POSŁUCHAJ PODCASTU

„Żeby Koalicja Obywatelska mogła uzyskać samodzielną większość w Sejmie, potrzebuje przeszło 40 proc. głosów. I moim zdaniem taki jest jej zamysł” – mówi Jacek Żakowski, publicysta tygodnika „Polityka” w podcaście Forum IBRiS. Szaleństwo? Na pewno nieodpowiedzialność. „Trzeba mieć bardzo dużą skłonność do ryzyka, żeby grać o taką stawkę, ale wygląda na to, że Donald Tusk ją ma” – uważa publicysta.

Tusk szykuje Polsce katastrofę

Ten plan ma swoje dobre i złe strony, ale ma przede wszystkim jedno duże ograniczenie – niski poziom zaufania do samego Donalda Tuska w społeczeństwie.

„Z tego powodu przekroczenie 40 proc. wydaje mi się niemożliwe, nawet gdyby nagle pojawiło się piętnaście świetnych pomysłów na kampanię. Zakładam, że jak Platformie dobrze pójdzie, to zdobędzie 38 proc. głosów i nie będzie miała sojuszników w Sejmie. I to jest katastrofa, bo wtedy PiS z Konfederacją mają większość konstytucyjną. Ja widzę tę konstytucję, którą oni napiszą” – mówi red. Żakowski.

Wygląda jednak na to, że Donald Tusk wcale nie zamierza się wycofać z walki z potencjalnymi sojusznikami, czyli Trzecią Drogą i Lewicą.

„Sam marsz 4 czerwca był aktem agresji. Nie zapraszamy polityków innych partii. To jest nasz marsz, a jak chcecie to przyjdźcie – mówiła KO. Jakie to było aroganckie?! Jakie to było wrogie?! I skutkiem tego, jest to, co obserwujemy w sondażach – społeczeństwo widząc upokorzenie tych małych partii, traci do nich zaufanie. One tracą prestiż, ich wyborcy wycofują się do grupy niezdecydowanych. I dziś sytuację mamy taką, że cała strona demokratyczna w drugim sondażu obywatelskim traci dwadzieścia osiem mandatów w stosunku pierwszego sondażu obywatelskiego” – mówi Jacek Żakowski.

„Gdyby ten zjazd małych partii był kontynuowany, to jest gwarancja rządów Prawa i Sprawiedliwości. A mimo to Donald Tusk gra tylko na swoje” – dodaje.

Opozycja nie będzie wiedziała, co zrobić z Polską?

Tymczasem eksperci i intelektualiści od miesięcy przygotowują obywatelskie propozycje programowe dla opozycji, wystarczy wspomnieć raporty Instytutu Spraw Publicznych czy Fundacji Batorego. Dlaczego intelektualiści piszą program dla Polski? Boją się, że opozycja przejmie władzę i nie będzie wiedziała, co właściwie zrobić z Polską?

„Albo, że zrobi głupio” – odpowiada red. Żakowski „Bo przecież nie raz już mieliśmy takie sytuacje, Donald Tusk na przykład mówił kiedyś: „nie płaćcie abonamentu!” I spowodował tym gigantyczne szkody, ponieważ, jak przypuszczam, nigdy nie zastanawiał się nad tym, jak działają demokracje, które trwają, a nie upadają szybko. A ich podstawą, obok wolnych mediów i wolnych sądów, są media publiczne. Chcesz być Europejczykiem, mieć zachodnie standardy, zachodni styl życia, zachodnie dochody, zachodnie wolności, musisz mieć media publiczne” – mówi publicysta.

I przywołuje kolejne niemądre pomysły: „Od afery Rywina mamy populizowane centrum polityczne. To wtedy powstały dwie wielkie populistyczne partie PiS i Platforma Obywatelska, obie z dość silnymi aintelektualnymi syndromami, co wyrażało się na wiele sposobów. Wymyślali sobie na przykład, że droga do szczęścia Polski prowadzi przez jednomandatowe okręgi wyborcze, albo przez zniesienie immunitetów poselskich. Teraz pomyślcie sobie, jakie to było mądre. A to były programy obu tych partii i Platformy i PiS-u. Albo, że referenda są odpowiedzią. Albo likwidacja Senatu, bo po co Senat w ogóle? Taki zalew głupot wtedy nastąpił” – mówi Żakowski. 

