Na domiar złego obok rozpędzającej się „delty” do Europy przywędrował omikron, czyli nowy wariant koronawirusa, który budzi lęk wśród naukowców.  W obliczu tych faktów powoli staje się jasne, że polski rząd zacznie naśladować sąsiadów i wprowadzi nowe obostrzenia. Jak przyjmą je zatem Polacy?

Szkoły powinny pozostać otwarte

Z przeprowadzonego przez Instytut Badań Rynkowych i Społecznych sondażu wynika, że zwolennikami lokalnych lockdownów jest 53,1 proc. Polaków. Nie widać tu różnicy między wyborcami obozu rządowego (52 proc.) a opozycji (54 proc.). Ciekawie wyglądają różnice w odpowiedziach różnych grup wiekowych. Najmłodsi popierają takie ograniczenia w 39 proc. – jest to wyższy odsetek niż u trzydziestolatków, z których gotowych zgodzić się na lockdown jest tylko 24 proc. Można to tłumaczyć tym, że dla wielu dwudziestolatków „obostrzenia” oznaczają zamknięcie szkoły czy uczelni. Ich starsi znajomi często poszli już na swoje, a lokcdown wywołuje u nich myśl o zwolnieniach lub konieczności zamknięcia swojego biznesu. Czterdziestolatkowie stoją już pewniej w dorosłym życiu i godzą się na lockdown w ponad 60 procentach. Podobnie jest z pięćdziesięcio- (63 proc.) i sześćdziesięciolatkami (64 proc.). Mniej przychylnie nastawieni do lokalnych lockdownów są za to jednak najstarsi respondenci. W tej grupie wiekowej tylko 49 proc opowiedziało się za takim rozwiązaniem, mimo że to grupa najbardziej narażona na skutki epidemii COVID-19.

Niewielu jest zwolenników zamykania szkół (21,9 proc). Skala związanych z tym problemów jest najwyraźniej tak duża, że zarówno rodzice, jak i uczniowie nie chcą sobie dokładać kolejnych. Dość powiedzieć, że grupę, w której pomysł wprowadzenia szkolnego lockdownu zyskał ponadprzeciętną popularność, stanowiły osoby deklarujące brak zainteresowania życiem publicznym (62 proc). Tym samym doniesienia o negatywnych konsekwencjach nauki zdalnej, mogły do nich po prostu nie dotrzeć.

Zdecydowane „nie” dla obowiązkowych szczepień

Nieco więcej entuzjazmu wzbudza możliwość sprawdzania certyfikatu covidowego przez pracodawcę oraz ograniczenia dla osób niezaszczepionych w miejscach publicznych. Pierwszy z tych postulatów spodobał się 42,5 proc. ankietowanych – i tu lekka przewaga była po stronie wyborców PiS (53 proc. wobec 49 proc. wyborców opozycji). Znów warto spojrzeć na rubrykę przedstawiającą wiek ankietowanych. Pracodawcy ze swoich szczepień chce się spowiadać jedynie 28 proc. najmłodszych ankietowanych. Wynik wyraźnie rośnie wraz z wiekiem, by znów spaść u najstarszych respondentów. Nie powinno też dziwić, że entuzjazmem wobec tego pomysłu zapałali najlepiej zarabiający ankietowani. Aż 71 proc. badanych, których zarobki przekraczają 7000 złotych miesięcznie, chciałoby sprawdzić paszporty covidowe swoich pracowników i współpracowników.

Jednak prawdziwe poruszenie i bunt Polaków wywołuje pytanie o obowiązkowe szczepienia. Tu opór jest poważny i dotyczy niemal każdej z ankietowanych grup. Z sondażu United Surveys dla radia RMF FM wynika, że zwolennikami takiego rozwiązania jest jedynie 17 proc. ankietowanych. Różnica między wyborcami PiS a opozycji jest w tym wypadku praktycznie żadna – wynosi zaledwie 3 punkty proc. Co więcej, przeciwko obowiązkowym szczepieniom byli wszyscy ankietowani do 29 roku życia. Wśród trzydziestolatków za wprowadzeniem takiego przymusu było tylko 9 proc. ankietowanych. Liczba pozytywnych odpowiedzi na to pytanie rośnie wprawdzie z wiekiem, ale nawet jeśli obowiązkowe szczepienia byłyby w interesie 70 latków, to taką decyzję gotowych byłoby poprzeć tylko 36 proc. z nich. Pytanie o obowiązkowe szczepienia, to relatywnie rzadki przypadek. Polacy są w tej sprawie zgodni, jak w żadnej innej. Wynik w żadnej z badanych grup nie przekroczył 50 proc. pozytywnych odpowiedzi.

Dla porównania, z badań wykonanych na zlecenie niemieckiej telewizji ZDF w dniach 23-25 listopada wynika, że obowiązek szczepień popiera 69 proc. Niemców. To wzrost o 25 punktów procentowych względem poprzedniego badania, wykonanego jeszcze przed nadejściem czwartej fali epidemii.

Publikujemy drugą część rozmowy Estery Flieger z Marcinem Dumą z IBRiS o wnioskach z kompleksowych badań jakościowych przeprowadzonych metodą pogłębionych wywiadów z przedstawicielami tzw. „miękkich” elektoratów najważniejszych polskich partii politycznych. Badania dotyczyły wielu aspektów życia społecznego – w drugiej  części rozmowy zajmujemy się nastrojami Polaków po 15. miesiącach pandemii.

OBEJRZYJ ROZMOWĘ:

Co kształtuje postawy Polek i Polaków po trzeciej fali pandemii?

 – Z jednej strony mamy otwartą gastronomię, możemy pójść na basen i zrobić wiele innych rzeczy, których nie mogliśmy zrobić wcześniej. Wydawać by się mogło, że wszyscy z tego ochoczo skorzystają i nastąpi drugi post-covidowy karnawał. Ale to nie jest do końca prawda. O ile tak było latem zeszłego roku, kiedy wszyscy byli święcie przekonani, że to jest koniec pandemii, a poczucie to wzmacniały wypowiedzi decydentów, to teraz Polacy uważają, że pandemia trwa nadal, a to, co dzieje się obecnie, to tylko przerwa przed jej kolejną falą. Dzieje się tak, ponieważ poprzedniej jesieni Polacy srogo się zawiedli.

– odpowiada Marcin Duma, szef IBRiS.

Czy to oznacza, że politycy mówili to, co społeczeństwo chciało usłyszeć? Szef IBRiS potwierdza:

– Gdyby Polacy nie chcieli w to uwierzyć, nie uwierzyliby. Ale bardzo chcieli usłyszeć, to co mówili im rządzący, którzy to oczekiwanie wykorzystali. Społeczeństwo oczekiwało nagrody za swe poświęcenie podczas pierwszego lockdownu.

– mówi Duma.

Koniec pandemii ma swoją cenę

Czy zawiedzeni Polacy wystawili obozowi rządzącemu rachunek za słowa premiera Mateusza Morawieckiego, które padły latem zeszłego roku: „Tego wirusa nie należy się bać, bo jest w odwrocie”? Marcin Duma uważa, że PiS zapłacił za to – i to całkiem sporo:

– Często ulegamy złudzeniu, że spadki sondażowe miały przyczynę tylko w wyroku Trybunału Konstytucyjnego zaostrzającego ustawę antyaborcyjną. Ale protestów nie byłoby na taką skalę, gdyby nie to, że Polacy zawiedli się na rządzących, bo przecież obiecali, że pandemia nie wróci. Spadki zaczęły się zresztą wcześniej, kiedy na horyzoncie była właśnie druga fala.

– tłumaczy Duma.

