POSŁUCHAJ PODCASTU:

„Młodzi chcą elastyczności”

Filip Sobel to założyciel i szef firmy Staffly, który znalazł się gronie tegorocznych finalistów czwartej edycji konkursu „25 przed 25”, organizowanego przez magazyn „Forbes”. Pytany o wnioski z raportu Centrum im. Daszyńskiego „Pęknięte pokolenie rewolucjonistów. Młodzi wobec sytuacji w Polsce w 2021 roku” , opowiada o własnych doświadczeniach w prowadzeniu firmy i zatrudnianiu Zetek.

Jak wynika z badania, dla Pokolenia Zet istotna jest umowa o pracę oraz stabilność zatrudnienia –  wzrost aprobaty dla zatrudnienia w oparciu o umowę o pracę rośnie wraz z wiekiem. Im starsi badani, tym częściej wybierają oni tę formę zatrudnienia. W grupie najstarszej (23-24 lata) jest to aż 76,8 proc.

„Przede wszystkim oczekujemy elastyczności mierzi nas tradycyjna forma współpracy. Chcemy swobody, najchętniej zapewne dotrwalibyśmy do emerytury w klapkach na plaży i z laptopem w dłoni, biorąc pod uwagę, że technologia jest w naszym zasięgu, odkąd tylko pamiętamy. Dobrą motywacją do podjęcia pracy jest na pewno gwarancja niskiego ryzyka, uznanie znajomych, co do zawodu, jaki wykonujemy czy wykorzystanie przez pracodawcę technologii do codziennej pracy”

– komentuje Filip Sobel.

Dodaje jednak, że pandemia przyspieszyła także takie procesy, jak na przykład przejścia na pracę zdalną. „Co jest nam od początku bliskie. Pamiętam jeszcze początki swojej kariery zawodowej, kiedy praca zdalna nie była rozpowszechniona i była trochę jak przywilej, a nie coś oczywistego. Obecnie każda organizacja, która chce przyciągnąć osoby z mojego pokolenia musi przynajmniej charakteryzować się pracą hybrydową. Wiem też, że są organizacje, które pracują tylko i wyłącznie w modelu zdalnym i myślę, że to też się sprawdza” – zaznacza.

Na pytanie czym różni się pokolenie Milenialsów od Zetek stwierdza, że dla Pokolenia X praca była w życiu sprawą nadrzędną. „Żaden z jego przedstawicieli nie wyobrażał sobie życia bez tego zawodowego. Natomiast Pokolenie Y wskazuje raczej na balans między życiem prywatnym, a zawodowym. Rozwój zawodowy tak, ale bez większego zaangażowania i przy jak najmniejszym nakładzie sił, bo to tylko praca. Najlepiej dla nas – Pokolenia Zet byłoby, aby życie zawodowe nie było uciążliwe, a było dodatkiem do innych płaszczyzn w których lubimy się spełniać” – podkreśla rozmówca podcastu Forum IBRiS.

Czy w takim razie Zetki chcą się realizować w czasie wolnym czy również w zawodowym?

„Przede wszystkim praca nie powinna wymagać rezygnacji z rzeczy, które są niezbędne w życiu prywatnym. Zwracamy uwagę na równowagę pomiędzy tym, co robimy w życiu zawodowym, a prywatnym. Wiele wynika pewnie z cech osobowości, każdy z nas jest ukształtowany inaczej. Kompetencje miękkie są kluczowym determinantem tego, czy zostaniemy w miejscu pracy dłużej i czy będziemy się do niej przykładać” – słyszymy.

Filip Sobel wskazuje, że jednoczesnie umowa o pracę coraz częściej ustępuje nowoczesnym formom zatrudnienia, kwestiom samorozwoju oraz wynagrodzenia.

„Osoba z mojego pokolenia chce czuć, że się nieustannie rozwija”.

– mówi Sobel.

Kluczowym pytaniem dla pracodawców, którzy poszukują pracowników wśród młodych może być kwestia oczekiwań, jakie powstają wobec nich. Przedstawiciel Pokolenia Zet wskazuje, że idealny pracodawca bazuje na zaufaniu, nie rozlicza z czasu pracy, a z zadań; traktuje pracownika na równi. Z kolei w firmie nie ma ustalonej struktury – zamiast tego, funkcjonują pewne normy i zasady. To również osoba, która będzie w stanie obronić pracownika, jeśli będzie taka potrzeba. Młodzi chcą czuć wsparcie pracodawcy.

„Należy odczarować słowo >>roszczeniowość<< względem młodego pokolenia”

W drugiej części podcastu gościnią była dr Zofia Smełka-Leszczyńska, psycholożka i doktorka nauk o kulturze i religii, która zawodowo zajmuje się strategiami marki i komunikacji, naukowo – antropologią codzienności. Dla Wydawnictwa Filtry pisze książkę o zmieniających się polskich narracjach dotyczących pracy.

Na podstawie realizowanego przez siebie badania opowiada o wstępnych wnioskach z rozmów z osobami, które po tym, jak rozpoczęła się pandemia COVID-19 zdecydowały się odejść z pracy bez szukania od razu nowego zajęcia.

„Z moich rozmów z przedstawicielami pokolenia Zet wynika, że bardzo istotna w miejscu pracy jest dla nich kultura. Większość osób, które odeszły z pracy i nie szukały nowej, wskazały jako główną przyczynę fakt, że miejsce pracy nie jest zgodne z ich wartościami – to poczucie, że praca którą się wykonuje nic nie wnosi do sfery samorozwoju, ale i nie zwiększa >>sumy dobra<< w świecie. Starsze respondentki często żaliły się na atmosferę w miejscu pracy, natomiast mogło to być wynikiem gierek towarzyskich, braku transparentności, układów. Im młodsi byli badani, tym bardziej wskazywali na pewne >>ideologie<< towarzyszące miejscu pracy lub na pewną niezgodność pomiędzy tym, co firma oferowała, a tym, czym się realnie zajmuje” – stwierdza.

Na co dzień – jak mówi – pracuje z przedstawicielami Pokolenia Zet, którzy są „zupełnie zwyczajni”.

„To młodzi mężczyźni i kobiety, których charakteryzuje podejście – i to mnie w nich zachwyca – bardzo elastycznego planowania kariery. Jestem z pokolenia, które żyło jeszcze w przeświadczeniu, że >>co to będzie, jeśli będę miała 3-miesięczną przerwę w CV, jak się z tego wytłumaczę<< lub myślało, że >>przekwalifikowanie się jest czymś szalenie trudnym<<. Kiedy patrzę na nich, to mam wrażenie, że dają sobie przyzwolenie, aby coś zmienić, aby spróbować różnych rzeczy. W moim pokoleniu pracę w korporacji traktowało się jak >>złapanie pana Boga za nogi<<. Mało znam w moim pokoleniu przykładów, aby ktoś z tej ścieżki zbaczał” – zaznacza dr Zofia Smełka-Leszczyńska.