„Potem Platforma, będąc u władzy, zaczęła się konfrontować trochę z rzeczywistością, zeszła na ziemię, zmodernizowała się i w moim odczuciu stała się mniej populistyczna. To już nie jest tak populistyczna partia jak ta, która w 2007 r. wygrała wybory. Ale w dalszym ciągu ten syndrom populistyczny jest”. – dodaje.

I zwraca jednocześnie uwagę, że wówczas PO tworzyła rząd z pogardą dla kompetencji, przeciwko kompetentnym grupą obywateli. „Dziś Platforma jest inna, ale w dalszym ciągu jest obok świata kompetencji” – komentuje dziennikarz.

„Dramat polega na tym, że między tymi wszystkowiedzącymi we własnej opinii politykami, których wybieramy, a światem kompetencji intelektualnych, społecznych, kulturowych jest przepaść. Kogo oni gromadzą wokół siebie? Kolegów, polityków. A jak się popatrzy na amerykański rząd, to są wszystko słynni profesorowie wybitnych uczelni” – wskazuje Żakowski.

Szczucie się nie skończy

A jednak, ostatnie konwencje partyjne mogą sugerować, że politycy nagle przestali licytować się na rozdawnictwo, populizm jakby słabnie.

„Bo są badania pokazujące, że ludzie nie wierzą już w obietnice. Jeszcze bardziej nie wierzą Tuskowi niż Kaczyńskiemu. A jeżeli zaufanie do obietnic jest na poziomie 20-30 proc., to one generują dużo więcej złości niż przychylności. I to jest racjonalną decyzją polityków, żeby wobec tego obietnice ograniczać. Ale to nie oznacza ograniczania populizmu, bo podstawą cechą populizmu jest szczucie na elity” – podkreśla Jacek Żakowski.

IBRiS tym razem nie przeprowadził standardowego sondażu poparcia dla partii politycznych. Zaprezentowane dane odnoszą się do maksymalnych możliwości, jakie mają ugrupowania polityczne w polskim Sejmie. Oszacowano zatem potencjalne elektoraty, jakimi dysponują partie.

🔴 Potencjały wyborcze ugrupowań politycznych

📌 elektorat potencjalny@pisorgpl 37,9%@PL_2050 30,1%@KO_Obywatelska 27,7%@__Lewica 19,7%@nowePSL @Koalicja_PL 13,8%@KONFEDERACJA_ 7,8%#sondaż @IBRiS_PL dla @OnetWiadomoscihttps://t.co/Q665e9XvMv pic.twitter.com/9UsnKpKmC9

— IBRiS (@IBRiS_PL) June 25, 2022

Z ankiety wynika, że największy elektorat negatywny ma Konfederacja. Zdecydowanych aby na nią nie głosować jest 78,6 proc. respondentów.

Jak wskazali badani największy elektorat potencjalny ma Prawo i Sprawiedliwość. 37,9 proc. pytanych jest potencjalnie skłonnych zagłosować na tę partię. Na drugim miejscu pod względem wielkości potencjalnego elektoratu jest Polska 2050 Szymona Hołowni. 30,1 proc. respondentów potencjalnie mogłoby oddać swój głos na partię byłej gwiazdy TVN. Dopiero na trzecim miejscu znajduje się Platforma Obywatelska z wynikiem 28,3 proc. potencjalnie głosujących na tę partię.

Bardzo duży elektorat negatywny ma także Solidarna Polska. Aż 72,9 proc. głosujących jest przekonanych, że nie ma szans aby poparli tę partię. Na trzecim miejscu pod względem wielkości elektoratu negatywnego po Konfederacji i Solidarnej Polsce jest PSL. Na to ostatnie stronnictwo nie chce zagłosować 65,1 proc. pytanych.

Badanie przeprowadziła pracownia IBRiS na zlecenie Onetu, 20-21.06.2022. W badaniu wzięło udział 1094 dorosłych Polaków.

Gdyby wybory do parlamentu odbyły się w najbliższą niedzielę, do urn wyborczych zdecydowanie poszłoby 37,5 proc. Polaków, raczej zdecydowałoby się na to 16,6 proc. osób. 23,1 proc. respondentów zdecydowanie odrzuca chęć pójścia do urny wyborczej. 11 proc. deklaruje, że raczej także nie skorzystałoby z takiej możliwości. Niezdecydowanych czy chcą głosować jest 11,7 proc. badanych.

Polski Ład, który miał być kartą przetargową w najbliższych wyborach dla Prawa i Sprawiedliwości na razie nie spełnia swojego zadania. Według sondażu, PiS nie mógłby liczyć na samodzielne rządy nawet w koalicji z Konfederacją. Dodając 6,9 proc. głosów ankietowanych deklarujących poparcie dla tego drugiego ugrupowania, mandatów byłoby za mało do stworzenia większościowego rządu.

🔴 Sondaż parlamentarny @IBRiS_PL dla @rzeczpospolita!@pisorgpl 31,1%@KO_Obywatelska 26,7%@PL_2050 11,1%@KONFEDERACJA_ 6,9%@__Lewica 6,6%@nowePSL @Koalicja_PL 5,2%

niezdecydowani 12,4%
deklarowana frekwencja 54,2%https://t.co/1CHfMKzifu pic.twitter.com/PdTGlgPORP

— IBRiS (@IBRiS_PL) February 8, 2022

Zjednoczona opozycja zyskuje

26,7 proc. poparcia dla KO, 11,1 proc. dla Polski 2050 Szymona Hołowni oraz 6,6 proc. dla Lewicy i 5,2 proc. dla PSL-Koalicji Polskiej to rezerwuar głosów opozycyjnych. Wygląda na to, że jeśli partie z obozu anty-PiS zwarłyby szyki, ruch ten mógłby skutecznie zagrozić dotychczasowej hegemonii PiS-u. 

Przypomnijmy, że z powodu chaosu związanego z wprowadzeniem Polskiego Ładu stanowisko w rządzie stracił minister finansów Tadeusz Kościński. Obecnie jego obowiązki pełni premier Mateusz Morawiecki. Kościński był szóstym ministrem finansów w rządzie PiS od 2015 r.

Badanie Instytutu Badań Rynkowych i Społecznych IBRiS dla Rzeczpospolitej przeprowadzono w dniach 4-6 lutego 2022 na próbie n=1100 metodą telefonicznych standaryzowanych wywiadów wspomaganych komputerowo (CATI). 

Czy wybory w Rzeszowie mają realne znaczenie dla polityki krajowej? Na kogo właściwie głosują mieszkańcy miasta? Jakie cele stawiają sobie partie przed tymi wyborami? I jak PiS i Solidarna Polska radzą sobie z wzajemną rywalizacją w Rzeszowie?

W niedzielę 13 czerwca mieszkańcy i mieszkanki Rzeszowa wybiorą nowego prezydenta miasta. W wyborach startują mający szerokie poparcie opozycji Konrad Fijołek, kandydatka PiS Ewa Leniart, poparty przez ustępującego wieloletniego prezydenta Rzeszowa Tadeusza Ferenca i reprezentujący Solidarną Polskę Marcin Warchoł oraz poseł Konfederacji Grzegorz Braun.

Sondaż IBRiS dla Radia ZET daje kandydatowi opozycji spore szanse na zwycięstwo. W pierwszej turze na Marcina Fijołka chce zagłosować 47 procent rzeszowian. To duża przewaga nad Ewą Leniart, dla której poparcie deklaruje 23,6 procent wyborców. Trzeci jest Grzegorz Braun (10,8 procent), a tuż za nim Marcin Warchoł (10,5 procent). Udział w wyborach chce wziąć blisko 60 procent badanych. W drugiej turze – według sondażu IBRiS dla Radia ZET – równie pewnie wygrywa kandydat opozycji, jeszcze zwiększając przewagę nad każdym z pozostałych polityków. O to, czy rzeszowskie wybory zaplanowane na najbliższy weekend mogą nam powiedzieć coś o sytuacji na krajowej scenie politycznej, pytamy szefa IBRiS Marcina Dumę.

Zobacz całą rozmowę:

Totalny antyPiS się nie opłaca

Komu właściwie w rzeczywistości 2021 roku przynosi zyski dalsze funkcjonowanie na opozycji strategii totalnego anty-PiS-u? – Platforma mentalnie tkwi w dawnej epoce polaryzacji, która się bardzo opłacała obu partiom, zarówno PiS-owi, jak i Platformie, dlatego że marginalizowała wszystkie inne ugrupowania. Od kilku lat widać, że to już nie działa. A w ostatnich miesiącach widać to wręcz dobitnie – odpowiada dr hab. Bartłomiej Biskup, dodatkowo odnotowując, że dziś nie podzielają tej strategii wszyscy opozycyjni partnerzy polityczni, a Zjednoczona Opozycja to mit. Tymczasem dr Anna Materska-Sosnowska podkreśla, że narrację o „totalnej opozycji” tworzy PiS, któremu na tym przekazie bardzo zależy.

„Polityka w państwie demokratycznym oparta jest na poszukiwaniu konsensu”, a „totalny antyPiS” to koncept językowy rysujący świat w czarno-białych barwach, od czego należy odejść. – mówi dr Anna Materska-Sosnowska

POSŁUCHAJ CAŁEJ ROZMOWY!

– Czy strategia polityczna KO, polegająca na byciu totalną opozycją lub stuprocentowym anty-PiS-em opłaca się? Wydaje się, że przestaje. Od lat komentatorzy zwracają uwagę na to, że KO czegoś bardzo wyraźnie brakuje – wizji, która przekonałaby społeczeństwo – dodaje Biskup, zauważając, że dziś wyborcy PO mają gdzie przejść.

Czy to oznacza, że w tę grę nie gra też PiS? Zdaniem dr. hab. Bartłomieja Biskupa PiS również ma interes w powrocie do dwubiegunowego systemu. Ale „scena polityczna trochę się zmieniła, zmieniło się też społeczeństwo”.

A jaki jest bilans strategii polegającej na byciu anty-PiS-em? Analizując przebieg prezydenckiej kampanii wyborczej prowadzonej latem zeszłego roku, Marcin Duma w rozmowie z Grzegorzem Sroczyńskim zauważył: „Ten hardcorowy anty-PiS, który był driverem opozycji od grudnia 2015 roku do wyborów w 2019 roku, po prostu przegrał. On przegrał w różnych formułach – również wielkiej zjednoczonej opozycji czy opozycji totalnej, ta formuła została teraz zakwestionowana. Nie udało się. To była ślepa uliczka, w którą PiS – być może mając badania i analizy – opozycję nieustannie wpychał”.

Polityka nie jest czarno-biała

Poprosiliśmy naszych rozmówców o komentarz z perspektywy czasu. Dr hab. Bartosz Biskup uważa, że Rafał Trzaskowski musiał się bronić, kiedy Andrzej Duda opierał kampanię na silnej polaryzacji. W efekcie prezydentowi Warszawy, owszem, udało się wyjść poza ramy antyPiS-u i dzięki temu osiągnąć w drugiej turze dobry wynik – mówi Biskup.

Opozycję czeka teraz ciężka praca podobna do tej, którą wykonał PiS konstruując ten program. Teraz musi więc „ochłonąć” i dać sobie czas na wypracowanie przekazu, z którym dotrze do wyborców. – komentuje dr hab. Bartłomiej Biskup

Dr Anna Materska-Sosnowska zdecydowanie sprzeciwiła się tej interpretacji określając ją mianem „dziwnych tez”. I wróciła do istoty pojęcia „totalnej opozycji”. Uzasadniała, że „polityka w państwie demokratycznym oparta jest na poszukiwaniu konsensu”, a „totalny antyPiS” to koncept językowy rysujący świat w czarno-białych barwach, od czego należy odejść. Zauważyła też, że na podział PiS gra już od 2015 roku, a zaczął to robić wcześniej. Ekspertka przypomniała też o czymś jeszcze: warunkach, w jakich dziś musi poruszać się opozycja – te zawsze były dalekie od doskonałości. Jednak dziś są wyjątkowo trudne, choć to Jarosław Kaczyński obiecał „pakiet demokratyczny”, o czym dziś mało kto pamięta.

Pijarowe zagrywki PiS

Eksperci zgodni są natomiast w tym, że hasło „odsunięcia PiS-u od władzy” nie będzie wystarczającą odpowiedzią na Polski (Nowy) Ład. „Reakcje Lewicy i PSL są słodko-kwaśne. Bo z jednej strony, to [Polski Ład] zgadza się z potrzebami ich elektoratu, a przynajmniej jego części, a z drugiej mamy krytykującą go z pozycji liberalnej Platformę” – mówi dr hab. Biskup. Politolog uważa, że opozycję czeka teraz ciężka praca podobna do tej, którą wykonał PiS konstruując ten program. Teraz musi więc „ochłonąć” i dać sobie czas na wypracowanie przekazu, z którym dotrze do wyborców, np. organizując podobną konwencję.

Dr Anna Materska-Sosnowska zwraca uwagę na to, że prezentacja Polskiego Ładu była bardzo sprawną PR-ową robotą, a moment prezentacji został dobrze wybrany. Jej zdaniem „PiS umie bawić się w PR i narzucać narrację”, a pod tym względem „opozycja jest miliony lat świetlnych” za PiS. Zdaniem politolożki wprowadzaniu Nowego Ładu powinna jednak towarzyszyć rzetelna debata, bo państwo jest wspólne. Wchodząc w szczegóły „obrazka, który łatwo sprzedać” podkreśla, że rozsądny wyborca będzie oczekiwał sprawdzenia realizacji tych obietnic, które padły wcześniej już kilkakrotnie, a także rozliczenia zarządzania kryzysem przez PiS w pandemii: „Nie da się odciąć, że tamto już było i minęło, a teraz będzie już tylko pięknie i kolorowo”.

Teskt: Estera Flieger

Rozmowę znajdziesz też na SoundCloud i Apple Podcasts!

Annusewicz tłumaczy, dlaczego wyborcy dystansują się od partii, które w głosowaniu nad Funduszem Odbudowy go nie poparły. Mówi też dlaczego Koalicja Obywatelska w ostatnich sondażach odnotowała wyjątkowo niskie poparcie, a Polska 2050 zanotowała wzrost.

POSŁUCHAJ CAŁEJ ROZMOWY!

– Sprawa jest w pewnym sensie prosta. Jeśli miałbym zadecydować, czy dostać od kogoś milion euro czy nie dostać, to na ogół wolałbym dostać. Jeśli jeden sąsiad mówi mi „Słuchaj, nie bierz od niego tych pieniędzy”, a drugi mój sąsiad powiedziałby mi: „Słuchaj, weź od niego te pieniądze”, to wziąłbym pieniądze i poszedł na imprezę z sąsiadem, który mnie do tego zachęcał. Celowo upraszczam tę sytuację. Zdaję sobie sprawę, że w tej sprawie niuansów, mechanizmów polityki i relacji międzynarodowych jest dużo więcej. Ale one nie są jasne dla przeciętnego obywatela. Ludzie mają tendencję do tego, żeby upraszczać sobie rzeczywistość. A uproszczenie wygląda tak, że ktoś chce mi dać pieniądze, a ja decyduję, czy je wziąć, czy nie. Jeśli ktoś mi je odradza, to będę miał do niego dystans – mówi Annusewicz.

Plan Marshalla

Według Annusewicza istotnym elementem w komunikacji partii rządzącej było przywołanie tematu planu Marshalla. – Polska została go pozbawiona, bo inni doradzali, żebyśmy się na niego nie zgadzali. Plan Marshalla jest wykorzystywany w narracjach na dwa sposoby. PiS go używa, żeby uzasadnić swojej eurosceptycznej części wyborców, że Fundusz i współpraca z Unią Europejską są potrzebne, bo inni dostaną pieniądze, a my nie i jak na tym wyjdziemy? Z kolei lewica używa dokładnie tego samego argumentu, mówiąc: „PiS jest zły, ale są rzeczy ważniejsze i jak się nie dogadamy, to będzie tak jak kiedyś, pominą nas. Inni będą lepsi, bo będą korzystać z tych pieniędzy, a my nie”. Plan Marshalla jest trochę argumentem, a trochę wymówką, by poradzić sobie z zarzutami części własnego elektoratu – tłumaczy profesor Annusewicz.

Naiwny argument Platformy Obywatelskiej

Zapytaliśmy też Annusewicza, jaki przekaz docierał od partyjnych polityków do wyborców poszczególnych partii. Według politologa najwięcej błędów popełniła Platforma – To jest absolutnie kluczowe pytanie. I największy problem Platformy Obywatelskiej.

Do dzisiaj nie wiem dlaczego PO, najbardziej proeuropejska partia w historii – a przynajmniej ta, która tak się zawsze prezentowała – nie chciała zagłosować za tym, żeby Polska uczestniczyła w Funduszu Odbudowy. To jest kompletnie niezrozumiałe. Tutaj zabrakło umiejętności wyjaśnienia tego powodu. Nie nadaje się do tego wątek pod hasłem: „Nie bierzmy tych pieniędzy, to obalimy rząd PiS. Bardziej naiwnego argumentu dawno nie słyszałem. Bo to jest argument nieprawdziwy. Rząd Zjednoczonej Prawicy nie upadłby, gdyby to głosowanie zostało przez PiS przegrane – mówi Olgierd Annusewicz.

Komunikat pozytywny Lewicy

Pytany o ocenę narracji Lewicy wobec Funduszu Odbudowy i słów Roberta Biedronia, który powiedział, że w Sejmie jego formacja nie głosowała za odwołaniem Ziobry, Morawieckiego, czy Kaczyńskiego, tylko za pieniędzmi dla szpitali i przedsiębiorstw wychodzących z kryzysu po pandemii, mówi: – To jest komunikat, który każdy wyborca zrozumie. W cytacie Biedronia fajne jest to, że mówi za czym głosował. Tu pojawia się komunikat pozytywny, którego w narracji Platformy Obywatelskiej od dłuższego czasu brakuje – tłumaczy Annusewicz.

A dlaczego dla wyborców Lewicy nie były tym razem aż tak istotne kwestie dotyczące światopoglądu czy obrony demokracji? Za to na Lewicę spadła ostra krytyka ze strony liberalnych mediów, które wtórowały Platformie Obywatelskiej i zarzucały jej, że głosowała razem z PiS – partią, która zaostrzyła ustawę aborcyjną i łamała Konstytucję. – Te kwestie mają znaczenie. Ale zacytuję tu Ryszarda Ochódzkiego, który mówił zawsze, żeby nie mieszać różnych porządków walutowych.

Myślę, że my wyborcy podchodzimy do tego mimo wszystko racjonalnie. Rozumiemy, że jest jakaś niespójność pomiędzy postawami Lewicy, ale są pewne rzeczy, które w danym momencie mogą być dla nas ważniejsze. To trochę inna bajka, więc wyborca lewicy w tym przypadku prawdopodobnie przymknie oko na to, że Lewica porozumiała się z PiS-em w tej konkretnej sprawie – mówi Annusewicz.

I dorzuca: – Ogół nie myślał partyjnie. Ogół zacisnął zęby, pomyślał – PiS jest zły, PiS jest dobry, nieważne. Te pieniądze są najważniejsze.

Od zawsze wygrywała Polska solidarna

Według Annussewicza w toczącym się od kilkunastu lat w polskiej polityce sporze Polska solidarna vs Polska liberalna, od zawsze wygrywała ta pierwsza. – Polacy zawsze byli zwolennikami tego, żeby poprawiła im się sytuacja i zawsze patrzyli poprzez pryzmat własnych kieszeni i wygody. Nie ma w tym niczego niezwykłego. Wielką sztuką Donalda Tuska w 2007 roku było wykazanie, że Polska liberalna może być także solidarna. Jak sobie przypomnimy kredo, które Tusk wypowiadał w czasie debaty z Jarosławem Kaczyńskim, a która przesądziła o losach tamtych wyborów, to mówił dużo o liberalizmie, ale równie dużo mówił o solidarności. Dziś już tej umiejętności w Platformie nie widać. – mówi profesor Olgierd Annusewicz.

Tekst: Joanna Miziołek

SŁUCHAJ FORUM IBRiS