POSŁUCHAJ PODCASTU

Z badania przeprowadzonego przez IBRiS wynika, że niemal dwóch na trzech Polaków uważa, że szara strefa stanowi w naszym kraju poważny problem. Co więcej, zdaniem 41,5 proc. badanych „szara strefa” zwiększyła się w trakcie pandemii. Gdzie?

Badanie IBRiS pokazało, że za najbardziej narażoną na działanie szarej strefy Polacy uważają gastronomię – branżę tę wskazało 2/3 ankietowanych. Na kolejnym miejscu jest edukacja, szczególnie nierejestrowane korepetycje – 59 proc. oraz budownictwo – 56 proc. Szara strefa u lekarza? Zdaniem Polaków – tak! Opieka zdrowotna, szczególnie płatna pomoc lekarska bez pokwitowań narażona jest na wpadnięcie do szarej strefy zdaniem 53 proc. Polaków. Do tego usługi turystyczne i hotelowe – 50 proc. wskazań, rynek wynajmu nieruchomości – również 50 proc. oraz handel – 49 proc.

Zmiany również w branży hazardowej

Zdaniem 30 proc. Polaków narażona na działanie szarej strefy jest też branża hazardowa. I na tle innych branż w zasadzie należałoby powiedzieć, że te 30 proc. to niewiele. Tylko że Polacy jednocześnie przyznają, że właściwie nie wiedzą, co jest legalne, a co nie, szczególnie właśnie branży hazardowej. Nawet 46 proc. graczy online nie jest świadoma, że część stron, z których korzysta działa nielegalnie. Aż 48 proc. respondentów w badaniu IBRiS uznało, że przekaz państwa na ten temat jest niewystarczający. 57 proc. badanych uważa, że wyspecjalizowane podmioty powinny prowadzić kampanie informacyjne na temat hazardu w Polsce. Tymczasem mamy duże ograniczenia w zakresie informacji i promocji gier hazardowych. Polacy czują się zagubieni, na czym traci Skarb Państwa.

– To jest branża, która bardzo łatwo i szybko zeszła w pandemii do podziemia online. W przyszłości stoi przed nami bardzo duży problem, w jaki sposób tych klientów znów przyciągnąć do legalnie działających podmiotów świadczących usługi hazardowe. I to jest ostatni moment na zmiany legislacyjne, które powinny dać możliwość informowania klientów o tych legalnie działających usługach – uważa Arkadiusz Pączka, wiceprzewodniczący Federacji Przedsiębiorców Polskich.

Bo tych nielegalnych jest ciągle zbyt wielu. O ile udział nielegalnych gier hazardowych w całej branży od lat procentowo spada, o tyle w ujęciu nominalnym rośnie. Według Ministerstwa Finansów szara strefa gier i zakładów online w 2016 r. wynosiła 80 proc. całego rynku, dziś to legalna część odpowiada za 80 proc. przychodów. Ale rynek hazardowy rośnie w bardzo szybkim tempie, więc nominalnie i szara strefa jest większa. Według UN Global Compact Network Poland na nielegalnym hazardzie Skarb Państwa mógł stracić w 2016 r. ok. 150 mln zł, a w 2019 r. już 570 mln zł.

Czas na kolejne kroki

Pozytywne zmiany na rzecz zmniejszenia szarej strefy zaszły w 2017 r. wraz z nowelizacją ustawy hazardowej, ale czas pójść dalej – wskazują eksperci Federacji Przedsiębiorców Polskich.

– Najważniejszym element zmian jest możliwość informowania klientów, co jest legalne, a co nie jest na tym rynku. Potrzebna jest bardzo szeroka kampania informacyjna. Z drugiej strony potrzebna jest zmiana przepisów dot. promocji i reklamy, a dziś legalnie działające podmioty na rynku nie tylko nie mogą informować, ale też promować i reklamować swoich usług. A w badaniach widać wyraźnie, że przydałoby się takie poluzowanie przepisów – podkreśla Arkadiusz Pączka.

Zdaniem eksperta, dyskusji wymaga być może również kwestia stawek podatkowych w branży hazardowej. Ponadto czy kwestia pokera online, który dziś jest zupełnie w szarej strefie. I to jest doskonały moment na taką dyskusję z resortem finansów, by zmiany móc wprowadzić już od 1 stycznia 2022 r.

Publikujemy drugą część rozmowy Estery Flieger z Marcinem Dumą z IBRiS o wnioskach z kompleksowych badań jakościowych przeprowadzonych metodą pogłębionych wywiadów z przedstawicielami tzw. „miękkich” elektoratów najważniejszych polskich partii politycznych. Badania dotyczyły wielu aspektów życia społecznego – w drugiej  części rozmowy zajmujemy się nastrojami Polaków po 15. miesiącach pandemii.

OBEJRZYJ ROZMOWĘ:

Co kształtuje postawy Polek i Polaków po trzeciej fali pandemii?

 – Z jednej strony mamy otwartą gastronomię, możemy pójść na basen i zrobić wiele innych rzeczy, których nie mogliśmy zrobić wcześniej. Wydawać by się mogło, że wszyscy z tego ochoczo skorzystają i nastąpi drugi post-covidowy karnawał. Ale to nie jest do końca prawda. O ile tak było latem zeszłego roku, kiedy wszyscy byli święcie przekonani, że to jest koniec pandemii, a poczucie to wzmacniały wypowiedzi decydentów, to teraz Polacy uważają, że pandemia trwa nadal, a to, co dzieje się obecnie, to tylko przerwa przed jej kolejną falą. Dzieje się tak, ponieważ poprzedniej jesieni Polacy srogo się zawiedli.

– odpowiada Marcin Duma, szef IBRiS.

Czy to oznacza, że politycy mówili to, co społeczeństwo chciało usłyszeć? Szef IBRiS potwierdza:

– Gdyby Polacy nie chcieli w to uwierzyć, nie uwierzyliby. Ale bardzo chcieli usłyszeć, to co mówili im rządzący, którzy to oczekiwanie wykorzystali. Społeczeństwo oczekiwało nagrody za swe poświęcenie podczas pierwszego lockdownu.

– mówi Duma.

Koniec pandemii ma swoją cenę

Czy zawiedzeni Polacy wystawili obozowi rządzącemu rachunek za słowa premiera Mateusza Morawieckiego, które padły latem zeszłego roku: „Tego wirusa nie należy się bać, bo jest w odwrocie”? Marcin Duma uważa, że PiS zapłacił za to – i to całkiem sporo:

– Często ulegamy złudzeniu, że spadki sondażowe miały przyczynę tylko w wyroku Trybunału Konstytucyjnego zaostrzającego ustawę antyaborcyjną. Ale protestów nie byłoby na taką skalę, gdyby nie to, że Polacy zawiedli się na rządzących, bo przecież obiecali, że pandemia nie wróci. Spadki zaczęły się zresztą wcześniej, kiedy na horyzoncie była właśnie druga fala.

– tłumaczy Duma.

Dziś społeczeństwo – zdaniem Dumy – woli założyć najgorszy scenariusz. Przekonanie o tym, że jesienią przyjdzie czwarta fala epidemii, jest niezależne od preferencji wyborczych. Badanych dzieli natomiast ocena tego, jak rząd radzi sobie w tej sytuacji. Część z nich – zwłaszcza wyborcy KO – pozostaje krytyczna wobec decyzji o zamknięciu gospodarki, co staje się podstawowym kryterium oceny, a nie zgony ponadwymiarowe. A czego Polacy boją się w pandemii najbardziej? Badania pokazują, że lockdownu jako konsekwencji pandemii – badani częściej wskazywali to, niż sam COVID-19. W ocenie Marcina Dumy wśród badanych słowo „lockdown” ma obecnie ładunek emocjonalny zbliżony do słowa „piekło”.

Czy te nastroje przełożą się na decyzje polityczne? Duma prognozuje, że w najbliższym czasie jeszcze nie. Ale np. drożyzna może pociągnąć za sobą w najbliższej przyszłości kolejne spadki poziomu poparcia dla rządzących. Zwłaszcza, jeśli nie skorzystają oni z klasycznego dla siebie instrumentarium równoważenia skutków inflacji, a więc z tego, co „leży w DNA wyborczym PiS”: mogłyby to na przykład być nowe transfery socjalne.

POZOSTAŁE CZĘŚCI ROZMOWY:

W pierwszej części rozmowy Marcin Duma opowiedział o stosunku Polaków do Narodowego Programu Szczepień i ich lękach i obawach związanych z samymi szczepionkami.

W trzeciej – i ostatniej – części rozmowy Marcin Duma omawia aktualne trendy w nastrojach politycznych dominujących wśród Polaków.

Zapraszamy do obserwowania naszych kanałów na Youtube i Spotify – subskrybenci zawsze otrzymają dostęp do nowych materiałów Forum IBRiS jako pierwsi.

ROZMOWA DOSTĘPNA TAKŻE JAKO PODCAST:

Demokracja liberalna to nie zawsze rządy liberałów

Profesor Jarosław Flis przygląda się samemu pojęciu populizmu i w tym, co za sobą niesie. Widzi objaw, a nie chorobę: „Proste przeciwstawianie sił demokratycznych populistom jest nadużyciem I tym samym raczej źródłem problemu, a nie opisem rzeczywistości”. – mówi Flis. Według politologa z UJ stosowanie takich uproszczeń zdecydowanie zmniejsza pole refleksji po stronie zwolenników demokracji liberalnej.

Główną wadą sił, które same siebie określają się jako demokratyczne, jest przekonanie, że demokracja liberalna polega na tym, że zawsze muszą wygrywać liberałowie. To śmiertelne zagrożenie dla demokracji – tłumaczy Flis.

Zarazem – według Flisa – jest to częściowe wyjaśnienie przyczyn, dla których to populiści wciąż we współczesnej polityce wygrywają.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

Dr Anna Skrzypek podkreśla, że jedna jaskółka wiosny nie czyni: „Przestrzegałabym przed próbą traktowania zwycięstwa Joe Bidena jako symbolu wiatru zmian, ponieważ biorąc pod uwagę wyniki wyborów w Holandii i Bułgarii czy zamieszenia wokół systemu partii politycznych we Włoszech albo sondaże z Francji, jest za wcześnie, by siły demokratyczne uznały, że problem został rozwiązany”. W dalszej części rozmowy Skrzypek zwraca naszą uwagę na Niemcy, analizując przedwyborczą atmosferę w kraju naszego zachodniego sąsiada.

Nowy Plan Marshalla

Dr Anna Skrzypek i prof. Jarosław Flis analizują również siłę narracji populistów po brexicie, a także wpływu pandemii na nastroje względem Unii Europejskiej. Nie brak również komentarza do polskiego sporu politycznego wokół „nowego Planu Marshalla”, a więc Europejskiego Funduszu Odbudowy.

Według profesora Flisa postawa polskich partii wobec EFO jest w każdym wypadku pochodną ich wewnętrznych problemów. Dla koalicji rządzącej to wypadkowa napięć między PiS i Solidarną Polską. Z kolei po stronie opozycyjnej efekt gry między walczącymi o swoją pozycję partiami.

„Cała ta wojna – jak niemal zawsze w polskiej polityce – jest trochę jak wrestling. Wszyscy się na siebie rzucają w potworny sposób, wygląda to przerażająco, w gruncie rzeczy jednak na tej macie nie dzieje się nic, co byłoby realnie groźne” – podsumowuje wojnę o EFO Flis.

Tekst: Estera Flieger

Posłuchaj również na:

O tym, czego doświadczają kobiety w warunkach pandemii, Estera Flieger rozmawiała w najnowszym odcinku podcastu Forum IBRiS z dr Iwoną Leonowicz Bukałą z Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie, członkinią międzynarodowego zespołu badającego wpływ pandemii na sytuację zawodową osób wykonujących pracę naukową i z Anną Dyjas-Pokorską, która współprowadzi w IBRiS cykliczne pogłębione badania na temat emocji Polek i Polaków w warunkach epidemii COVID-19.

Posłuchaj całej rozmowy na:

Estera Flieger: „Dlaczego w pandemii zostawiliśmy kobiety na lodzie?” – pyta Manuela Kasper-Claridge, redaktor naczelna dziennika „Die Welt”. O przyszłość finansową obawia się 26 procent kobiet, podczas gdy niepewnych jej mężczyzn jest o trzy punkty procentowe mniej – wynika z badań IBRiS. Czy doświadczenie pandemii jest inne dla kobiet i mężczyzn?

Anna Dyjas-Pokorska, IBRiS: Wszyscy jesteśmy ofiarami pandemii, z tym że kobiety bardziej. W listopadzie zeszłego roku przeprowadziliśmy badania na temat wartości i aspiracji kobiet. Na przestrzeni lat zmieniła się rola polskiej kobiety w rodzinie. Długo dominował model „Matki Polki”. I wciąż jest dominujący. Ale tej chwili kobieta oprócz tego musi być też multizadaniowa: czyli robić karierę, organizować gospodarstwo domowe i dbać o bliskich, np. o rodziców. W pandemii walczy na wszystkich tych frontach.

Dr Iwona Leonowicz-Bukała, Katedra Mediów, Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej WSIiZ: To złożone zjawisko. I doświadczenie uniwersalne – nie tylko Polki są pokrzywdzone. Pracuję w międzynarodowych zespołach i wszystkie mamy te same problemy: bez względu na to, czy mieszkamy w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii lub w Polsce, jest nam trudniej. I należałoby coś z tym zrobić.

Ze stwierdzeniem „Jestem zmęczony/-a zamknięciem szkół, ograniczeniami handlu i innymi środkami walki z koronawirusem” zgadza się 53 procent kobiet i 43 procent mężczyzn. Urszula Nowakowska, która powołała do życia Fundację Centrum Praw Kobiet, w wywiadzie z Portalem Organizacji Pozarządowych ngo.pl przypomniała, że wykonywana przez kobiety praca w domu – a to nawet 160 godzin miesięcznie – ma swój wymiar ekonomiczny. W pandemii, co pokazują dane zebrane w Unii Europejskiej, tych godzin jest jeszcze więcej, m.in. z powodu nowych obowiązków związanych ze zdalną edukacją dzieci.

Dr Iwona Leonowicz-Bukała: Pandemia obnażyła płytkość zmian prowadzących do równouprawnienia. Teraz wyraźnie widać, że kobiety w domu pracują więcej, a mężczyźni tego nie dostrzegają, co ma swoją przyczynę m.in. w procesie socjalizacji. Badania pokazują, że mężczyźni pytani o pracę zdalną w czasie trwającej pandemii podkreślają jej wysoką efektywność. Dla mnie to najmniej efektywny czas w karierze, choć spadła liczba obowiązków organizacyjnych na uczelni i nie poświęcam czasu na dojazdy. Praca w domu, zwłaszcza kiedy są w nim małe dzieci, to naprawdę duże wyzwanie.

Czytałam prognozy z 2018 roku, że potrzeba 60 lat, aby sytuacja kobiet i mężczyzn była równa. Pandemia na pewno ten proces spowolni. Trzeba to badać i mówić o tym, bo podnoszenie tematu jest pierwszym przyczynkiem do zmiany.

I dopiero pandemia otwiera oczy na wcześniej niewidzialną pracę kobiet, jak i to, że chcąc realizować się zawodowo napotykają więcej przeszkód niż mężczyźni?

Anna Dyjas-Pokorska: Różnice były widoczne już wcześniej. Odwołam się do badań jakościowych przeprowadzonych w czasach przed pandemią. „Jesteśmy takie Zosie-samosie. Trochę mężczyzn wykastrowałyśmy samodzielnością. Oni tylko korzystają na równouprawnieniu. Kiedyś musiałyśmy zajmować się tylko domem. I dobrze”. – powiedziała jedna z uczestniczek badań.

Pytaliśmy również kobiety o to, czy ważna jest dla nich zabawa i przyjemność. W Polsce aż 40 procent kobiet nie zgodziło się z tym stwierdzeniem. W Szwecji czy Francji połowa badanych kobiet przyznała, że poszukiwanie przyjemności ma dla nich znaczenie. Polki w większym stopniu deklarowały, że kluczowe są dla nich poświęcenie, pomaganie innym, równe traktowanie wszystkich ludzi, samodzielne podejmowanie decyzji w swoich sprawach, bezpieczeństwo, ochrona obywateli przez państwo. Pandemia wszystkie te wartości poddała próbie: bo albo się okazało, że nic nie są w stanie zmienić w bieżącej sytuacji lub zostały zagrożone. Prawie 2/3 kobiet – co pokazuje ostatnie badanie IBRiS-u – odczuwa bezsilność i strach.

Pandemia obnażyła płytkość zmian prowadzących do równouprawnienia. Teraz wyraźnie widać, że kobiety w domu pracują więcej, a mężczyźni tego nie dostrzegają, co ma swoją przyczynę m.in. w procesie socjalizacji. – mówi dr Iwona Leonowicz-Bukała

Mówiąc o strachu, dodajmy, że 50 kobiet tygodniowo w krajach członkowskich Unii Europejskiej traci życie, padając ofiarą przemocy domowej. Według danych opracowanych przez Parlament Europejski kobiety stanowią 76 procent pracowników ochrony zdrowia, 82 procent personelu kasowego, 93 procent opieki nad dziećmi. „Skutkiem pandemii i lockdownu, którego boję się nie mniej niż wirusów, może być odesłanie dużej części kobiet z pracy do domu” – napisała Ewa Kamińska-Bużałek, prezeska Fundacji Łódzki Szlak Kobiet.

Dr Iwona Leonowicz-Bukała: Raport Komisji Europejskiej pokazuje, że kobiety dwukrotnie częściej traciły w pandemii pracę i blisko dwukrotnie rzadziej wracały do niej, kiedy luzowane były obostrzenia, podczas gdy sektory, w których pracują głównie mężczyźni, a więc np. finansowy, odnotowały wzrost zatrudnienia – stosunkowo łatwo pracuje się w nich zdalnie.

Zwróciłabym też uwagę na to, że choć kobiety stanowią większość w ochronie zdrowia, to niewiele z nich zajmuje stanowiska kierownicze. Z moich badań wynika także, że w systemie szkolnictwa wyższego w trybie zdalnym, to nauczycielki akademickie biorą na siebie obowiązki opiekuńcze w stosunku do studentów, poświęcając temu wiele czasu i energii mimo tego, że jednocześnie opiekują się rodziną w nowej trudnej pandemicznej sytuacji, natomiast mężczyźni nie angażują się w zadania zawodowe polegające na wspieraniu innych.

Polki nie wymyśliły sobie, że będą się poświęcać – to efekt socjalizacji. Podobnie wpaja się dziewczynkom, że powinny poszukiwać bezpieczeństwa. Mężczyźni chętniej podejmują ryzyko i przez to lepiej radzą sobie w sytuacjach kryzysowych.

Już przed pandemią brak aktywności na rynku pracy z powodu obowiązków opiekuńczych był problemem dotykającym 32,7 procent kobiet w UE (dla porównania: 4,9 procent mężczyzn).

Anna Dyjas-Pokorska: Badania IBRiS z lutego i marca tego roku pokazują, że spadło zadowolenie z życia. 49 procent kobiet mówi o tym, że w ciągu roku jakość ich życia obniżyła się. Trzeba szukać przyczyn głębiej niż w samej pandemii.

Kobieca ocena sytuacji finansowej jest na poziomie średniej, natomiast jeśli chodzi o opinię na temat miejsca pracy, to dwukrotnie więcej kobiet niż mężczyzn uważa, że ich stabilność jest zagrożona. 18 procent kobiet obawia się utraty pracy w najbliższych trzech miesiącach, podczas gdy lęk ten towarzyszy tylko 9 procent mężczyzn. 16 procent kobiet nie wie, jak odpowiedzieć na to pytanie, a niewiedza oznacza lęk. Do tego dochodzi strach przed zachorowaniem i śmiercią. Przecież prawie co trzecia polska kobieta boi się w tej chwili śmierci! To nie może pozostać bez konsekwencji. Dodajmy do tego obawy o zdrowie bliskich – dzieci i rodziców. I to powoduje bezsilność i strach – dominujące u kobiet w pandemii emocje.

Dr Iwona Leonowicz-Bukała: Kobiety odcięte od relacji społecznych czują się gorzej. Mężczyźni nie potrzebują tak rozbudowanych sieci społecznych, kobiety dużo wsparcia czerpią z relacji z innymi ludźmi. O wiele więcej energii, siły i emocji wkładają też we wspieranie innych – w tym najsłabszych. Na poziom lęku deklarowany przez kobiety w badaniu w mojej opinii ma wpływ właśnie to, że urwały się bezpośrednie kontakty międzyludzkie.

Zabrakło szkoły jako jedynego elementu dyscyplinującego, nakłaniającego i egzekwującego obowiązki. – Anna Dyjas-Pokorska

„Mechanizm edukacji był oparty na chodzeniu do szkoły i dyscyplinie. To nie sprawdziło się w domu. Okazało się, że nie jest tak, że każdemu wystarczy kupić komputer i wszystko będzie działało jak dawniej. Pandemia pokazała, że edukację trzeba zupełnie inaczej wymyślić, że ona musi bazować na naturalnej ciekawości, a nie na dyscyplinie. Widzimy przecież, że gdy jej zabrakło, system przestaje działać” – powiedział ngo.pl Jakub Wygnański. Może więc zadziałał efekt domina? Że systemowe wady szkolnictwa odbiły się na kobietach pilnujących w domu procesu nauki zdalnej?

Dr Iwona Leonowicz-Bukała: W jakiś sposób na pewno. Kobiety siłą rozpędu – bo się poświęcają – wzięły odpowiedzialność za organizację procesu edukacji zdalnej w domu. O ile na początku pandemii dzieci mogły być zainteresowane nową formą kształcenia, dziś już są zmęczone technologią. Trudno 8-latka nakłonić do wykonywania zadań, kiedy nie widzi innych dzieci robiących to samo, a informacja zwrotna od nauczyciela dociera z opóźnieniem. Nie mówiąc już o tym, że kilka godzin dziennie przed ekranem komputera mocno obciąża dzieci – mogą być rozbite, rozkojarzone, pobudzone. Dla nas dorosłych jest to trudne, a co dopiero dla młodzieży.

Anna Dyjas-Pokorska: Postawiłabym inne pytanie: czy to nie jest efekt tego, że wcześniej na szkoły przerzucono obowiązek wychowawczy i to w domu brakuje dyscypliny, a dzieci nie nauczono samodzielnej pracy? Czy to więc słabość systemu edukacyjnego czy ogólnie przyjętego modelu wychowawczego? Zabrakło szkoły jako jedynego elementu dyscyplinującego, nakłaniającego i egzekwującego obowiązki. Z badań, które przez lata prowadziłam wynika, że nauczyciele skarżyli się na brak zaangażowania rodziców w obowiązek wychowawczy.

Na pytanie „Jak ocenia pan/-i działania, które w walce z pandemią podjęła Polska?” odpowiedź zdecydowanie źle wskazało 20 procent badanych przez IBRiS kobiet. Krytycznych mężczyzn było o dziewięć punktów procentowych mniej. Skąd ta różnica? I – nawiązując do tego, o czym wspomniała Pani Doktor – tylko 30 procent ministrów zdrowia w Unii Europejskiej to kobiety. Spróbuję to połączyć: czy kobiety, które krytyczniej oceniają efekty walki z pandemią, jawią się jako bardziej wymagające – a pojawiały się takie tezy – poradziłyby sobie lepiej?

Dr Iwona Leonowicz-Bukała: Z moich badań jakościowych wynika, że kobiety, które posiadają dzieci lub opiekują się np. rodzicami, a więc mają dodatkowe obowiązki opiekuńcze, gorzej znoszą pandemię, natomiast te, które nie są mamami, wykorzystywały czas zaoszczędzony np. na dojazdy, na samorealizację.

Kobiety mogą mieć do rządu żal o zamykanie placówek opiekuńczych. Zacierają się granice pomiędzy obowiązkami zawodowymi, a rodzicielskimi – te pierwsze bywają przenoszone na noc. Dodatkowo kobiety czują oczekiwanie, że to one musza być opiekunkami i troszczyć się o emocje dzieci.

Anna Dyjas-Pokorska: Wrócę do badania pokazującego wartości i aspiracje kobiet. Tylko kilkanaście procent deklarowało, że byłoby zainteresowanych działalnością polityczną. To nie jest tak, że kobiety nie mają takich aspiracji. W Polsce argumentują to tym, że mogą zostać wywiedzione w pole przez mężczyzn: dobrym przykładem jest zgaszenie, pozbawienie szans – dokładnie tak było to postrzegane – Małgorzaty Kidawy-Błońskiej. Dużo wyższa jest chęć kobiet do działania w organizacjach społecznych.

Kobiety zaś, wracając do pierwszej części pytania, są nie tylko bardziej krytyczne, ale buntownicze. 2/3 kobiet jest smutnych. Reagują złością, wściekłością, rezygnacją, obrzydzeniem częściej niż mężczyźni. Podczas gdy więcej mężczyzn niż kobiet jest obojętnych. Nieunikniony jest więc bunt, krytycyzm. W badaniach wychodzi coś nielogicznego: z jednej strony to kobiety boją się bardziej. Z drugiej chcą przerwania lockdownu – na zasadzie „Ja chcę już, żeby to się skończyło, żeby było lepiej”.

Posłuchaj całej rozmowy również na:

O tym, czego doświadczają kobiety w warunkach pandemii, Estera Flieger rozmawiała w najnowszym odcinku podcastu Forum IBRiS z dr Iwoną Leonowicz Bukałą z Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie, członkinią międzynarodowego zespołu badającego wpływ pandemii na sytuację zawodową osób wykonujących pracę naukową i z Anną Dyjas-Pokorską, która współprowadzi w IBRiS cykliczne pogłębione badania na temat emocji Polek i Polaków w warunkach epidemii COVID-19.

Obawy kobiet

Z najnowszego badania IBRiS wynika, że 26 proc. kobiet obawia się o swoją przyszłość finansową, przy czym mężczyźni wyrażają takie lęki rzadziej.

Wszyscy jesteśmy ofiarami pandemii, z tym że kobiety bardziej.

– komentuje te wyniki Anna Dyjas-Pokorska. Dr Iwona Leonowicz-Bukała dodaje, że to złożone zjawisko i doświadczenie uniwersalne – nie tylko Polki są pokrzywdzone. Nie ważne jaki kraj weźmiemy pod uwagę, wszędzie kobietom jest trudniej.

Co więcej, zgodnie z raportem Komisji Europejskiej, to kobiety znacznie częściej traciły pracę w pandemii. Podobnie rzadziej wracały do pracy zawodowej, gdy było to możliwe. Dr Leonowicz-Bukała zauważa, że w systemie szkolnictwa wyższego w trybie zdalnym, to nauczycielki akademickie biorą na siebie obowiązki opiekuńcze w stosunku do studentów. Mężczyźni nie angażują się w takie działania. – Polki nie wymyśliły sobie, że będą się poświęcać – to efekt socjalizacji – dodaje.

Kobiety w domu pracują ciężej

Ponad połowa kobiet we wspomnianym badaniu wyraża zmęczenie przedłużającymi się ograniczeniami związanymi z pandemią. To aż o 10 punktów procentowych więcej niż w przypadku mężczyzn. Kobiety w domu nie tylko wykonują obowiązki wynikające z ich pracy zawodowej. Teraz wyraźnie widać, że kobiety w domu pracują więcej, a mężczyźni tego nie dostrzegają.

– stwierdza dr Leonowicz-Bukała. I dodaje – badania pokazują, że mężczyźni pytani o pracę zdalną w czasie trwającej pandemii podkreślają jej wysoką efektywność. Dla mnie to najmniej efektywny czas w karierze.

Anna Dyjas-Pokorska w tym kontekście przywołuje cytat pochodzący z badania jakościowego, realizowanego przez IBRiS jeszcze przed wybuchem pandemii COVID-19. – „Jesteśmy takie Zosie-samosie. Trochę mężczyzn wykastrowałyśmy samodzielnością. Oni tylko korzystają na równouprawnieniu. Kiedyś musiałyśmy zajmować się tylko domem. I dobrze”. Jej zdaniem pokazuje to, że różnice pomiędzy kobietami a mężczyznami w sferze zawodowej istniały już na długo przed obecną sytuacją.

Bunt kobiet

Jedna na pięć kobiet jest niezadowolona z działań rządu w sprawie pandemii. – Kobiety mogą mieć do rządu żal o zamykanie placówek opiekuńczych. Zacierają się granice pomiędzy obowiązkami zawodowymi, a rodzicielskimi. – zauważa dr Iwona Leonowicz-Bukała. Tym słowom wtóruje Anna Dyjas-Pokorska stwierdzając, że kobiety nie tylko są bardziej krytyczne, ale i buntownicze. – Reagują złością, wściekłością, rezygnacją, obrzydzeniem częściej niż mężczyźni.

Tekst: Estera Flieger

Słuchaj też na:

POSŁUCHAJ PODCASTU:

Święta pomogły opanować negatywne emocje

– Nie wyszliśmy jeszcze ze stanu narodowej depresji ujawnionej w badaniach IBRiS sprzed miesiąca, nie wszystkie wszystkie złe uczucia minęły. Ale natężenie najbardziej przytłaczających emocji trochę się zmniejszyło – mówi Marcin Duma. I tłumaczy, skąd te zmiany:

Mieliśmy święta, okres refleksji, czas kiedy się zatrzymaliśmy, mogliśmy spokojnie analizować nasze życie. Dostarczono nam też innych informacji w mediach. Wystarczy spojrzeć jak kształtowały się wiadomości dotyczące przebiegu pandemii w święta.

Duma podkreśla, że kiedy IBRiS przeprowadził poprzednie badanie dotyczące emocji Polaków w pandemii, był to moment, w którym trzecia fala dopiero nadchodziła. Wśród respondentów dość naturalnie dominowało poczucie bezsilności i lęku. – Byliśmy rozjechani przez lockdown, a także przez utratę nadziei na to, że uda nam się z tej pandemii wyjść w jakimś akceptowalnym czasie – mówi Duma. I zaznacza, że w czasie świąt infosfera pomogła Polakom poradzić sobie z negatywnymi emocjami. – Mieliśmy w mediach trochę więcej informacji o szczepieniach, a trochę mniej o liczbie przypadków i zgonów. I choć o liczbach chorych i zmarłych wciąż rozmawialiśmy, były one jednak znacząco niższe, niż te, które obserwowaliśmy jeszcze przed świętami – wyjaśnia Duma.

To zaś wystarczyło Polakom, by spojrzeli na sytuację z nieco większą dozą optymizmu.

Były oczywiście głosy ekspertów i epidemiologów, którzy tłumaczyli, że w święta statystyki zgonów i zachorowań mogą być niższe i że dopiero trzeba poczekać, co będzie potem. Ale generalnie jest tak, że ludzie lubią się oszukiwać – szczególnie in plus. Jeżeli narracja, która nie jest do końca prawdziwym obrazem rzeczywistości, odpowiada ich oczekiwaniom, to oni dużo chętniej ja przyjmą, niż tę prawdziwszą, w której jednak perspektywy byłby gorsze. Tym głównym oczekiwaniem, tą największą nadzieją Polaków jest zaś możliwie szybki koniec pandemii – mówi Duma.

Szczepienia znów przynoszą nadzieję na normalność

Istotną rolę w poprawie nastrojów Polaków odgrywa akcja szczepień. Z badań IBRiS wynika, że w ostatnim czasie wśród deklarowanych przez badanych emocji wzrosły wskazania na wdzięczność i spokój. – To wdzięczność za pewną szansę, jaką daje możliwość zaszczepienia się w nieodległym terminie. Oczywiście wdzięczność nie jest wszechogarniającym uczuciem, bo to 19 proc. wskazań, ale w poprzednim badaniu było ich 11 proc. Ten wzrost o 8 punktów procentowych to głównie wyborcy PiS. Wdzięczność w ich wypadku jest związana z oceną tego jak Zjednoczona Prawica radzi sobie z pandemią. Ta ocena staje się bardziej pozytywna – choć od wielu miesięcy była mocno krytyczna nawet wśród wyborców PiS. Teraz – przynajmniej w ich oczach – rząd złapał za twarz sytuację, wykazał sprawczość wobec pandemii, a nie jedynie nieśmiałą reaktywność – mówi Duma. I zauważa: – Mamy tylko jeden naprawdę istotny element, który wpływa na poprawę ocen rządu, a jest nim akcja szczepionkowa.

Kiedy przeprowadzaliśmy badania jakościowe w styczniu, wychodziło nam, że szczepionka chwilowo przestała być wtedy dla Polaków punktem wyjścia z pandemii. Bo kiedy obliczali sobie, kiedy zostaną zaszczepieni, wychodziły im bardzo odległe terminy, które w bliższej perspektywie nic im nie dawały. A teraz mamy kwiecień, akcja szczepionkowa przyspieszyła. I szczepionka stała się czymś bardziej realnym – wyjaśnia Duma. W ten sposób, poprzez dostępność niemal na wyciągnięcie ręki, znowu zaczęła być nadzieją na wyjście z pandemii. Duma podkreśla, że istotny jest tu też obraz realnej skuteczności akcji szczepień przedstawiany przez media na przykładzie Izraela, czy Wielkiej Brytanii. – Widzimy zdjęcia osób, które wróciły w Izraelu do restauracji, patrzymy na informacje z Wielkiej Brytanii, gdzie dzienne liczby zakażeń bardzo znacząco zmalały i luzowane są obostrzenia. To wszystko buduje obraz, który chcielibyśmy u siebie zobaczyć. Kiedy w Polsce akcja szczepień przyspiesza, dystans do normalności się skraca – mówi Duma.

Szczepienie Szymona Hołowni nie wpłynie na jego notowania

IBRiS badał też reakcję Polaków na mocno komentowane w mediach i na scenie politycznej wcześniejsze zaszczepienie się Szymona Hołowni.

– Wybuchła wokół tego pewna awanturka – która rozegrała się jednak głównie w politycznej bańce w mediach i mediach. Kiedy pierwszego dnia po świętach zapytaliśmy Polaków, jak oceniają szczepienie Hołowni, okazało się, że nie jest to wcale tak emocjonujący temat. Źle ocenia szczepienie Hołowni trzech na dziesięciu Polaków. A reszta albo jest neutralna, bo tak deklaruje 40 proc., albo ocenia to dobrze – to 30 procent Polaków.

Można przyjąć, że odsetek osób, które oceniają działanie Hołowni in minus nie jest duży. Szymon Hołownia na szczepieniu nie stracił – mówi Duma. I dodaje, że w badaniu zapytano też ludzi czy politycy powinni się zaszczepić przed kolejnością. – Odpowiedzi, że powinni się zaszczepić na samym końcu udzieliło zaledwie 1 proc respondentów. 58 procent badanych było zdania, że powinni się zaszczepić w swojej grupie wiekowej jak każdy, zaś 35 proc. Polaków uważa, że politycy powinni zaszczepić się wcześniej, jeśli mają taką możliwość – mówi Duma.

Tekst: Joanna Miziołek

Słuchaj też na:

Posłuchaj podcastu:

IBRiS zapytał Polaków o to, czego obawiają się bardziej – epidemii, czy jej skutków gospodarczych. Podczas gdy obawę przed ekonomicznymi konsekwencjami pandemii wskazuje jako silniejszą – łącznie 30,7 procent Polaków, koronawirusa boi się bardziej 20,4 procent. Jednocześnie tylko 36 procent Polaków deklaruje, że sytuacja w firmach, w których pracują uległa pogorszeniu na skutek epidemii. Dla większości badanych (64 proc.) sytuacja w ich zakładach nie zmieniła się lub uległa poprawie. Mimo to, aż 70 procent Polaków nie spodziewa się w tym roku żadnej podwyżki.

A jak wygląda sytuacja z punktu widzenia polskich przedsiębiorców?

Dziś mamy zupełnie inny kryzys niż wiosną ubiegłego roku, kiedy właściwie prawie wszystkie firmy mogły deklarować, że jest źle. Wtedy nie wiadomo było, co czeka nas wszystkich. Jednak kolejne miesiące bardzo silnie zróżnicowały sytuację w poszczególnych branżach. W branży hotelarskiej czy restauracyjnej odsetek firm, które dziś, po roku od wprowadzenia pierwszego lockdownu źle oceniają swoją sytuację, jest bardzo wysoki i sięga aż 95 proc. – wynika z badania IBRiS przeprowadzonego dla EY.

Jest też zasadnicza różnica nie tylko pomiędzy branżami, ale również pomiędzy wielkością przedsiębiorstw. Najlepiej swoją sytuację (jako „bardzo dobrą” i „raczej dobrą”) oceniają średnie firmy (45 proc.) i duże przedsiębiorstwa (48 proc.). Najgorzej zaś mają się mikroprzedsiębiorstwa, gdzie źle sytuację swojej firmy ocenia 51 proc. badanych.

Wielkość przedsiębiorstw ma wpływ na skalę przychodów

Ten podział na małych i dużych widać dokładnie w spadku przychodów. W grupie mikroprzedsiębiorstw na spadek przychodów przynajmniej o ¼ lub więcej wskazało 65 proc. badanych. Tymczasem patrząc na ogólny obraz, bez podziału ze względu na wielkość firmy 54 proc. badanych przyznało, że ich przychody w 2020 r. spadły w porównaniu z 2019 r. o co najmniej 25 proc.

Jednocześnie aż 11 proc. przedsiębiorców deklaruje, że ich przychody wzrosły o więcej niż 25 proc. Sami badani jako branże, które na pandemii najwięcej zyskały wskazali te związane z medycyną, farmacją i produkcją środków ochronnych oraz handel internetowy i branżę informatyczną.

Mikroprzedsiębiorstwa redukowały zatrudnienie znacznie rzadziej

Według badania zrealizowanego dla EY, aby dostosować się do sytuacji pandemii, ponad połowa przedsiębiorstw (59 proc.) wykorzystała oszczędności. Część firm po roku pandemii deklarowała problemy z płynnością finansową (29 proc.) lub wzrost zadłużenia firmy (27 proc.) Ciekawe, że choć to duże firmy deklarują, że są w znacznie lepszej kondycji niż mikroprzedsiębiorstwa, to właśnie one zwalniały najmocniej. Aż 42 proc. dużych firm przeprowadziło redukcję zatrudnienia, podczas gdy w przypadku mikroprzedsiębiorstw odsetek ten sięgnął jedynie 16 proc.

Jedną z hipotez wyjaśniającą ten stan rzeczy jest fakt, że najmniejsze firmy rzadziej redukowały zatrudnienie, bo utrzymanie go było warunkiem bezzwrotnego charakteru pomocy z PFR.

Jeszcze ciekawsze, że w badaniu IBRiS na pytanie, jakie obszary prowadzenia działalności są obecnie najbardziej problematyczne, aż 16 proc. odpowiedziało, że ma kłopoty ze znalezieniem pracowników.

A więc nawet, jeśli jest źle, mogło być znacznie gorzej. W lutym stopa bezrobocia według GUS wyniosła 6,6 proc. To zaledwie 1,1 pkt. proc. więcej rok do roku, a więc tuż przed pandemią. Tymczasem wiosną i latem 2020 r. straszono nas nawet dwucyfrowym bezrobociem. Firmy okupiły to choćby dramatycznymi cięciami inwestycji – zrezygnowało z nich 59 proc. badanych przedsiębiorstw. Ostatecznie 69 proc. firm utrzymała poziom zatrudnienia na tym samym poziomie co przed pandemią. Natomiast 8 proc. firm nawet zwiększyło liczbę pracowników.

Ale utrzymaniu miejsc pracy pomogły też rządowe tarcze. Czy kiedy pomoc państwa się skończy, czeka nas fala bankructw? Już teraz 29 proc. firm deklaruje problemy z płynnością finansową, a 27 proc. wzrost zadłużenia. A może nie ma co straszyć i mamy przed sobą, tuż za rogiem, boom gospodarczy? I jak ostatecznie interpretować to, że po roku od pierwszego lockdownu 36 proc. firm ocenia swoją sytuacje negatywnie? O tym w kolejnym przedpremierowym odcinku podcastu Forum IBRiS: Anna Dyjas-Pokorska z IBRiS oraz dr Marek Rozkrut, główny ekonomista EY Polska i szef Zespołu Analiz Ekonomicznych EY.

Tekst: Agata Kołodziej

Posłuchaj też na:

– Aż 71 proc. Polaków odczuwa bezsilność wynikającą z doświadczeń ostatniego roku.

Uogólniona bezsilność wiąże się z bezradnością, z brakiem wpływu na bieg zdarzeń. Dziś mamy jedynie poczucie domowej, a nie publicznej sprawczości.

Co ciekawe, według badania poczucie bezsilności dominuje wśród młodych ludzi – mówi profesor Ewa Marciniak. I dodaje, że wśród negatywnych emocji, które przeżywają dziś Polacy jednym z głównych jest złość. – To bardzo intensywna, gorąca emocja, która potrzebuje ujścia, wyładowania. Symptomatyczne, że poczucie złości częściej deklarują młodzi respondenci – tłumaczy profesor Marciniak.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

Przeorane społeczeństwo

Według Marcina Dumy natomiast pandemia bardzo głęboko dotknęła polskie społeczeństwo. – Można powiedzieć nawet, że je „przeorała”. Pandemia zaburzyła poczucie bezpieczeństwa będące gruntem, na którym pozytywne emocje mogą wzrastać. Z badań, które prowadzimy wynika niezbicie, że ludzie nie chcą żadnej nowej normalności. Dla nich nowa normalność to powrót do tego, co było sprzed COVID-19, tylko, żeby było im ciut lepiej. Co to znaczy?

Polacy sobie nie życzą, żebyśmy się teleportowali do lutego 2020 roku i żebyśmy zaczęli w miejscu, w którym wtedy skończyliśmy. Owszem, oni chcą, żebyśmy wrócili do tamtego świata. Ale przy okazji chcą, żeby ktoś nam wypłacił „odsetki” za ten rok koronawirusa. Chodzi oczywiście o „odsetki” w formie lepszej jakości życia.

Ludzie nie chcą rewolucji, oni chcą restauracji. Nie chcą budować nowych formatów, bo one są nieznane. A jeśli coś jest nieznane, to nie budzi poczucia bezpieczeństwa. I dopóki poczucie bezpieczeństwa nie wróci, to dobrych uczuć nie będzie dużo – wyjaśnia Marcin Duma.

1/8

Raport pt. "Nastroje Polaków" przygotowany przez IBRiS w marcu 2021 roku

Raport pt. "Nastroje Polaków" przygotowany przez IBRiS w marcu 2021 roku

Raport pt. "Nastroje Polaków" przygotowany przez IBRiS w marcu 2021 roku

Raport pt. "Nastroje Polaków" przygotowany przez IBRiS w marcu 2021 roku

Raport pt. "Nastroje Polaków" przygotowany przez IBRiS w marcu 2021 roku

Raport pt. "Nastroje Polaków" przygotowany przez IBRiS w marcu 2021 roku

Raport pt. "Nastroje Polaków" przygotowany przez IBRiS w marcu 2021 roku

Raport pt. "Nastroje Polaków" przygotowany przez IBRiS w marcu 2021 roku

Raport pt. „Nastroje Polaków” przygotowany przez IBRiS w marcu 2021 roku

Profesor Ewa Marciniak zauważa, że odczuwanie negatywnych i pozytywnych emocji w czasie pandemii różni się w elektoratach partyjnych. – Badania pokazują, że 39 procent elektoratu PiS deklaruje zadowolenie, wobec jedynie 9 procent elektoratu Koalicji Obywatelskiej. Pozostałe badania także pokazują różnice w doświadczaniu uczuć. Pandemia będzie zaczątkiem nowych podziałów socjopolitycznych – tłumaczy profesor Marciniak.

Depresja narodowa

Pytany o stan ducha Polaków po roku życia w pandemii szef IBRiS odpowiada, że obecnie przeżywamy depresję narodową. – Jesteśmy na dobrej drodze do tego, żeby wpaść w czarną dziurę rozpaczy. Jeśli spojrzymy na deklarowane w badaniu negatywne uczucia to najwyżej są głównie emocje pasywne. Wśród nich bezsilność, znużenie, strach i obawa. Złość jest zepchnięta nieco niżej. Jesteśmy dziś jako społeczeństwo bliżej szyku depresyjnego. Nawet zakładając, że cała sytuacja związana z COVID-19 wkrótce się skończy, to efekty tego, co dziś widzimy na wykresach, czy w innej formie raportowania badań, do nas wrócą – ostrzega Marcin Duma.

I dodaje: – Głęboka trauma, którą Polacy przeżyli przez ostatni rok będzie miała swoje skutki trwające nawet lata, a kto wie czy nie znacznie dłużej. Bo poziom penetracji złych uczuć w różnych pokoleniach, związany z bardzo różnymi obszarami jest ogromny. Starsi deklarują przede wszystkim strach, obawę, a najmłodsi przez sporą część tego roku zostali pozbawieni socjalizacji. Oczywiście w imię ochrony życia i zdrowia całego społeczeństwa. To nie znaczy, że ten koszt w przyszłości się nie uwidoczni. Ba, my już go widzimy w przypadku zwiększonego zapotrzebowania na psychiatrię dziecięcą. To, co powinien zrobić odpowiedzialny rząd i być może też odpowiedzialna opozycja, to ustawić sobie radar ekspercki. Po to, by zarządzać tym problemem w przyszłości – kwituje szef IBRiS.

Tekst: Joanna Miziołek

POSŁUCHAJ TEŻ NA: