nie nastąpiło. Wprost przeciwnie, w krótkim czasie nastąpiło załamanie poparcia. Drugi sukces to była natomiast wymiana kandydata w wyborach prezydenckich i ostatecznie bardzo dobry wynik Rafała Trzaskowskiego. W żadnej partii nie jest możliwe współistnienie na dłuższa metę w jednym ugrupowaniu jednego z popularniejszych w kraju polityka z szefem, który nie jest tak popularny. Problem polega na tym, że w interesie Rafała Trzaskowskiego jest kontrolować PO, jej zasoby zaplecze, ale nie używać jej loga, które stało się obciążeniem – mówi Chwedoruk.

Politolog widzi pewną receptę na kryzys Platformy Obywatelskiej. – W 1990 roku Lech Wałęsa w kampanii mówił o tym, że będzie się posługiwał siekierą, żeby przyspieszyć reformy. Ostatnio politycy PO fotografowali się z siekierami. To jest dobra alegoria. Platforma Obywatelska potrzebuje dzisiaj gwałtownej zmiany, nowego otwarcia, zmiany personalnej, programowej i nowej taktyki. I to musi stać się nagle. Jeśli wyjdziemy z pandemii, będziemy potrzebowali innej polityki. To niewielka szansa dla Platformy, ale istnieje. Jeśli jej nie wykorzysta, będzie następowało stopniowe marginalizowanie tej partii przez inne podmioty – tłumaczy Chwedoruk.

Podatek progresywny to europejska norma

Kondycja do niedawna najsilniejszej partii opozycyjnej nie jest więc najlepsza. Ale na tym nie koniec problemów całego obozu liberalnego w Polsce. Polacy popierają podniesienie podatków najbogatszym – wynika z badania UCE Research dla money.pl. Według badań IBRiS ponad 70 procentom Polaków odpowiada podniesienie kwoty wolnej od podatków. W większości Polacy popierają też program Polski Ład zaprezentowany przez PiS. Czy to oznacza sygnał alarmowy dla liberałów?

Pogłoski o rychłej śmierci polskiego liberalizmu są więc mocno przedwczesne. Za to te, które dotyczą kondycji największej partii liberalnej, rzeczywiście brzmią dość niepokojąco z punktu widzenia jej działaczy i sympatyków.

– Pokazuje to przede wszystkim, że Polacy są normalnym europejskim narodem. Ba, można by powiedzieć, że nawet globalnym, w tym sensie, że w większości państw europejskich podatki progresywne są normą. Podatek liniowy funkcjonował tylko w kilkunastu państwach świata i z całą pewnością nie były to państwa, do jakich jako naród byśmy aspirowali. Do niedawna taki podatek obowiązywał na przykład na Ukrainie, w Rosji, w państwach pozaeuropejskich, w Europie obowiązywał zaś w Bułgarii, czy Rumunii. Warto zauważyć, że początek podziału na Polskę solidarną i Polskę liberalną, nastąpił z wyborami w 2005 roku. To wybory, które odbyły się w cieniu pustoszejące lodówki, którą PiS dosyć skutecznie przestraszyło Polaków. Pamiętajmy zaś, że ta lodówka została przedstawiona między innymi w kontekście  proponowanych wtedy przez Platformę zmian podatkowych, w tym podatku liniowego – mówi profesor Chwedoruk.

Liberalizm jeszcze nie umiera

Politolog nie zgadza się jednak z tezą, że mamy do czynienia ze śmiercią liberalizmu. – W wiek wyborczy wkraczają i to od dłuższego czasu kolejne roczniki wychowane już w pełni po roku 89. nieznające innego świata. Ich poglądy na świat są generalnie bardziej liberalne. To dotyczy kwestii światopoglądowych, co było widać jesienią zeszłego roku, ale również kwestii ekonomicznych. Raczej obserwujemy zmierzch obecnej politycznej reprezentacji liberalizmu, ukształtowanej jeszcze na kanwie dekady, czy pierwszych kilkunastu lat transformacji – tłumaczy Chwedoruk. Według politologa pogłoski o rychłej śmierci polskiego liberalizmu są więc mocno przedwczesne. Za to te, które dotyczą kondycji największej partii liberalnej, rzeczywiście brzmią dość niepokojąco z punktu widzenia jej działaczy i sympatyków.

Tekst: Joanna Miziołek

PODCASTY FORUM IBRiS DO SŁUCHANIA TEŻ NA SOUNDCLOUD I APPLE PODCASTS!