POSŁUCHAJ PODCASTU

„Żeby Koalicja Obywatelska mogła uzyskać samodzielną większość w Sejmie, potrzebuje przeszło 40 proc. głosów. I moim zdaniem taki jest jej zamysł” – mówi Jacek Żakowski, publicysta tygodnika „Polityka” w podcaście Forum IBRiS. Szaleństwo? Na pewno nieodpowiedzialność. „Trzeba mieć bardzo dużą skłonność do ryzyka, żeby grać o taką stawkę, ale wygląda na to, że Donald Tusk ją ma” – uważa publicysta.

Tusk szykuje Polsce katastrofę

Ten plan ma swoje dobre i złe strony, ale ma przede wszystkim jedno duże ograniczenie – niski poziom zaufania do samego Donalda Tuska w społeczeństwie.

„Z tego powodu przekroczenie 40 proc. wydaje mi się niemożliwe, nawet gdyby nagle pojawiło się piętnaście świetnych pomysłów na kampanię. Zakładam, że jak Platformie dobrze pójdzie, to zdobędzie 38 proc. głosów i nie będzie miała sojuszników w Sejmie. I to jest katastrofa, bo wtedy PiS z Konfederacją mają większość konstytucyjną. Ja widzę tę konstytucję, którą oni napiszą” – mówi red. Żakowski.

Wygląda jednak na to, że Donald Tusk wcale nie zamierza się wycofać z walki z potencjalnymi sojusznikami, czyli Trzecią Drogą i Lewicą.

„Sam marsz 4 czerwca był aktem agresji. Nie zapraszamy polityków innych partii. To jest nasz marsz, a jak chcecie to przyjdźcie – mówiła KO. Jakie to było aroganckie?! Jakie to było wrogie?! I skutkiem tego, jest to, co obserwujemy w sondażach – społeczeństwo widząc upokorzenie tych małych partii, traci do nich zaufanie. One tracą prestiż, ich wyborcy wycofują się do grupy niezdecydowanych. I dziś sytuację mamy taką, że cała strona demokratyczna w drugim sondażu obywatelskim traci dwadzieścia osiem mandatów w stosunku pierwszego sondażu obywatelskiego” – mówi Jacek Żakowski.

„Gdyby ten zjazd małych partii był kontynuowany, to jest gwarancja rządów Prawa i Sprawiedliwości. A mimo to Donald Tusk gra tylko na swoje” – dodaje.

Opozycja nie będzie wiedziała, co zrobić z Polską?

Tymczasem eksperci i intelektualiści od miesięcy przygotowują obywatelskie propozycje programowe dla opozycji, wystarczy wspomnieć raporty Instytutu Spraw Publicznych czy Fundacji Batorego. Dlaczego intelektualiści piszą program dla Polski? Boją się, że opozycja przejmie władzę i nie będzie wiedziała, co właściwie zrobić z Polską?

„Albo, że zrobi głupio” – odpowiada red. Żakowski „Bo przecież nie raz już mieliśmy takie sytuacje, Donald Tusk na przykład mówił kiedyś: „nie płaćcie abonamentu!” I spowodował tym gigantyczne szkody, ponieważ, jak przypuszczam, nigdy nie zastanawiał się nad tym, jak działają demokracje, które trwają, a nie upadają szybko. A ich podstawą, obok wolnych mediów i wolnych sądów, są media publiczne. Chcesz być Europejczykiem, mieć zachodnie standardy, zachodni styl życia, zachodnie dochody, zachodnie wolności, musisz mieć media publiczne” – mówi publicysta.

I przywołuje kolejne niemądre pomysły: „Od afery Rywina mamy populizowane centrum polityczne. To wtedy powstały dwie wielkie populistyczne partie PiS i Platforma Obywatelska, obie z dość silnymi aintelektualnymi syndromami, co wyrażało się na wiele sposobów. Wymyślali sobie na przykład, że droga do szczęścia Polski prowadzi przez jednomandatowe okręgi wyborcze, albo przez zniesienie immunitetów poselskich. Teraz pomyślcie sobie, jakie to było mądre. A to były programy obu tych partii i Platformy i PiS-u. Albo, że referenda są odpowiedzią. Albo likwidacja Senatu, bo po co Senat w ogóle? Taki zalew głupot wtedy nastąpił” – mówi Żakowski. 

„Potem Platforma, będąc u władzy, zaczęła się konfrontować trochę z rzeczywistością, zeszła na ziemię, zmodernizowała się i w moim odczuciu stała się mniej populistyczna. To już nie jest tak populistyczna partia jak ta, która w 2007 r. wygrała wybory. Ale w dalszym ciągu ten syndrom populistyczny jest”. – dodaje.

I zwraca jednocześnie uwagę, że wówczas PO tworzyła rząd z pogardą dla kompetencji, przeciwko kompetentnym grupą obywateli. „Dziś Platforma jest inna, ale w dalszym ciągu jest obok świata kompetencji” – komentuje dziennikarz.

„Dramat polega na tym, że między tymi wszystkowiedzącymi we własnej opinii politykami, których wybieramy, a światem kompetencji intelektualnych, społecznych, kulturowych jest przepaść. Kogo oni gromadzą wokół siebie? Kolegów, polityków. A jak się popatrzy na amerykański rząd, to są wszystko słynni profesorowie wybitnych uczelni” – wskazuje Żakowski.

Szczucie się nie skończy

A jednak, ostatnie konwencje partyjne mogą sugerować, że politycy nagle przestali licytować się na rozdawnictwo, populizm jakby słabnie.

„Bo są badania pokazujące, że ludzie nie wierzą już w obietnice. Jeszcze bardziej nie wierzą Tuskowi niż Kaczyńskiemu. A jeżeli zaufanie do obietnic jest na poziomie 20-30 proc., to one generują dużo więcej złości niż przychylności. I to jest racjonalną decyzją polityków, żeby wobec tego obietnice ograniczać. Ale to nie oznacza ograniczania populizmu, bo podstawą cechą populizmu jest szczucie na elity” – podkreśla Jacek Żakowski.

POSŁUCHAJ PODCASTU

„Wbrew pozorom rządy Zjednoczonej Prawicy przyspieszyły zmianę społeczną, bardziej otwarte podejście do osób LGBT, bo ten temat jest żywy. I to jest to bardzo namacalna zmiana. Od 2016 r., odkąd PiS ma władzę, powstało w Polsce ok. 100 organizacji broniących praw osób LGBT, są niemal w każdym mieście, czegoś takiego nie było nigdy wcześniej” – mówi w podcaście Forum IBRiS Bart Staszewski.

I dodaje: to, co prawica robi z prawami osób LGBT wywołało bardzo pozytywną zmianę. Nikt tak jak PiS nie pomógł nam, środowisku, żeby się jednoczyć, wzmocnić, wyjść zewnątrz.

Aktywista dodaje, że to wcale nie jest oczywiste, przeciwnie, Polska jest ewenementem, bo na Węgrzech jest zupełnie odwrotnie. „Tam obywatele czują się znużeni władzą prawicy, czują się bezsilni. Więc my tutaj w Polsce jesteśmy, wbrew pozorom, w dobrym miejscu” – mówi Staszewski.

Nie tylko politycy, ale również biznes nie nadąża za tą zmianą społeczną

„Z roku na rok jest coraz ciężej o to, żeby z okazji organizacji Parady Równości plac przed Pałacem Kultury dostać od miasta za darmo, bo politycy są pod strzałem prawicy, więc paradoksalnie ten event się kurczy bardziej niż rozwija” – mówi aktywista.

„Dlaczego tam nie ma na przykład piwa Żywiec? Dlaczego tam nie ma takich wielkich marek, które kojarzymy z tego, że są na wszystkich dużych imprezach w Polsce? Każdy wie, że piwo to jest najprostszy biznes na świecie i zasila budżety każdego wydarzenia. A tutaj jest to niemożliwe, bo marki nadal jeszcze nie chcą być z tym konkretnym eventem łączone” – mówi Bart Staszewski.

Tymczasem wielu ekspertów od marketingu wskazuje, że ignorowanie społeczności LGBT jako konsumentów, to może być poważny błąd, bo na same zakupy spożywcze pary jednopłciowe wydają średnio o 25 proc. więcej niż pary heteroseksualne.

POSŁUCHAJ PODCASTU

Czy polska wieś też ma jakieś problemy z deweloperami, skoro politykę wobec deweloperów niedawno wziął na sztandary Michał Kołodziejczak, lider Agrounii? Zwariował? Próbuje stać się partią miasta? Czy może jako jedyny rozumie, kim dziś są mieszkańcy polskiej wsi? Czy dziś jakakolwiek opcja polityczna rozumie ich potrzeby i potrafi na nie odpowiedzieć? Czy tylko zwraca miasto przeciwko wsi i zrównując na przykład emerytury z ZUS i KRUS podsyca konflikt społeczny miasto-wieś? O tym w kolejnym odcinku podcastu Forum IBRiS mówi Agacie Kołodziej – mówi dr hab. Sławomir Kalinowski, ekonomista z Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

Tylko 400 tys. rolników prowadzi konkurencyjne gospodarstwa

„Około 40 procent mieszkańców Polski, to mieszkańcy wsi. Ale tu pojawia się skojarzenie, jeśli wieś to rolnictwo. A to jest już błędne skojarzenie, bo od wielu lat rolnictwo spada w rankingu aktywności zawodowej na wsi coraz niżej” – podkreśla dr hab. Sławomir Kalinowski.

„Obecnie jedynie 10-12 procent mieszkańców wsi aktywnych zawodowo, to rolnicy. Pozostali pracują w usługach, przemyśle, budownictwie. Bardzo często dojeżdżają do pracy do miast. Ale tutaj jest jeszcze dodatkowy problem: my ciągle nie wiemy kim jest w Polsce rolnik” – przyznaje dr hab. Kalinowski.

Główny Urząd Statystyczny podaje, że mamy 1,3-1,4 mln rolników. Ale czy faktycznie wszyscy tworzą gospodarstwa rolne, które aktywnie działają, prowadzą działalność rolniczą, produkują żywność? 

„Patrząc głębiej, 500 tysięcy rolników bierze dopłaty, ale ich działalność wcale nie ma charakteru towarowego. 800 tysięcy gospodarstw produkuje żywność na rynek, a 400 tysięcy prowadzi w pełni konkurencyjne gospodarstwa rolne” wylicza naukowiec PAN.

Czym dziś kupić wieś?

PiS już dawno przejął po PSL elektorat wiejski i ofertą 500+ „kupił” rolników. Ale do 500+ już wszyscy się przyzwyczaili. Co dziś należy obiecać, i najlepiej jeszcze zrealizować, żeby odpowiedzieć na potrzeby mieszkańców wsi? Czy zrównanie emerytur z ZUS i KRUS, o którym zaczął mówić PiS, może rolników na nowo „kupić”?

„Myślę, że politycy nie kierują tej oferty do rolników, tylko do pozostałych mieszkańców wsi” – wskazuje Sławomir Kalinowski

A pamietajmy, że oni działalnością rolniczą się zwykle nie zajmują. Miasto się wścieknie?

„Nie, myślę, że nie, bo dla przeciętnego mieszkańca miasta jest to temat abstrakcyjny, niewiele osób nawet sobie zdaję sprawę z tego, że jakaś grupa społeczna, myślę tu o rolnikach i mieszkańcach wsi, płaci znacznie niższe składki do KRUS niż oni – mówi Kalinowski.

🇵🇱 Ponad 57% Polaków nie chce przywrócenia obowiązkowego poboru do Wojska Polskiego w sytuacji eskalacji konfliktu na wschodzie. #sondaż @IBRiS_PL dla @rzeczpospolita https://t.co/BYcB9ANLOA pic.twitter.com/302kPlSIAT

— IBRiS (@IBRiS_PL) October 3, 2022

Niezdecydowani do wojska

🪖 Zwolennicy przywrócenia obowiązkowego poboru do Wojska Polskiego w podziale na deklarowane aktualne preferencje polityczne:

obóz rządzący 5⃣6⃣%
opozycja 2⃣1⃣%
niezdecydowani 73%#sondaż @IBRiS_PL dla @rzeczpospolita https://t.co/BYcB9AvCAs pic.twitter.com/Gm5lFyoxWP

— IBRiS (@IBRiS_PL) October 3, 2022

Patrząc przez pryzmat aktualnych preferencji wyborczych możemy zaobserwować, że wyborcy obozu rządzącego są lepiej nastawieni do obowiązkowego poboru. Aż 56% z nich uważa, że powinien zostać przywrócony w wypadku eskalacji wojny w Ukrainie. Skrajnie odmienne nastawienie prezentują wyborcy opozycji. Prawie trzy czwarte (73%) z nich uznało, wprowadzenie obowiązkowej służby wojskowej za zły pomysł. Natomiast warto zwrócić uwagę na wynik wśród wyborców niezdecydowanych – 73% popiera wprowadzenie powszechnego naboru wojskowego. W podobny sposób kształtują się odpowiedzi ze względu na źródło wiedzy o wydarzeniach na świecie i w Polsce. Aż 57% widzów TVP zgodziło się z tą propozycją. Osoby, których głównym źródłem informacji są Fakty TVN, w dużej większości (62%) odpowiadały przecząco.

Podzielone pokolenia

Grupą wiekową, która wykazuje najmniejszy entuzjazm wobec obowiązku stawienia się do poboru, są ankietowani w przedziale wiekowym 50-59 lat. Aż 78% z nich nie zgadza się z tym pomysłem. Niewiele mniej, bo 77% respondentów w wieku 18-29 podziela tę opinię. Z drugiej strony, najwięcej zwolenników obowiązkowej służby wojskowej jest jedna z najstarszych kohort. Ponad połowa (52%) respondentów w wieku 60-69 popiera obowiązkowy pobór, podczas gdy w przypadku ankietowanych należących do grupy 70+ było to 45%.

📊 Aktualne preferencje wyborcze!@pisorgpl 32,9%@KO_Obywatelska 27,1%@PL_2050 10,6%@__Lewica 9,0%@nowePSL @Koalicja_PL 6,3%@KONFEDERACJA_ 5,6%

niezdecydowani 8,5%
deklarowana frekwencja 50,1%@IBRiS_PL dla @rzeczpospolita https://t.co/VT6Rz3cyG2 pic.twitter.com/HVzX3PebiI

— IBRiS (@IBRiS_PL) September 26, 2022

PiS i PO umacniają swoje pozycje

Zestawiając wyniki najnowszego sondażu z tymi sprzed miesiąca wyraźnie widać, że dwie największe partie umocniły się na swoich pozycjach. PiS zanotował wzrost o 2 punkty procentowe, a PO o 1,3 punktu procentowego. W komentarzu udzielonym „Rzeczpospolitej” prezes IBRiS, Marcin Duma, tłumaczył wzrost poparcia dla największych partii w następujący sposób:

„PiS będzie budował mobilizację na polaryzacji, by osiągnąć ok. 38%, co wciąż jest możliwe. A PO chce zyskać na osłabianiu mniejszych, niżej notowanych ugrupowań, gdzie głównym dawcą punktów jest ugrupowanie Szymona Hołowni”.

W porównaniu z poprzednim badaniem Polska 2050 straciła 1,5 punktu procentowego. Straty zanotowała również Lewica. Ugrupowanie Włodzimierza Czarzastego i Roberta Biedronia straciło 1 punkt procentowy, względem poprzedniego badania. Należy również zwrócić uwagę na znaczny wzrost poparcia dla Konfederacji, która jeszcze miesiąc temu znajdywała się poniżej progu wyborczego. Od tamtej pory poparcie dla tego ugrupowania wzrosło aż o 2,6 punkty procentowe. Na więcej głosów niż miesiąc temu może liczyć również PSL.

Uczestnictwo w wyborach zadeklarowało 50,1% ankietowanych. Gdyby odbywały się one w najbliższą niedzielę, 42,6% respondentów nie wzięłoby w nich udziału. Odpowiedź „Nie wiem/Trudno powiedzieć” zaznaczyło 7,3% badanych.

Polacy o wspólnych inicjatywach opozycji

🔴 Do czego, zdaniem Polaków, mogą prowadzić wspólne inicjatywy partii opozycyjnych?#sondaż @IBRiS_PL dla @rzeczpospolita https://t.co/PNgidSihUF pic.twitter.com/4n79CSXn3Q

— IBRiS (@IBRiS_PL) September 26, 2022

W ramach tego samego badania, respondenci zostali zapytani, czy w ostatnim czasie słyszeli o wspólnym spotkaniu  przedstawicieli opozycji. Odpowiedzi twierdzącej udzieliło 46,1% ankietowanych, a 53,9% z nich nie słyszało o podobnej inicjatywie. Chodziło o konferencję „Bezpieczeństwo wschodniej flanki NATO – rola Polski”, która została zorganizowana 20 września przez byłych prezydentów – Aleksandra Kwaśniewskiego oraz Bronisława Komorowskiego. Mimo że spotkanie było częścią obchodów 25. rocznicy rozpoczęcia przez Polskę negocjacji akcesyjnych do NATO, stanowiło ono również dobry pretekst do rozmów oraz wspólnego wystąpienia liderów partii opozycyjnych. Obecni byli m.in. Donald Tusk, Włodzimierz Czarzasty, Szymon Hołownia, Władysław Kosiniak-Kamysz oraz Jarosław Gowin.

Polacy zostali również spytani, czy uważają, że inicjatywy jak to spotkanie doprowadzą do porozumienia całej opozycji. Zaledwie 6,7% ankietowanych wierzy, że dzięki podobnym wydarzeniom powstanie wspólna lista wyborcza. Znacznie więcej, bo aż 41,5% badanych uważa, że inicjatywy takie jak konferencja prezydentów Kwaśniewskiego i Komorowskiego zaowocują powstaniem wspólnego rządu po wygranych wyborach. Z kolei niewiele ponad jedna trzecia respondentów (34,8%) uważa, że opozycja nie potrafi się ze sobą porozumieć, wobec czego podobne spotkania niczego nie zmienią. Według 7,9% ankietowanych porozumienie opozycji nie ma żadnego znaczenia dla wyniku wyborów. Odpowiedź „Nie wiem/Trudno powiedzieć” zaznaczyło aż 9,1% badanych.

Widzowie TVP bardziej wierzą we wspólną listę niż widzowie TVN

Co interesujące, 11% osób, które jako główne źródło informacji o świecie i Polsce podały Wiadomości TVP, uważa, że podobne inicjatywy zaowocują wspólną listą ugrupowań opozycyjnych. Dla porównania zaledwie 5% widzów TVN i 4% widzów kanałów informacyjnych TVN24 podziela tę opinię. W niemal identyczny sposób odpowiadają respondenci, którzy zamierzają głosować na opozycję. Jedynie 5% z nich zaznaczyło odpowiedź mówiącą o wspólnej liście. Jednak aż 71% respondentów uważa, że podobne konferencje i spotkania stanowią odpowiedni budulec dla wspólnych rządów, jeśli opozycji rzeczywiście uda się zwyciężyć w następnych wyborach. Natomiast z drugiej strony politycznej barykady panują zupełnie odmienne nastroje. Aż dwóch na trzech wyborców PiS uważa, że opozycja jest zbyt skłócona, żeby nawiązać faktyczny dialog. Ponadto stosunkowo dużo, bo aż 16% spośród zwolenników obozu rządzącego jest zdania, że żadne porozumienie wśród opozycyjnych ugrupowań nie będzie miało żadnego wpływu na wynik wyborów.

Kwestia ponad podziałami

Wyniki sondażu nie pozostawiają żadnych wątpliwości – Polacy są zdecydowanymi zwolennikami pomysłu specjalnej kampanii informacyjnej. Prawie 87 proc. badanych wskazało odpowiedź twierdzącą („zdecydowanie tak 44,2 proc, „raczej tak” 42,7 proc.). Przeciwnikami takiego rozwiązania jest zaledwie 12 proc. respondentów. Jest to również kwestia, w której Polacy mają określone stanowisko. Zaledwie 1,1 proc. ankietowanych zaznaczył odpowiedź „Nie wiem/ Trudno powiedzieć/Nie mam zdania”. Sprawa ta znajduje się również w sferze ponad podziałami politycznymi. Zarówno obecni zwolennicy rządu Zjednoczonej Prawicy jak i wyborcy opozycji wspierają pomysł kampanii informacyjnej dotyczącej oszczędzania energii w jednakowy sposób (90 proc.).

Małe miasta najmniej przekonane

Patrząc rozkład odpowiedzi w zależności od miejsca zamieszkania respondentów, można zauważyć, że zarówno mieszkańcy wsi jak i dużych miast są zwolennikami podobnej kampanii. W obu przypadkach poparcie przekracza 90 proc. Najmniej zwolenników takiego pomysłu można znaleźć wśród mieszkańców miast, których populacja nie przekracza 50 tys. Mimo że poparcie dalej jest wysokie  (68 proc.), to przeciwnych kampanii informacyjnej jest prawie co trzeci mieszkaniec małych miast.

🔴 64% Polaków jest zdania, że nie powinno się dokonywać zmian ordynacji wyborczej na rok przed wyborami.#sondaż @IBRiS_PL dla @rzeczpospolita https://t.co/SkO5lBzgeX pic.twitter.com/hcNFm16hIe

— IBRiS (@IBRiS_PL) September 13, 2022

Małe i duże miasta przeciwko zmianom ordynacji

Odpowiedzi nie były tak jednoznaczne w przypadku pytania o potrzebę zmian w ordynacji wyborczej. Odczuło ją bowiem 28,7 proc. badanych. Jednak prawie połowa respondentów (47 proc.) odrzuca pomysł zmian. Warto zauważyć, ze aż jedna czwarta Polaków nie miała na ten temat wyrobionej opinii. Należy również zwrócić uwagę, że poparcie dla pomysłu zmian w ordynacji wyborczej utrzymuje się na podobnym poziomie wśród mieszkańców wsi (30 proc), średnich (31 proc) oraz dużych miast (32 proc.). Odpowiedzi respondentów mieszkających na wsi oraz w średnich miastach są niemal identyczne. Z kolei, w małych miastach żyje prawie tak dużo przeciwników zmian ordynacji (54 proc) jak w dużych miastach (56 proc).

Ordynacja ma znaczenie

Ze stwierdzeniem, że „Zmiana ordynacji wyborczej nie ma żadnego znaczenia dla wyborów” zgodziło się 26,6 proc. ankietowanych. Co interesujące, różnica między wyborcami Zjednoczonej Prawicy, a opozycji, którzy wybrali tę odpowiedź jest niewielka. W przypadku zwolenników obozu rządowego jest to 27 proc, a opozycji 23 proc. Ponad połowa wszystkich respondentów (56,5 proc) uznaje ordynacje za czynnik istotny dla wyników wyborów. 17 proc. nie miało w tej materii zdania.

📺 Niemal 65% Polaków dobrze ocenia decyzję Rady Mediów Narodowych o odwołaniu Jacka Kurskiego ze stanowiska prezesa TVP.#sondaż @IBRiS_PL dla @rzeczpospolita https://t.co/J9DtPUfvl2 pic.twitter.com/TuWRaEvxxs

— IBRiS (@IBRiS_PL) September 12, 2022

Lepiej wykształceni popierają odwołanie

Istnieje interesująca zależność między odpowiedziami udzielanymi przez respondentów, a ich wykształceniem. Ogólny trend pokazywał, że im wyższe wykształcenie tym większe poparcie dla decyzji Rady Mediów Narodowych. Wśród respondentów o wykształceniu podstawowym i zasadniczym zawodowym z dymisją prezesa TVP zgodziło się 44 proc. Była to też grupa z największą ilością odpowiedzi „Nie wiem/Trudno powiedzieć” (38 proc.). Wśród osób ze średnim wykształceniem, decyzja o odwołaniu spotykała się w 73 proc. z pozytywnym odbiorem. W przypadku osób po studiach wyższych wartość ta była najwyższa i wyniosła aż 81 proc.

Kurski nie powinien pełnić żadnej funkcji publicznej

Co więcej, jak wynika z badań United Surveys przeprowadzonych dla „Wirtualnej Polski”, Polacy mają wyjątkowo określone zdanie w kwestii potencjalnej przyszłej funkcji Jacka Kurskiego. Na pytanie jaką role powinien pełnić po dymisji, aż 70,9 proc. respondentów wskazało, że były prezes TVP nie powinien sprawować żadnej funkcji politycznej. Zaledwie 6 proc. widzi w nim szefa nadchodzącej kampanii wyborczej PIS, a jeszcze mniej ankietowanych uważa, że Jacek Kurski powinien zostać rzecznikiem rządu (1,7%). Przyszłego ministra i członka rządu widzi w nim zaledwie 1 proc. Należy również zaznaczyć, że aż co piąty respondent nie miało zdania w tym temacie.

Patrząc przez pryzmat grup wiekowych, do których należeli respondenci, Jacek Kurski został najsurowiej oceniony przez najmłodszych. Aż 92 proc. spośród osób w przedziale wiekowym 18-29 lat i 96 proc. w wieku między 30-39 lat uznało, że były prezes TVP nie powinien pełnić żadnej funkcji politycznej. Największa różnorodność odpowiedzi przypadła na przedział 50-59 lat. 2 proc. respondentów w tym wieku uznało, że Jacek Kurski powinien zostać członkiem rządu, 5 proc. że powinien zostać rzecznikiem rządu, a 8 proc. że powinien otrzymać stanowiska szefa kampanii wyborczej PIS. Jednak aż 49 proc. ankietowanych należących do tej kohorty uważa, że były prezes TVP nie powinien pełnić żadnej politycznej funkcji. Co interesujące, najczęściej odpowiedź „Nie wiem/Trudno powiedzieć” wskazywali najstarsi respondenci, należący do grupy 70 lat i więcej (40 proc.).

POSŁUCHAJ PODCASTU:

„PiS brnie w chaos, nie ma żadnej długookresowej strategii i myśli tylko o wyborach” – mówi Bugaj. Opozycja też zresztą jej nie ma. PO jako najbardziej liberalna partia w Polsce powinna zrewidować swój paradygmat myślenia o gospodarce, bo już lata temu nastąpił odwrót od neoliberalizmu. Ale PO nie może tego zrobić, utknęła więc w klinczu.

„Obniżka PIT i wycofanie się z części Polskiego Ładu to kunktatorstwo”

– mówi prof. Ryszard Bugaj.

Podkreśla jednocześnie, że powiedzenie, że ludzie tracą na podniesieniu podatków jest nieścisłe, bo coś tracą, a coś zyskują. „Ale cała ta reforma została zapoczątkowana z motywacji politycznej przed zbliżającymi się powoli wyborami. To był dopiero nieśmiały krok w stronę podatków progresywnych, które są przecież normą w Europie Zachodniej, a w Polsce one nie funkcjonowały” – zauważa prof. Bugaj.

Ten krok jednak wywołał społeczną burzę. Badanie IBRiS dla 300Gospodarka.pl przeprowadzone pod koniec lutego pokazało, że 81 proc. Polaków deklaruje, że na Polskim Ładzie zyskało albo choć nie straciło. Tak miało być. Debatę publiczną zdominowała jednak mniejszościowa grupa.

„Rząd ugiął się pod krytyką tych, którzy mówili: podatnicy wiele tracą. A tracili głównie ci, którzy mieli wysokie dochody” – przyznaje prof. Bugaj. Krok w kierunku podatków progresywnych się jednak nie udał, bo rząd właśnie ogłosił kolejną korektę i obniżkę stawki PiT z 17 do 12 proc. w miejsce ulgi dla klasy średniej.

W kontekście wojny w Ukrainie pozostaje pytanie, czy to jest czas na obniżki podatków?

„Obawiam się, że nie. Generujemy teraz gigantyczne wydatki związane z uchodźcami czy na obronę narodową. Trudno jest też uciec od postulatów zwiększenia wydatków na ochronę zdrowia. Czy można coś gdzieś zaoszczędzić? Moim zdaniem tak, choć niezbyt dużo. Uważam, że są powody, by powrócić do pierwotnej wersji programu 500+, który uwzględniał dochód w przypadku wypłaty świadczenia na drugie dziecko. Dziś nawet zamożny obywatel otrzymuje te 500 zł, co dla niego nie ma znaczenia, a jest to manifestacją niesprawiedliwości – mówi prof. Bugaj.

I dodaje:

„Brniemy w chaos. Ten chaos spotyka się z trudnymi decyzjami dotyczącymi tego, co dzieje się w Ukrainie. Nie mam optymistycznej diagnozy.”

Potrzeba więcej stawek podatkowych

Co więc należałoby zrobić z systemem podatkowym w obecnej sytuacji?

„Pierwsza stawka podatku dochodowego jest w Polsce relatywnie wysoka” – podkreśla prof. Bugaj. I sugeruje, by wprowadzić po prostu więcej stawek podatkowych.

„W Polsce mamy dwie stawki podatku dochodowego, co na tle innych krajów europejskich jest dziwne, bo zwykle jest ich 4-5, a są wyjątki, że nawet kilkanaście. Nie jest prawdą, że duża ilość stawek podatkowych jakoś istotnie komplikuje system podatkowy” – zauważa Profesor.

Po drugie, władza popełnia błąd, bo prowadzi niespójną politykę, decydując się na obniżkę podatków w czasie, kiedy grozi nam wysoka inflacja.

„Rozumiem ochronę najniższych dochodów, nawet, kiedy mamy zagrożenie inflacyjne, ale to jest czas na krok w stronę podatków progresywnych, a nie wycofywania się z tej koncepcji i obniżanie podatków wszystkim. Jeśli ten program zostanie zrealizowany, to przypuszczalnie przychody z podatku dochodowego w stosunku PKB istotnie się obniżą. A na to się nakłada postulat zwalczania inflacji. Czyli z jednej strony zwiększamy podaż pieniądza na rynek, z drugiej hamujemy te podaż ponoszeniem stóp procentowych. To nie jest spójne.” – podkreśla prof. Bugaj.

Niczego dobrego nie możemy się spodziewać

„Wszystkie zmiany gospodarcze, które nas czekają w konsekwencji wojny w Ukrainie trzeba postrzegać jako szoki makroekonomiczne. A takie szoki na ogół prowadzą do tego, że mamy jakieś zaburzenia dotyczące stopy wzrostu, bezrobocia, ekspansji kosztów. Niczego dobrego nie możemy się spodziewać” – przewiduje prof. Bugaj.

Do Polski napłynęło już grubo ponad 2 mln uchodźców, a jego zdaniem 1,5 mln pewnie zostanie na stałe – konsekwencje tego dla wydatków na służbę zdrowia, dla wydatków socjalnych, dla edukacji, muszą być duże – uważa Profesor.

I Polacy już to rozumieją. Według marcowych badań CBOS odsetek Polaków obawiających się pogorszenia warunków bytowych jest najwyższy od blisko 20 lat. 31 proc. badanych przewiduje, że za rok im i ich rodzinom będzie żyło się gorzej (to wzrost o 7 pkt proc. wobec lutego). 51 proc. badanych obawia się pogorszenia sytuacji gospodarczej w ciągu najbliższego roku (to wzrost o 10 pkt. proc.).

„Wyniki tych badań są optymistyczne w tym sensie, że ludzie uzmysławiają sobie zagrożenia. Jeśli uznają, że one są obiektywne, są skutkiem zdarzeń zewnętrznym, a nie wewnętrznych błędów rządzących, to będą bardziej otwarci na kroki, które będą dla nich niekomfortowe”

– komentuje ekonomista.

Związki zawodowe milczą, ale po korekcie PŁ mogą wybuchnąć

Jednym z tych zagrożeń jest spirala cenowo-płacowa.

„To zabójczy mechanizm. Nie bardzo rozumiem, dlaczego rząd nie szuka jakiejś formuły porozumienia społecznego z udziałem związków zawodowych, pracodawców czy z przedstawicielami różnych grup społecznych, żebyśmy się mogli porozumieć, jak jest sprawiedliwe i jak jest słusznie. Choć nie wyobrażam sobie porozumienia z każdym, np. z panem Kołodziejczakiem, który zawsze będzie uważał, ze rolnicy są pognębieni. Rolnicy rzeczywiście mają swoje problemy, ale trzeba jednak przyznać, że zaangażowanie środków publicznych, zarówno krajowych jak i unijnych jest bardzo wysokie.” – mówi prof. Bugaj.

„Zwróćmy uwagę, jak bardzo powściągliwe są dziś związki zawodowe, nie słychać dziś głosu ani z Solidarności ani z OPZZ, że zostali czymś tam pokrzywdzeni. Ale w którymś momencie mogą to zacząć podnosić, szczególnie jeśli te ostatnie korekty Polskiego Ładu będą oznaczać wzrost nierówności dochodowych. A przecież zwróćmy uwagę, że produktem, który dziś nadal dobrze się sprzedaje są luksusowe samochody” – dodaje.

Czy to nas prowadzi do wybuchów niezadowolenia społecznego i zaostrzenia wojny posoko-polskiej? „To zagrożenie istnieje. Ja się trochę boję, że w którymś momencie przyjdzie zniecierpliwienie z powodu zwiększonych wydatków na rzecz uchodźców, ich pozycja może być w którym momencie odczytywana jako uprzywilejowana” – uważa ekonomista.

PiS nie ma żadnej długookresowej strategii, PO w klinczu

Jednym z poważnych problemów może stać się sytuacja w systemie ochrony zdrowia. „PiS w 2015 r. dochodząc do władzy, zapowiadało reformę ochrony zdrowia, a takiej reformy nie ma, zapycha się tylko dziury. Komunizm by nie upadł, gdyby na takim system można było się oprzeć. Na szczęście upadł, ale należy z tego wyciągnąć wnioski” – podkreśla prof. Bugaj.

Jednak w Polsce również opozycja nie podejmuje tego wyzwania, by zaoferować jakąś wizję Polski i wizję reformy usług publicznych. Dlaczego? Według prof. Bugaja, po 2008 r. nastąpiło wśród ekonomistów pewne przesunięcie od kanonów neoliberalizmu. Tylko opozycja nie może pójść tą samą drogą.

„Opozycja jest przede wszystkim liberalna, PO to najbardziej liberalna partia w Polsce i jej paradygmat, przez który patrzyła na gospodarkę i problemy społeczne w związku z kryzysem najpierw 2008 r., potem z pandemią, a teraz z wojną, upada. Ten paradygmat trzeba by zrewidować, ale odejście od niego prowadzi do tego, że PO stałoby się niewiarygodne”

– mówi prof. Bugaj.

Dodaje, że owszem, w Polsce są ciągle grupy ludzi, którzy chcieliby, aby taka tożsamość partii liberalnej zostałą utrzymana. Ale jego zdaniem są to małe grupy. „Przecież po wszystkich wyczynach PiS-u, które powinny doprowadzić do tego, że zacznie tonąć, nie tonie. A opozycja? Zyskała trochę po powrocie Donalda Tuska, ale dalej nie idzie” – mówi prof. Bugaj.

A więc PO jest w klinczu – jej światopogląd się zestarzał, ale nie może go zmienić. Czy to znaczy, że PiS wygra kolejne wybory? „Nie wiem. Ale już sam fakt, że jest to prawdopodobne po tylu różnych wpadkach w polityce wewnętrznej, zagranicznej, z mediami, fakt, że mogą nie przegrać, jest bardzo znamienny” – mówi prof. Bugaj.

A jeśli PiS wygra? Czy korektą Polskiego Ładu nie wpycha się sam na minę? A może ma już plan na inną reformę systemu podatkowo-składkowego, ale od innej strony?

„Wydaje mi się, że PiS nie ma żadnej długookresowej strategii. Pamiętajmy, że przed wyborami w 2015 PiS zapowiedział, że zrobi jakiś wyraźny krok w kierunku sprawiedliwych obciążeń podatkowych. To był zwrot, bo pamiętajmy, że w 2006 r. PiS obniżył pierwszą stawkę podatku dochodowego o 1 pkt proc., ale górną o 8 pkt proc. Najzamożniejsi powinni uznać PiS za swojego rzecznika. Nie bardzo chcieli, moim zdaniem z powodów kulturowych, z powodu przaśnego wizerunku PiS” – mówi prof. Bugaj.

I dodaje:

„Teraz PiS myśli o najbliższych wyborach, a potem jakoś to będzie. Czy jakoś będzie? niekoniecznie.”

Zauważalna większość ankietowanych odpowiedziała, że widzi opozycję jako jedną siłę, przy czym aż 36,3 proc. badanych wyraziło się zdecydowanie (odpowiedź – zdecydowanie razem). 24,2 proc. określiło, że raczej preferuje wspólny start partii opozycyjnych. Daje to w sumie ponad 60 procent przekonanych, że opozycja powinna zewrzeć szyki.

15,1 proc. respondentów nie ma na ten temat zdania. Tylko 6,8 proc. wyborców opozycyjnych uważa zdecydowanie, że partie powinny zachować swoją tożsamość i iść do wyborów osobno. Jako „raczej osobno” opowiedziało się 17,7 proc. badanych.

🔴 Ponad 60% wyborców opozycji chce, aby partie opozycyjne wystawiły w wyborach jeden blok. #sondaż @IBRiS_PL dla @rzeczpospolita https://t.co/pLxI7A5ISV pic.twitter.com/isicEXCEke

— IBRiS (@IBRiS_PL) February 10, 2022

Wygląda więc na to, że wyborcy opozycji w zdecydowanej większości widzą siłę w jedności i solidarności obozu „anty-PiS”. A jak sytuacja wygląda w przypadku Zjednoczonej Prawicy?

Wyborcy Prawa i Sprawiedliwości uznali w 44,1 proc., że obóz rządzący powinien iść do wyborów jako Zjednoczona Prawica (czyli PiS, Solidarna Polska i Republikanie). Jednak aż 39,8 proc. wyborców partii Jarosława Kaczyńskiego uważa, że szyld Prawa i Sprawiedliwości jest tak silny, że nie potrzebuje innej „plakietki”. 14,7 proc. badanych wyborców PiS twierdzi, że korzystna byłaby dla obozu rządzącego jakaś inna nazwa. 1,5 proc. ankietowanych nie ma na ten temat zdania.

🔴 Ponad 44% wyborców @pisorgpl uważa, że obóz rządzący do kolejnych wyborów powinien iść jako Zjednoczona Prawica. Jednak niemal 40% jest zdania, że lepiej byłoby użyć nazwy partii, czyli Prawo i Sprawiedliwość. #sondaż @IBRiS_PL dla @rzeczpospolita https://t.co/pLxI7A5ISV pic.twitter.com/qV4Ws0NyCA

— IBRiS (@IBRiS_PL) February 10, 2022

Badanie ogólnopolskie przeprowadzono dla Rzeczpospolitej w dniach 4-6 lutego 2022, na próbie n=1100 techniką telefonicznych standaryzowanych wywiadów wspomaganych komputerowo (CATI).