Pytana o wnioski z raportu Centrum im. Daszyńskiego w którym młodzi wskazali, że cenią stabilną formę zatrudnienia w postaci umowy o pracę odpowiada, że „po pierwsze pandemia dawała ludziom poczucie stabilizacji na mniej niż 30 dni”.

„Umówmy się, jeśli ktoś pracował poniżej trzech lat w jednym zakładzie pracy, to jego okres wypowiedzenia wynosił miesiąc. Natomiast różnica między 30 dniami a 1 dniem jest drastyczna. Przypuszczam, że dla osób, które funkcjonowały w dość prekarnych warunkach zatrudnienia np. w gastronomii, pandemia mogła być dla nich szokiem bytowym. Druga kwestia to fakt, że rynek mieszkaniowy bardzo się zmienił na niekorzyść młodych osób. W tym momencie osoby przed 40. rokiem życia osiągające bardzo dobre zarobki mają kłopot, aby wziąć kredyt na mieszkanie. Wszyscy wiemy, że bez umowy o pracę nie ma co pokazywać się w banku”

– kwituje.

Na pytanie, czym Pokolenie Zet może się wyróżnić na rynku pracy odpowiada, że dla Pokolenia Zet ważne są także m.in. wartości pracodawcy, poczucie, że robią coś ważnego, że „zmieniają świat” – nawet w skali mikro. „Stała praca jest postrzegana jako oczywistość, jako środek do osiągnięcia stabilizacji materialnej i jako sposób na samorealizację” – słyszymy.

Zofia Smełka-Leszczyńska oceniła, że należy odczarować słowo „roszczeniowość”, które często przypisuje się młodym pokoleniom. „Do dzisiaj to bardzo popularny zarzut wobec młodych ludzi, którzy chcą ze swojej pracy się utrzymać i mieć w życiu jakieś przyjemności, co mnie wydaje się zupełnie normalne. Nie życzę nikomu, aby przez 10 lat musiał harować po 16 godzin na dobę, by na końcu i tak dowiedzieć się w banku, że >>jest nikim<< i do końca życia musi wynajmować mieszkanie. Dlatego tę >>roszczeniowość<< biorę w pewien cudzysłów” – podkreśla.

Jej zdaniem pokolenie Milenialsów, które narzuca aktualną kulturę w miejscu pracy wie, że z tej kultury trzeba będzie w końcu zrezygnować, że

„Istnieje gigantyczne pęknięcie pomiędzy obietnicami, jakie rynek pracy składał przez ostatnie 20-30 lat, a tym, co realnie oferuje”.

Podsumowując, rozmówczyni oceniła, że „szanse dla pokolenia Zet na bycie rewolucjonistami są większe niż dla pokolenia Milenialsów, ponieważ „rynek i społeczeństwo wystawiają Zetki na jeszcze cięższą próbę”.

 POSŁUCHAJ PODCASTU:

Dr Bartosz Machalica, współzałożyciel Centrum im. Daszyńskiego oraz współautor raportu: „Pęknięte pokolenie rewolucjonistów? Młodzi wobec sytuacji w Polsce w 2021 roku” w rozmowie z Nikolą Bochyńską przedstawił najważniejsze wnioski z przeprowadzonego przez Centrum badania.

Wśród młodych nie ma denializmu klimatycznego

„Spodziewaliśmy się, że dla młodego pokolenia zmiany klimatu rzeczywiście będą czymś istotnym. Wyodrębniliśmy trzy linie >>odcięcia<< między młodym pokoleniem, a starszymi. Jedną z nich jest właśnie stosunek do zmian klimatycznych, drugą – stosunek do praw osób LGBT+, a trzecią – stosunek do Kościoła. Klimat rzeczywiście jest jednak czymś, co łączy młodych ludzi, niezależnie od ich preferencji politycznych. Niezależnie od miejsca zamieszkania, poglądów czy też statusu zawodowego. Oczywiście są pewne różnice. Jednak denializm klimatyczny praktycznie w młodym pokoleniu nie funkcjonuje” – stwierdza dr Bartosz Machalica.

Dodaje, że młode kobiety poważniej podchodzą do ryzyka związanego ze zmianami klimatu i przyszłymi efektami działania człowieka w tym zakresie.

„Wydaje mi się, że wynika to z szerszego zjawiska, że cześciej przyjmują one światopogląd lewicowy niż mężczyźni – ich rówieśnicy. Wydaje się, że uznanie, iż zmiany klimatu są spowodowane przez człowieka, jest elementem szerzej ujmowanego lewicowego światopoglądu”

– ocenia współzałożyciel Centrum im. Daszyńskiego.

Zdaniem Machalicy, wszystkie partie polityczne będą musiały uwzględnić kwestie klimatyczne w swoich programach – w nadchodzących wyborach – by zwrócić się w stronę młodych i zaznaczyć, że są dla polityków istotną grupą społeczną.

Jakie działania młodzi rekomendowali, by w jakiś sposób zmniejszyć skutki postępujących zmian klimatu? „Najczęściej mówili o tzw. małej ekologii: rezygnacji z samochodu, segregracji śmieci, wyborze jazdy rowerem, a nie pojazdem” – wskazał dr Bartosz Machalica.

Jego zdaniem, Pokolenie Zet „chce zmieniać świat, dostrzega wagę zmian klimatu, nadchodzącą katastrofę klimatyczną”, jednak z drugiej strony widzi, że „to nie oni, ale światowi przywódcy mogą zmienić losy planety, a ich zachowania – mała ekologia – może służyć poprawie ich samopoczucia i wywieraniu pewnej presji na starsze pokolenia” – uważa współautor raportu.

Jak podsumowuje Machalica, zmiany klimatu są ważnym tematem dla młodych, ale w badaniu częściej wskazywali oni m.in. na problemy mieszkaniowe czy kłopoty na rynku pracy, co w efekcie powoduje brak poczucia stabilizacji, która – wbrew stereotypom – jest przez młodych pożądana.

Biznes bierze pod uwagę Pokolenie Zet

W drugiej części podcastu Forum IBRiS, gościnią była Maja Skwarzec z firmy Accenture, która jest ekspertką w dziedzinie integracji biznesowej i technologicznej dla branży bankowości. Na co dzień jest m.in. odpowiedzialna za rozwój praktyki Zrównoważonego Rozwoju w biznesie.

Jak wskazała, zwykle walczy ze stereotypem, że „zrównoważony rozwój to tylko koszty, a nie ma z tego żadnej wartości, że to działalność charytatywna”.

„To nie jest prawda, to również wyzwanie, by pokazać firmom, że zrównoważony rozwój to inwestycja, ale także wartość niematerialna. Na co dzień pracujemy nad tym, by wymyślać nowe sposoby, by przekonywać firmy do tego, że zrównoważony rozwój to temat, którym warto się zajmować i to z punktu widzenia planety, jak i danego biznesu” – podkreśla Maja Skwarzec.

Zaznacza, że w rozmowach, jakie prowadzi z przedstawicielami biznesu, częstym argumentem jest właśnie przyszłość pokolenia Zet.

„Mówienie o przyszłości pokolenia Zet to jeden z argumentów, jakiego można używać, by przekonywać zarządy do tematyki zrównoważonego rozwoju i ekologii. Nasi interesariusze sami muszą przekonywać zarządzających do przekazania budżetu (na zrównoważony rozwój – red.), a w tym rozmowach m.in. używane są argumenty o pokoleniu Zet, które wskazuje, że temat zmian klimatu jest dla nich bardzo ważny. To pokolenie jest świadome, że zmiany klimatu wpływają na ich przyszłość i możliwości”

– stwierdza Maja Skwarzec.

Dodaje, że z punktu widzenia biznesu Pokolenie Zet to przyszli decydenci, kosumenci i pracownicy. „Z bardzo szerokiej perspektywy możemy mówić, że w miarę jak młodzi ludzie będą wchodzili na rynek pracy, będą zdobywali doświadczenie i powiększali swoją siłę nabywczą, to ten temat będzie coraz ważniejszy dla biznesu, będzie miał większy wpływ na wyniki finansowe” – ocenia rozmówczyni podcastu Forum IBRiS.

Jej zdaniem, biznes może wiele nauczyć się od młodych. „Myślę, że już to robi. Przez analogię – skoro mówimy tu o działaniach jednostkowych, każdy z nas może podejmować decyzje bardziej ekologiczne. Tak samo firmy – mogą rozpocząć działania i zaczynają to robić (…) te zmiany dzieją się w biurach czy na szkoleniach, o czym firmy komunikują. Na przykład używają tylko ekologicznego papieru lub całkowicie zrezygnowały z papieru. (…) To są pierwsze działania, które podejmuje każda firma, bo są najprostsze” – podsumowuje Maja Skwarzec.

Zaapelowała także do młodych, by – jeśli czują się „pominięci i zapomniani przez polityków” (na co wskazały Zetki w badaniu Centrum im. Daszyńskiego) powinni się zaangażować w „tworzenie programów politycznych”, które – także będą korzystniejsze dla nich samych – z punktu widzenia zmian klimatycznych.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

Dla młodych istotnym zagadnieniem jest kwestia wolności słowa w sieci. Jak wskazano w raporcie „Pęknięte pokolenie rewolucjonistów. Młodzi wobec sytuacji w Polsce w 2021 roku” ze stwierdzieniem „Nie boję się inwigilacji w internecie, ponieważ nie robię nic nielegalnego” zgadza się 59,9 proc. badanych, czyli większość ankietowanych. Co zatem realnie młodzi robią w sieci?

Rydliński: To prawdziwe pokolenie Digital Native

Dr Bartosz Rydliński, adiunkt w Instytucie Nauk o Polityce i Administracji UKSW oraz współzałożyciel Centrum im. Daszyńskiego wskazuje, że jego zdaniem:

„Młodzi traktują internet jak polityczną agorę, na której czują się bardzo swobodnie, na której dorastali.”

„To pokolenie digital native – osób, które wyrosły ze smartfonem w dłoni; które rozwijały się z szeroko pojętym internetem, jaki ich otaczał. W związku z tym, wyniki (raportu – red.) nie są na tyle zaskakujące, ponieważ młodzi niekoniecznie wierzą w jakąś formę inwigilacji. Z jednej strony czują się niezwykle swobodnie, ale z drugiej strony warto zwrócić uwagę, jak niechętnie patrzą na organy państwowe, jeżeli chodzi o jakiekolwiek formy kontroli i tego czy pewne treści pojawiające się na Facebooku, czy Twitterze mają charakter skrajny. (…) Trudno oczekiwać, że w czasie wojny to się zmieni – służby państwowe będą musiały w sposób szczególny patrzeć, w którym kierunku idzie inwigilacja” – ocenia Rydliński.

Dodaje, że obecnie – w związku z trwającą wojną w Ukrainie – stoimy w obliczu pierwszej światowej wojny cyfrowej. „O ile mieliśmy do czynienia z konfliktami zbrojnymi na globalną skalę, o tyle to pierwszy tego typu konflikt w internecie, gdzie siły dobra i zła się mierzą”.

Zdaniem Rydlińskiego, młodzi odnajdują się w internecie, ale nie w rzeczywistości fake newsów. „Niejednokrotnie moi studenci – co wynika także z badań, często młode osoby o prawicowych poglądach – ulegają pokusie upraszczania świata, chociażby dotyczącej kwestii osób niekoniecznie białych, chrześcijan, niekoniecznie osób nieheteronormatywnych”.

Według współautora raportu, „fact-checking jest niezwykle trudny, bo musi działać pod presją czasu”. „W internecie to nie są kwestie dni, godzin, a czasami sekund, by nie podać emocjonalnego wpisu dalej, aby go nie udostępniać. Polska opinia publiczna, polscy młodzi są obserwatorami naprawdę dużych zdarzeń. Rzadko kiedy to Polska, a szczególnie polscy młodzi tworzą alternatywną rzeczywistość, wyimaginowaną. Trzeba być bardzo czujnym i tłumaczę studentom, że w sieci istnieje efekt >>kuli śnieżnej<<, który może mieć swoje bardzo poważne konsekwencje, choćby ze względów bezpieczeństwa” – stwierdza pierwszy gość podcastu Forum IBRiS.

Podsumowuje:

„Młode osoby muszą zrozumieć, że nade wszystko istnieje życie poza internetem. W internecie bardzo łatwo być niezwykle odważnym człowiekiem”.

Młodzi nie mogą żyć bez internetu, ale są świadomi zagrożeń

W drugiej części rozmowy gościem Forum IBRiS była Anna Sydorczak ze Stowarzyszenia Demagog, organizacji fact-checkingowej, która na co dzień zajmuje się walką z dezinformacją i obalaniem fake newsów.

Anna Sydorczak jako przedstawicielka pokolenia Zet mówi nam, czy obecnie wyobraża sobie życie bez internetu. „Internet odgrywa bardzo ważną rolę, przede wszystkim nie wyobrażam już sobie życia bez niego: za jego pośrednictwem kontaktuję się z moimi znajomymi, robię zakupy; jest szereg czynności, które robię w internecie. Pozwala też się uczyć, zawierać nowe przyjaźnie. Myślę, że wiele osób, szczególnie z pokolenia Zet to potwierdzi, że nie wyobrażają sobie życia bez internetu” – zaznacza rozmówczyni.

Pytana, czy w pokoleniu Zet pojawia się potrzeba „cyfrowego detoksu” przyznaje, że w jej kręgu bliskich uczucie chęci „odłączenia się” od życia online pojawiło się dość szybko. „Pamiętam rozmowę z moją znajomą siedem lat temu: opowiadała mi o swojej koleżance i o tym, że już wtedy miała wypisane zaświadczenie od lekarza, który stwierdził, że jest uzależniona od mediów społecznościowych i internetu. Zdziwiłam się, że jest to tak powszechne, że moje otoczenie ma z tym tak duży problem. (…) Sama jestem uzależniona od Instagrama, budzę się i przeglądam zdjęcia. Wiele osób mówiło mi, że w czasie sesji na studiach robią sobie detoks, ponieważ nie mogą się skupić. O takich detoksach słyszałam, sama je przechodziłam” – tłumaczy Anna Sydorczak.

Dla młodych istotnym zagadnieniem jest kwestia wolności słowa w sieci. Ze zdaniem „Państwo powinno kontrolować , żeby przeciwdziałać możliwym przestępstwom jak terroryzm, czy nielegalne treści” nie zgadza się 45,5 proc. badanych.

Z punktu widzenia Anny Sydorczak „w rządzie zasiadają osoby, które pokolenie Zet popiera na ostatnim miejscu”. „Jeżeli obecny rząd miałby robić coś w kierunku (cenzury w sieci – red.) to jestem przekonana, że nieważne, co by robił, wywołałoby to sprzeciw wśród osób z tego pokolenia. Ta władza nie jest wybrana przez najmłodszych, mających prawo do głosowania. Jej zdaniem, aby >>cokolwiek w internecie kontrolować<< potrzebny byłby szczegółowy plan – na jakiej płaszczyźnie miałaby przebiegać kontrola i w jaki sposób”.

Na co dzień Stowarzyszenie Demagog zajmuje się walką z dezinformacją. Zdaniem rozmówczyni – poza problemem fake newsów – młodzi są świadomi oszustw internetowych, takich jak np. phishing („łowienie ofiary” za pomocą fałszywych wiadomości i maili – red.).

„Myślę, że edukacja w tym zakresie – szczególnie na przykładzie wojny w Ukrainie bardzo się rozwinęła, istnieje duże zapotrzebowanie na warsztaty i szkolenia z dezinformacji”

– ocenia.

Wskazuje także na ważny aspekt wpływania social mediów na psychikę młodych, co zostało pokazane choćby na przykładzie sprawy The Facebook Files, kiedy sygnalistka i była pracownica Facebooka, Frances Haugen ujawniła dokumenty świadczące o tym, że Facebook nie tylko nie traktuje równo wszystkich użytkowników, ale także zlekceważył sygnały świadczące o tym, że Instagram negatywnie wpływa na kondycję psychiczną najmłodszych użytkowników platform.

„Ograniczyć social media, spędzać więcej czasu ze znajomymi, a nie na >>wifi party<<, rozmawianie ze swoimi rodzicami, bo to obecnie duży problem. (…) Pewnie ominie mnie kilka informacji w sieci, ale lepiej zadbać o kontakty tu i teraz z tymi, którzy są naprawdę blisko” – rekomenduje Sydorczuk pytana, jak radzić sobie w świecie mediów społecznościowych.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

W raporcie wskazano, że kwestia zmian klimatycznych zdecydowanie polaryzuje badanych. Polska młodzież i młodzi dorośli prezentują skrajnie różne opinie o tym, co jest przyczyną zmian klimatycznych oraz ich konsekwencji. Jedni wyrażają przekonanie, że to realne zagrożenie dla nich i dla kolejnych pokoleń. Wskazują, że zmiany klimatyczne są już odczuwalne. Jak wynika z badania, 52,5 proc. młodych jest przekonanych, że zmiany klimatu są głównie spowodowane przez działalność człowieka.

Zastawna: Klimat jest bardzo ważny dla młodszych generacji

Pierwszym gościem podcastu jest Martyna Zastawna, założycielka WoshWosh – pierwszej i największej w Europie firmy zajmującej się pielęgnacją obuwia; wykładowczyni Społecznej Odpowiedzialności Biznesu na Akademii Leona Koźmińskiego, która współtworzy również Szeptszum – kolektyw marketingu odpowiedzialnego społecznie. Opowiada ona o prowadzeniu firmy w duchu zero waste, a także o tym, jak przedstawiciele świata biznesu i marketingu podchodzą do kwestii ekologii.

Pytana o to. czy obserwuje zmianę myślenia w społeczeństwie, jeśli chodzi o postrzeganie wagi tematu odpowiada, że firmy podchodzą do tego zagadnienia „bardzo różnie”.

„Z jednej strony jest aspekt świadomości, wynikającej z trendów, ale też względów legislacyjnych – polskie spółki giełdowe muszą raportować o swojej działalności, więc muszą podejmować takie działania i wpisać je do swojej strategii. Są też firmy, które wdrażają działania nie dlatego, bo muszą, ale z racji tego, że chcą to robić. Niestety nie zawsze tak jest. To, czego mi brakuje to transparentność: dlaczego to robią i jak robią”.

– mówi Zastawna

Jej zdaniem, myślenie o zmianach klimatu u osób młodych i postrzeganie tego tematu jako istotny to fakt, czego dowodem jest choćby działalność Młodzieżowego Strajku Klimatycznego, a zainteresowanie społeczeństwa rośnie. „Temat zaczyna być coraz ważniejszy, zajmują się nim nie tylko aktywiści, ale ludzie zaczynają się tym zajmować zawodowo”.

W rozmowie dodaje, że „nie chce oceniać i nikogo obwiniać, ale według teorii są trzy elementy, które mają wpływ na zmiany klimatu”. „Z jednej strony są to rządy i organizacje, które stanowią prawo. Z drugiej strony to biznes: poprzez to, jak funkcjonuje, jaką ma strategię, do czego dąży i przez to ma wpływ na zmiany klimatu. Oczywiście jako jednostki też mamy na to wpływ: jakich wyborów konsumenckich dokonujemy, w jaki sposób żyjemy. Wszystkie te trzy elementy to naczynia połączone. (…) Już dzisiaj możemy podejmować bardziej świadome wybory”.

Martyna Zastawna radzi też, co możemy zrobić jako jednostki, by spowolnić zmiany klimatu. „Są tysiące porad na temat tego, jak żyć w sposób bardziej zrównoważony. Każdy gest jest istotny: od tego, aby zakręcać wodę, kiedy bierzemy prysznic; po te, aby zmieniać branżę mody: naprawiać, a nie wyrzucać; szukać możliwości niewyrzucania rzeczy, a oddawania ich do organizacji charytatywnych i podejście w duchu zero waste – używać rzeczy najdłużej, jak się da”.

Byzdra: Jako młodzi ludzie musimy stawić czoła zmianom klimatu

Gościem drugiej części podcastu Forum IBRiS i Centrum im. Daszyńskiego jest Karol Byzdra, dziennikarz portalu Energetyka24.com i jednocześnie przedstawiciel pokolenia Zet.

Na wstępie podkreśla, że zmiany klimatyczne są spowodowane działalnością człowieka i „nie trzeba być uczonym, aby to wiedzieć”, więc nie dziwią go odpowiedzi ankietowanych.

„Zmiany klimatu dotykają nas każdego dnia i spowodowane są działalnością ludzi już dekady temu, którzy w niekontrolowany sposób korzystali z zasobów naturalnych, bez konswekwencji produkowali dobro, które dzisiaj mamy, na nim oparty jest świat. Jednak cały ten rozwój kosztował. (…) Jako młodzi ludzie musimy stawić temu czoła”

– ocenia Byzdra.

Pytany o najpopularniejsze mity klimatyczne i dezinformację w kontekście zmian klimatu tłumaczy: „Spotykaliśmy się z nią na przykład w kwietniu tego roku, kiedy spadł śnieg. We wszystkich social mediach pojawiła się teza, że >>skoro jest zimno, nie powinno być globalnego ocieplenia<<. Dużo czasu spędziliśmy wtedy na sprawdzaniu, wyjaśnianiu, komentowaniu, także pewnych dziennikarzy, którzy w swoim bardzo konserwatywnym przekonaniu dalej uważają, że nia ma zmian klimatu” – stwierdza Karol Byzdra.

Dziennikarz wskazuje również na problem tzw. depresji klimatycznej i stresu klimatycznego, których objawy pojawiają się nie tylko wśród jego rówieśników.

„Są osoby starsze, które świadomie nie podjęły pewnych życiowych decyzji, właśnie z uwagi na zmiany klimatu, które postępują. Depresja klimatyczna, lęk przed klimatem jest obecny wśród nas. Coraz więcej młodych ludzi boi się o swoją przyszłość także z uwagi na zmiany klimatu. Pamiętać też trzeba, że wśród nas są inne problemy (…) żyjemy cały czas w stresie popandemicznym. Z tego co obserwuję na rynku, także wśród swoich znajomych, coraz ciężej jest o dobrą pracę, która da poczucie stabilizacji; o własne mieszkanie – każdy w perspektywie myśli o tym, by się wyprowadzić. Każdy z nas dąży do tego, aby się ustabilizować, a my tej pewności nie mamy” – ocenia młody dziennikarz.

W raporcie wskazano, że – według deklaracji – młodzi uważają, iż powinni brać udział w młodzieżowym strajku klimatycznym, zabierać głos, edukować starsze pokolenia nieświadome negatywnego oddziaływania cywilizacji na środowisko i klimat. Są to głównie badani z większych miast. Ten pogląd znacznie częściej prezentują kobiety. Pytany przez nas Byzdra, czy obserwuje w swoim otoczeniu takie nastawienie, odpowiada, że „sam jest z tych osób, które starają się ograniczać np. zużycie energii”. „Dużo się mówi o tym, że jako jednostka nie możemy wiele zdziałać na rzecz zmian klimatu i nadal są osoby, które myślą w ten sposób, że >>w zasadzie po co oszczędzać energię, wodę, skoro i tak ktoś mieszkający w tym samym bloku nie będzie oszczędzał<<. To problem podejścia zbiorowego. (…) Jeżeli nie przekonuje cię np. idea sortowania śmieci czy oszczędzania energii, to być może przekonają cię rachunki, jakie trzeba będzie płacić. (…) Trzeba pamiętać, że rewolucja zaczyna się od jednostki” – zaznacza Byzdra.

ODCINEK DOSTĘPNY JEST TAKŻE NA PLATFORMIE APPLE PODCASTS

POSŁUCHAJ PODCASTU:

Jeśli chodzi o formę zatrudnienia, młodzi preferują umowę o pracę. Wybiera ją aż 65 proc. badanych. Podzielone są natomiast poglądy, czy umowy cywilnoprawne są korzystne czy niekorzystne dla pracownika. Podział dotyczy również ograniczenia umów śmieciowych – 42,4 proc. badanych popiera to rozwiązanie, przy 22,7 proc. odpowiedzi przeciwnych.

Pierwszym gościem Nikoli Bochyńskiej był Marek Szymianiak, autor książek „Urobieni. Reportaże o pracy” oraz „Zapaść”, który na co dzień zajmuje się rynkiem pracy w kontekście technologiczno-społecznym oraz prowadzi podcast „Pracownia. Podcast o pracy”.

Według Szymaniaka młodzi zdecydowanie opowiadają się za bardziej stabilnymi formami zatrudnienia.

„W kontekście ostatnich co najmniej dwóch lat to już nie powinno dziwić. To właśnie młode osoby – czy to pracujące w gastronomii, czy np. w hotelarstwie – najmocniej ucierpiały w pandemii, wskutek lockdownów, kiedy zamrożona była gospodarka. Dotyczyło to bezpośrednio młodych. A jeśli widzieli oni, że ich bliscy – zatrudnieni na „śmieciówkach” – z dnia na dzień tracili dochód, to myślę, że była to dla nich lekcja, że w życiu stabilność jest bardzo ważna”

– mówi Szymaniak. 

Drugą wyraźną tendencją jest wzrost aprobaty dla zatrudnienia w oparciu o umowę o pracę. Im starsi są badani przedstawiciele pokolenia „Z”, tym częściej wybierają oni umowę o pracę. W grupie najstarszej (24 lata) jest to aż 76,8 proc. Umowa o pracę jest najbardziej atrakcyjna dla mieszkańców wsi – wybiera ją 69,7 proc. badanych.

Młode kobiety na rynku pracy

Autor książki „Urobieni..” zwraca uwagę na ważny aspekt: kobiety są mniej skłonne do ryzyka, rzadziej są zainteresowane zakładaniem własnych biznesów. „To nie jest nic nowego pod tym względem, że chodzi o aspekt planowania rodziny, macierzyństwa. Kobiety – mając ten fakt w perspektywie – częściej decydują się na umowę o pracę, bo gwarantuje ona zwolnienie lekarskie. Oczywiście na własnej działalności także można je uzyskać, ale opisywanych było wiele przypadków, że trudno otrzymać wyższe świadczenie na własnej działalności. Ktoś, kto obserwuje to z boku na pewno się do tej formy zniechęci”.

Młodzi są również zdania, że kobiety także powinny pracować, na równi z mężczyznami. Niewielu z nich dopuszcza myśl, że tylko mężczyzna będzie utrzymywał rodzinę.

„Zmiana zachodzi stopniowo  – znam tylko jedną taką parę (w której tylko mężczyzna pracuje – red.). Ma na to wpływ co najmniej kilka czynników: sytuacja ekonomiczna w jakiej się znajdujemy: trudno utrzymać się z jednej pensji; (…) zmienia się też aspekt kulturowy: kobiety od lat są dużo lepiej wykształcone od mężczyzn, rośnie świadomość ich kompetencji, chcą się realizować, chcą być niezależne ekonomicznie. Jeśli podział obowiązków domowych będzie sprawiedliwszy, równiejszy, tym bardziej różnica między płciami będzie spadała, a sytuacja będzie się poprawiała” – komentuje Marek Szymaniak.

Czym dla młodych jest praca?

Gościnią drugiej części podcastu była Wiktoria Wójcik, co-founderka startupu inSTREAMLY – platformy łączącej streamerów z markami, która znalazła się na liście Forbesa „25 under 25”, czyli 25 młodych osób poniżej 25. roku życia, które jako wybitne i ponadprzeciętne w przyszłości mają szansę wpłynąć na rozwój polskiej gospodarki i społeczeństwa; i ostatnio też na liście „Forbes 30 under 30 Europe” w kategorii Media i marketing.

Z badań wynika, że młodzi cenią stabilizację i prawo do płatnego urlopu jako główne atuty umowy o pracę, z kolei nie wierzą w stabilność systemu emerytalnego. Negatywnym punktem odniesienia dla ich ocen i porównań są ich rodzice.

Jak do pracy podchodzą „Zetki”? Wiktoria Wójcik sądzi, że Generacja Z nie chce wpisywać się w jedną rolę, jeden schemat działania. Zamiast tego woli wykorzystywać swoje mocne strony.

„Dla nas praca jest dla życia, a nie życie dla pracy. Ma być jego elementem, ale nie jest spełnieniem samym w sobie. Nie jest najważniejsza, ważne są: relacje, dom, pasje, hobby, fakt, że w pracy będziemy się spełniali. Jednocześnie praca ma nam w pewien sposób zapewnić przyszłość i stabilność. To może wydawać się dziwne – pokolenie, które dorastało na twórcach internetowych, chciało być youtuberami, a jeszcze młodsi – tym bardziej. Oni wszyscy marzą jednak o stabilności. Nie dziwi to, jeżeli spojrzy się na naszą perspektywę:  jesteśmy pokoleniem, które przed 25. rokiem życia doświadczyło pandemii, a w kraju zaraz obok – wojny. Jesteśmy torpedowani informacjami, przeciążeni nimi. W takiej perspektywie praca staje się narzędziem do tego, aby mieć dobre życie. Drugi aspekt, to samorealizacja, czyli możliwość robienia tego, w czym jesteśmy dobrzy i fakt, czy jest to zgodne z naszymi wartościami oraz… brak nudy” – wylicza.

Jak młodzi podchodzą do zarzutów o mityczną roszczeniowość wobec pracodawcy?

„Hasła o roszczeniowości słychać od ludzi, którym nie pasuje, że ktoś od nich wymaga podstawowego szacunku wobec pracownika. (…) Sądzę, że to margines, mam nadzieję, że coraz bardziej się zmniejszający. Nie ma innej możliwości, niż prędzej czy później się pod tym „ugiąć”. Jesteśmy jednym z największych pokoleń na świecie, wchodzimy na rynek pracy, jako jedyni znamy swoje pokolenie najlepiej, mamy coraz większą siłę nabywczą. Każdy, kto będzie rozwijał firmę i będzie chciał, by nie stała w miejscu, będzie musiał pogodzić się z tym, że będzie musiał zatrudnić kogoś z pokolenia Zet. Można nas nazwać rozszczeniowymi, ale wygrają ci, którzy, zamiast obrażać się i grozić palcem: „ach te dzieciaki”, znajdą w tym sens i w pewien sposób się do tego dostosują” – podkreśla młoda start-uperka.

Jakie atuty według Wiktorii Wójcik ma jej pokolenie, czym może wyróżnić się na rynku pracy?

„Jesteśmy pokoleniem, które wychowało się w internecie. Oznacza to, że na każde pytanie, jakie się pojawi nie odpowiemy: >>nie wiem<<, tylko dla nas oznacza to odpowiedź: >>daj mi chwilę, znajdę to, sprawdzę<<. Na pewno wyróżnia nas skłonność do nauki, otwartość. Druga kwestia to lekkość poruszania się w wirtualnym świecie; rozumienie mediów społecznościowych; tego, jak działają fake newsy; obycie się z tym, jak komunikować się z ludźmi takimi, jak my. To może być szczególnie ważne dla każdej firmy, która chce się reklamować dla naszej generacji”

– stwierdza rozmówczyni podcastu Forum IBRiS.

„Potrafimy stawiać na swoim, jesteśmy świadomi kwestii społecznych, ekologicznych, jesteśmy o wiele bardziej wrażliwi społecznie, przez co jesteśmy znacznie bardziej empatyczni. Dla nas świadomość społeczna jest bardzo ważna”. – podsumowuje Wójcik.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

Rogalski za swój projekt otrzymał nagrodę RPO im. Pawła Włodkowica. Jak uzasadniano, „stworzył coś, czego długo nie potrafiło zrobić państwo: dostępną dla każdego i stale aktualizowaną bazę danych o zakażeniach koronawirusem”. O swoich działaniach mówił, że „mają charakter obywatelski, są formą sprzeciwu wobec obecnego chaosu informacyjnego. Działając wspólnie możemy stworzyć jak najbardziej rzetelne źródło informacji”.

Będziemy pamiętać pandemię

W podcaście Forum IBRiS Michał Rogalski mówi:

„Problem chaosu informacyjnego w czasie pandemii cały czas istnieje. Początkowo było to nieprzygotowanie urzędników, brak narzędzi do zbierania danych, później był to brak woli. Narzędzia, umiejętności już były. W niczyim interesie nie było, aby udostępniać prawidłowe dane” .

„Ministerstwo Zdrowia wolałoby, aby mnie nie było” – ocenia Rogalski. „Był jeden moment, że ku mojemu zdziwieniu zostałem zaproszony na spotkanie w sprawie tworzenia dashboardu do zbierania danych o szczepieniach, gdzie mogłem przedstawić swoje uwagi, ale i uwagi społeczności, którą udało mi się stworzyć. Część została uwzględniona, ale to był jedyny moment potraktowania mnie jako >>autorytet<< w tej dziedzinie. Jeśli chodzi o docenienie mnie, to dostałem to tylko od tysięcy ludzi. (…) Docenienie z rządu nie płynęło, ale ogół traktował to źródło jako cenne” – mówi  Rogalski.

Pytany, czy jego pokolenie to młodzi, którzy – jeśli nie zgadzają się z zastaną rzeczywistością, to „biorą sprawy w swoje ręce”- mówi, że w jego otoczeniu tak, ale „być może jest to pewna bańka”. Jego znajomi to aktywiści społeczni, którzy chcą realnie zmieniać świat. „Nawet jeżeli spróbujemy spojrzeć na ogół, wydaje mi się, że chcemy jako młode pokolenie manifestować i nie bierzemy wszystkiego za pewnik: sprawdzamy, analizujemy, zadajemy pytania” – zaznacza.

Choć od czasu przeprowadzenia rozmowy, do jej publikacji, rząd zniósł już obostrzenia, wiele problemów wciąż pozostało aktualnych: młodzi wskazywali, że dręczą ich zaburzenia psychiczne np. zaburzenia odżywiania, depresja, trudności z adaptacją społeczną, izolacja społeczna.

„Na pewno pandemia pozostanie jako ważny punkt życia i pozostaną wspomnienia. Jako społeczeństwo wyjdziemy z tego trochę poturbowani. Historia z podejmowaniem decyzji o wprowadzeniu różnych ograniczeń, obostrzeń to był ciągły kompromis między zdrowiem publicznym, gospodarką, szkolnictwem, zdrowiem psychicznym. Z perspektywy czasu możemy oceniać, na ile te decyzje były dobre, a na ile złe. Na pewno to wrażenie nie będzie idealne. Trudno jednak policzyć, ile osób więcej by zmarło, gdyby np. nie zamknięto centrów handlowych. Z perspektywy czasu na pewno trudno będzie ocenić, która decyzja była dobra, a która zła” – podsumowuje Michał Rogalski.

Zdrowie psychiczne to nie tylko problem w pandemii

Druga gościni podcastu Forum IBRiS dr Agata Rudnik, dyrektor Centrum Wsparcia Psychologicznego Uniwersytetu Gdańskiego, która pracuje także w Zakładzie Psychologii Klinicznej i Zdrowia pytana o kwestie zdrowia psychicznego w pandemii ocenia, że – jeśli chodzi o kondycję psychiczną młodych – „nie jest dobrze, a mówiąc wprost: będzie jeszcze gorzej”.

„Mówiąc wprost, to co już przed pandemią było sporym problemem, teraz rzeczywiście staje się kryzysem, i to kryzysem globalnym. WHO prognozuje, że do 2030 roku najczęściej prognozowaną chorobą wcale nie będzie nowotwór czy choroba serca, a depresja. Myślę, że jest to jak najbardziej realne: pandemia, napięta sytuacja na świecie, trudności np. związane z inflacją: wszystko to składa się na ciągłą presję z którą często młodzi ludzie sobie po prostu nie radzą” – podkreśla Rudnik.

Dodaje, że problemy młodych w pandemii ewoluowały, tak jak zmieniała się dynamika samej pandemii. Jako wyzwania do pokonania wskazuje: niepewność, samotność, problemy ze zorganizowaniem sobie dnia, trudności ze snem, z apetytem.

„Badania pokazują, że jeśli wcześniej zmagaliśmy się z jakimś zaburzeniem psychicznym, to pandemia jeszcze nasila te objawy. Widzimy to także u osób młodych: sięgamy częściej po używki, ten problem przybrał jeszcze większe objawy”.

Najczęściej do gabinetu dr Agaty Rudnik pukały młode osoby, które zmagały się w ostatnim czasie z zaburzeniami adaptacyjnymi, dla których wszelkie zmiany w życiu były związane ze spadkiem motywacji, silnym lękiem i w efekcie depresją.

Jak na młodych wpłynęły decyzje o wprowadzonych lockdownach? „Lockdown i sama pandemia odbijały się na każdym z nas. Wydaje się, że najbardziej na ludzi w młodym wieku, co pokazują także badania. To oni mają największe poczucie, że coś, co od nich zupełnie nie zależy, kradnie im niemały kawałek młodości, kawałek, którego nigdy już nie odzyskają” – uważa dr Agata Rudnik.

Na koniec w podcaście mówimy o tym, jak możemy pomóc innym w kryzysie psychicznym: bądźmy, wspierajmy, reagujmy na niepokojące sygnały, na zmiany w zachowaniu. Ważne jest zapewnienie poczucia akceptacji, bezpieczeństwa. „To, co jest ogromnie ważne to fakt, abyśmy nie przyjmowali roli psychoterapeuty, od tego jest specjalista. Natomiast jeżeli zaangażujemy się zbyt mocno, możemy się wypalić i nie będziemy w stanie udzielić wsparcia” – przestrzega psycholożka.

***

Więcej w podcaście Forum IBRiS: „Młodzi wobec pandemii koronawirusa w Polsce. Jakie były dla nich ostatnie dwa lata?”

Publikacja odcinka została przesunięta ze względu na wojnę w Ukrainie.

Przeczytaj RAPORT CENTRUM IM. IGNACEGO DASZYŃSKIEGO.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

Z badań IBRiS, przygotowanych wspólnie z Centrum im. Daszyńskiego w ramach projektu badawczego „Pęknięte pokolenie rewolucjonistów? Młodzi wobec sytuacji w Polsce w 2021 r.” wynika, że młodzi (18-24 lata) w większości nie boją się inwigilacji w internecie. Ze stwierdzeniem „Nie boję się inwigilacji w internecie, ponieważ nie robię nic nielegalnego” zgadza się 59,9 proc. badanych.

Jednocześnie ze zdaniem „Państwo powinno kontrolować internet, żeby przeciwdziałać możliwym przestępstwom jak terroryzm, czy nielegalne treści” nie zgadza się 45,5 proc. badanych młodych. Gdzie więc według młodych może przebiegać granica tego, co jest uważane za „dopuszczalną kontrolę”?

Uśpione poczucie bezpieczeństwa

Według Małgorzaty Fraser, starszej redaktorki CyberDefence24.pl i analityczki prywatności, ekspertki specjalizującej się w tematach związanych z cyberbezpieczeństwem: „Prywatność jest prawem człowieka, jest jednym z fundamentalnych praw, które nam przysługują. (…) To szerszy trend, który wpisuje się w podejście użytkowników usług online. Dostawcy usług, które w olbrzymiej mierze opierają się na naszym braku prywatności, przekazywanych przez nas dobrowolnie danych, wykorzystują je biznesowo. Podmioty, które na tym bazują wzbudziły w nas celowo przekonanie, że są bezpieczne, że gwarantują nam – w ich przekonaniu – poziom cyberbezpieczeństwa, a więc nie musimy się niczego obawiać”.

Jej zdaniem po 2001 roku mamy olbrzymi wzrost programów inwigilacyjnych.

„Wszystko to uzasadnione było bezpieczeństwem. W aferze Pegasusa, jaka toczy się obecnie w Polsce, bezpieczeństwo – walka z przestępczością jest argumentem często podawanym przez władzę; tyle tylko, że argument ten wymyka się powszechnej logice”

– mówi ekspertka w podcaście Forum IBRiS.

Z raportu Centrum im. Daszyńskiego wynika również, że z opinią, że „Facebook to prywatny portal i powinien mieć możliwość kasowania treści niezgodnych ze swoim regulaminem” zgadza się 61,1 proc. młodych badanych.

Przestrzeganie regulaminów to strach przed banem

Wojtek Kardyś, specjalista i analityk ds. social mediów, który na co dzień śledzi trendy w polskim internecie, także te dotyczące młodych i ich poruszania się w sieci uważa, że Facebook ma prawo egzekwować swój regulamin i decydować, jakie treści znajdują się na platformie, a taki pogląd podzielają również młodzi wyborcy – jednocześnie użytkownicy internetu.

„Generacja Z urodziła się z komórką w dłoni. Mają konta na wielu platformach społecznościowych, wiedzą czym jest regulamin, starają się go przestrzegać. Jeśli zostaną zbanowani nie będą mieli kontaktu z rówieśnikami, robią wszystko, aby tam pozostać.”

–  mówi Kardyś

– Social media wpływają na nasze decyzje, wpływają na to jak myślimy, nasze samopoczucie, nasze wybory polityczne. W tym nowym świecie powinniśmy my wszyscy – i młodzi, i starsi, i politycy, dziennikarze – powinniśmy się odnaleźć. Powinniśmy przestrzegać pewnych zasad, które są ułożone przez te portale, inaczej zostaniemy wykluczeni z cyfrowego społeczeństwa” – stwierdza Wojtek Kardyś.

Gośćmi Nikoli Bochyńskiej są dr Karolina Zioło-Pużuk, członkini Centrum im. Ignacego Daszyńskiego, wykładowczyni z Wydziału Nauk Humanistycznych z Uniwersytetu im. S. Wyszyńskiego w Warszawie oraz Michał Kowalczyk, dyrektor ds. badań Instytutu IBRIS.

W pierwszym z kilku odcinków naszego podcastu, które poświęcimy najmłodszemu pokoleniu wyborców i raportowi Centrum Im. Daszyńskiego, rozmawiamy o tym, co młodzi myślą o pandemii, czego boją się najbardziej, co ich poglądy polityczne mówią o ich stosunku do szczepień? Aż 66 proc. młodych dorosłych źle ocenia działania rządu mające na celu walkę z epidemią koronawirusa w Polsce. Dlaczego tak się dzieje?

POSŁUCHAJ PODCASTU:

– Najważniejsze jest to, że młodość wciąż jest postrzegana jako czynnik chroniący przed zachorowaniem. A przy tym to jednak właśnie osoby najmłodsze doświadczyły najsurowszych obostrzeń i zapłaciły za chronienie innych grup społecznych bardzo wysoką cenę – w postaci między innymi nauki i studiów zdalnych

– mówi dr Karolina Zioło-Pużuk

– Młodzi zostali bardzo negatywnie doświadczeni pandemią i obostrzeniami, dlatego też nisko oceniają działania rządu. Ale jest jeszcze coś – z podobnych powodów młodzi mają też ogólnie dość negatywny stosunek do świata, który czeka ich po pandemii. Czują się skrzywdzeni konsekwencjami niewspółmiernych ich zdaniem do sytuacji lockdownów, uważają że zapłacili za pandemię ponadproporcjonalnie wysoką cenę.

– podkreśla Michał Kowalczyk z IBRiS.

Młodzi ludzie niechętnie odnoszą się też do szczepień i do ewentualnego wprowadzenia obowiązku szczepień, także na tle innych grup wiekowych – wynika z raportu Centrum Ignacego Daszyńskiego. Jakie mogą być tego przyczyny?

– Przeciwnicy szczepień przedstawiają się jako grupa antysystemowa i zarazem prowolnościowa, co oczywiście młodym może się szczególnie podobać – tłumaczy dr Karolina Zioło-Pużuk. Zarazem jednak nasi goście podkreślają, że na stosunek młodych do szczepień wpływa splot różnych czynników – w tym także (mylne już od czasu pojawienia się wariantów Delta i Omikron) poczucie, że koronawirus jest o wiele mniej niebezpieczny dla najmłodszych grup pacjentów.

Zarówno dr Karolina Zioło-Pużuk, jak i Michał Kowalczyk podkreślają, że młodych Polaków za sprawą kolejnych lockdownów, miesięcy nauki i studiów zdalnych oraz obostrzeń sanitarnych spotkała realna trauma, która przez lata będzie wpływać na ich stosunek do innych grup społecznych i świata polityki.