Dziś społeczeństwo – zdaniem Dumy – woli założyć najgorszy scenariusz. Przekonanie o tym, że jesienią przyjdzie czwarta fala epidemii, jest niezależne od preferencji wyborczych. Badanych dzieli natomiast ocena tego, jak rząd radzi sobie w tej sytuacji. Część z nich – zwłaszcza wyborcy KO – pozostaje krytyczna wobec decyzji o zamknięciu gospodarki, co staje się podstawowym kryterium oceny, a nie zgony ponadwymiarowe. A czego Polacy boją się w pandemii najbardziej? Badania pokazują, że lockdownu jako konsekwencji pandemii – badani częściej wskazywali to, niż sam COVID-19. W ocenie Marcina Dumy wśród badanych słowo „lockdown” ma obecnie ładunek emocjonalny zbliżony do słowa „piekło”.

Czy te nastroje przełożą się na decyzje polityczne? Duma prognozuje, że w najbliższym czasie jeszcze nie. Ale np. drożyzna może pociągnąć za sobą w najbliższej przyszłości kolejne spadki poziomu poparcia dla rządzących. Zwłaszcza, jeśli nie skorzystają oni z klasycznego dla siebie instrumentarium równoważenia skutków inflacji, a więc z tego, co „leży w DNA wyborczym PiS”: mogłyby to na przykład być nowe transfery socjalne.

POZOSTAŁE CZĘŚCI ROZMOWY:

W pierwszej części rozmowy Marcin Duma opowiedział o stosunku Polaków do Narodowego Programu Szczepień i ich lękach i obawach związanych z samymi szczepionkami.

W trzeciej – i ostatniej – części rozmowy Marcin Duma omawia aktualne trendy w nastrojach politycznych dominujących wśród Polaków.

Zapraszamy do obserwowania naszych kanałów na Youtube i Spotify – subskrybenci zawsze otrzymają dostęp do nowych materiałów Forum IBRiS jako pierwsi.

ROZMOWA DOSTĘPNA TAKŻE JAKO PODCAST:

Oto pierwsza część rozmowy Estery Flieger z Marcinem Dumą, szefem IBRiS o wnioskach z kompleksowych badań jakościowych przeprowadzonych metodą pogłębionych wywiadów z przedstawicielami tzw. „miękkich” elektoratów najważniejszych polskich partii politycznych. Badania dotyczyły wielu aspektów życia społecznego – w pierwszej części rozmowy zajmujemy się nastrojami Polaków związanymi z Narodowym Programem Szczepień.

OBEJRZYJ ROZMOWĘ:

Czy Polki i Polacy chcą szczepić się przeciwko koronawirusowi? Badania ilościowe IBRiS pokazują, że tak. Ale jakościowe odsłaniają całą paletę wątpliwości i obaw: to między innymi brak przekonania o bezpieczeństwie preparatów, które weszły na rynek w ostatnich miesiącach, co może także rzutować na decyzje rodziców ws. szczepień dzieci.

Badani deklarują, że nie są przeciwnikami szczepień. Ale szczepionka przeciw COVID-19 została ich zdaniem opracowana tak szybko, że nie mogą jej zaufać. Co więcej, nie wszyscy już zaszczepieni wyrażają entuzjazm i pewność, że skorzystaliby z takiej możliwości drugi raz. Ogromną rolę w kształtowaniu postaw Polek i Polaków wobec szczepień – zaobserwował Marcin Duma – odgrywają media społecznościowe. Dla badanych częstym punktem odniesienia są publikowane w nich relacje znajomych.

Co społeczeństwo może przekonać? Zdaniem Marcina Dumy sytuacja wyjściowa jest trudna:

– Paradoksalnie przeszkodą w skutecznym wyszczepieniu staje się luzowanie obostrzeń. Motywacja do odzyskania własnego stylu życia jest dużo mniejsza, bo to, co mieliśmy uzyskać dzięki szczepieniom, otrzymaliśmy już bez nich.

– tłumaczy Duma.

A to nie wszystko. – Polacy są przekonani, że czwarta fala nastąpi, a pandemia się nie skończy. Nie widzą połączenia między tym, że jeśli się nie zaszczepią, to właśnie tak może się wydarzyć lub jeśli się zdecydują na szczepienie, to mogą powstrzymać spodziewane przez nich na jesieni kolejne uderzenie pandemii – podsumowuje Duma. – Nie widzą sprawczości swojej decyzji.

Jak to zmienić? Duma dostrzega ogromne problemy komunikacyjne: po pierwsze, dla badanych głównym źródłem treści na temat szczepień jest Facebook, po drugie, kampania antyszczepionkowa ma charakter niemal wyłącznie emocjonalny i w ten sposób wygrywa z racjonalną kampanią „Szczepimy się”.

NASTĘPNE CZĘŚCI

W drugiej części rozmowy Marcin Duma opowiada o nastrojach Polaków związanych z pandemią i ich obawach dotyczących jej możliwego powrotu.

W trzeciej – i ostatniej – części rozmowy Marcin Duma omawia aktualne trendy w nastrojach politycznych dominujących wśród Polaków.

Zapraszamy do obserwowania naszych kanałów na Youtube i Spotify – subskrybenci zawsze otrzymają dostęp do nowych materiałów Forum IBRiS jako pierwsi.

Pierwsza część rozmowy jest dostępna  również jako podcast:

POSŁUCHAJ PODCASTU:

Święta pomogły opanować negatywne emocje

– Nie wyszliśmy jeszcze ze stanu narodowej depresji ujawnionej w badaniach IBRiS sprzed miesiąca, nie wszystkie wszystkie złe uczucia minęły. Ale natężenie najbardziej przytłaczających emocji trochę się zmniejszyło – mówi Marcin Duma. I tłumaczy, skąd te zmiany:

Mieliśmy święta, okres refleksji, czas kiedy się zatrzymaliśmy, mogliśmy spokojnie analizować nasze życie. Dostarczono nam też innych informacji w mediach. Wystarczy spojrzeć jak kształtowały się wiadomości dotyczące przebiegu pandemii w święta.

Duma podkreśla, że kiedy IBRiS przeprowadził poprzednie badanie dotyczące emocji Polaków w pandemii, był to moment, w którym trzecia fala dopiero nadchodziła. Wśród respondentów dość naturalnie dominowało poczucie bezsilności i lęku. – Byliśmy rozjechani przez lockdown, a także przez utratę nadziei na to, że uda nam się z tej pandemii wyjść w jakimś akceptowalnym czasie – mówi Duma. I zaznacza, że w czasie świąt infosfera pomogła Polakom poradzić sobie z negatywnymi emocjami. – Mieliśmy w mediach trochę więcej informacji o szczepieniach, a trochę mniej o liczbie przypadków i zgonów. I choć o liczbach chorych i zmarłych wciąż rozmawialiśmy, były one jednak znacząco niższe, niż te, które obserwowaliśmy jeszcze przed świętami – wyjaśnia Duma.

To zaś wystarczyło Polakom, by spojrzeli na sytuację z nieco większą dozą optymizmu.

Były oczywiście głosy ekspertów i epidemiologów, którzy tłumaczyli, że w święta statystyki zgonów i zachorowań mogą być niższe i że dopiero trzeba poczekać, co będzie potem. Ale generalnie jest tak, że ludzie lubią się oszukiwać – szczególnie in plus. Jeżeli narracja, która nie jest do końca prawdziwym obrazem rzeczywistości, odpowiada ich oczekiwaniom, to oni dużo chętniej ja przyjmą, niż tę prawdziwszą, w której jednak perspektywy byłby gorsze. Tym głównym oczekiwaniem, tą największą nadzieją Polaków jest zaś możliwie szybki koniec pandemii – mówi Duma.

Szczepienia znów przynoszą nadzieję na normalność

Istotną rolę w poprawie nastrojów Polaków odgrywa akcja szczepień. Z badań IBRiS wynika, że w ostatnim czasie wśród deklarowanych przez badanych emocji wzrosły wskazania na wdzięczność i spokój. – To wdzięczność za pewną szansę, jaką daje możliwość zaszczepienia się w nieodległym terminie. Oczywiście wdzięczność nie jest wszechogarniającym uczuciem, bo to 19 proc. wskazań, ale w poprzednim badaniu było ich 11 proc. Ten wzrost o 8 punktów procentowych to głównie wyborcy PiS. Wdzięczność w ich wypadku jest związana z oceną tego jak Zjednoczona Prawica radzi sobie z pandemią. Ta ocena staje się bardziej pozytywna – choć od wielu miesięcy była mocno krytyczna nawet wśród wyborców PiS. Teraz – przynajmniej w ich oczach – rząd złapał za twarz sytuację, wykazał sprawczość wobec pandemii, a nie jedynie nieśmiałą reaktywność – mówi Duma. I zauważa: – Mamy tylko jeden naprawdę istotny element, który wpływa na poprawę ocen rządu, a jest nim akcja szczepionkowa.

Kiedy przeprowadzaliśmy badania jakościowe w styczniu, wychodziło nam, że szczepionka chwilowo przestała być wtedy dla Polaków punktem wyjścia z pandemii. Bo kiedy obliczali sobie, kiedy zostaną zaszczepieni, wychodziły im bardzo odległe terminy, które w bliższej perspektywie nic im nie dawały. A teraz mamy kwiecień, akcja szczepionkowa przyspieszyła. I szczepionka stała się czymś bardziej realnym – wyjaśnia Duma. W ten sposób, poprzez dostępność niemal na wyciągnięcie ręki, znowu zaczęła być nadzieją na wyjście z pandemii. Duma podkreśla, że istotny jest tu też obraz realnej skuteczności akcji szczepień przedstawiany przez media na przykładzie Izraela, czy Wielkiej Brytanii. – Widzimy zdjęcia osób, które wróciły w Izraelu do restauracji, patrzymy na informacje z Wielkiej Brytanii, gdzie dzienne liczby zakażeń bardzo znacząco zmalały i luzowane są obostrzenia. To wszystko buduje obraz, który chcielibyśmy u siebie zobaczyć. Kiedy w Polsce akcja szczepień przyspiesza, dystans do normalności się skraca – mówi Duma.

Szczepienie Szymona Hołowni nie wpłynie na jego notowania

IBRiS badał też reakcję Polaków na mocno komentowane w mediach i na scenie politycznej wcześniejsze zaszczepienie się Szymona Hołowni.

– Wybuchła wokół tego pewna awanturka – która rozegrała się jednak głównie w politycznej bańce w mediach i mediach. Kiedy pierwszego dnia po świętach zapytaliśmy Polaków, jak oceniają szczepienie Hołowni, okazało się, że nie jest to wcale tak emocjonujący temat. Źle ocenia szczepienie Hołowni trzech na dziesięciu Polaków. A reszta albo jest neutralna, bo tak deklaruje 40 proc., albo ocenia to dobrze – to 30 procent Polaków.

Można przyjąć, że odsetek osób, które oceniają działanie Hołowni in minus nie jest duży. Szymon Hołownia na szczepieniu nie stracił – mówi Duma. I dodaje, że w badaniu zapytano też ludzi czy politycy powinni się zaszczepić przed kolejnością. – Odpowiedzi, że powinni się zaszczepić na samym końcu udzieliło zaledwie 1 proc respondentów. 58 procent badanych było zdania, że powinni się zaszczepić w swojej grupie wiekowej jak każdy, zaś 35 proc. Polaków uważa, że politycy powinni zaszczepić się wcześniej, jeśli mają taką możliwość – mówi Duma.

Tekst: Joanna Miziołek

Słuchaj też na: