POSŁUCHAJ PODCASTU

„Żeby Koalicja Obywatelska mogła uzyskać samodzielną większość w Sejmie, potrzebuje przeszło 40 proc. głosów. I moim zdaniem taki jest jej zamysł” – mówi Jacek Żakowski, publicysta tygodnika „Polityka” w podcaście Forum IBRiS. Szaleństwo? Na pewno nieodpowiedzialność. „Trzeba mieć bardzo dużą skłonność do ryzyka, żeby grać o taką stawkę, ale wygląda na to, że Donald Tusk ją ma” – uważa publicysta.

Tusk szykuje Polsce katastrofę

Ten plan ma swoje dobre i złe strony, ale ma przede wszystkim jedno duże ograniczenie – niski poziom zaufania do samego Donalda Tuska w społeczeństwie.

„Z tego powodu przekroczenie 40 proc. wydaje mi się niemożliwe, nawet gdyby nagle pojawiło się piętnaście świetnych pomysłów na kampanię. Zakładam, że jak Platformie dobrze pójdzie, to zdobędzie 38 proc. głosów i nie będzie miała sojuszników w Sejmie. I to jest katastrofa, bo wtedy PiS z Konfederacją mają większość konstytucyjną. Ja widzę tę konstytucję, którą oni napiszą” – mówi red. Żakowski.

Wygląda jednak na to, że Donald Tusk wcale nie zamierza się wycofać z walki z potencjalnymi sojusznikami, czyli Trzecią Drogą i Lewicą.

„Sam marsz 4 czerwca był aktem agresji. Nie zapraszamy polityków innych partii. To jest nasz marsz, a jak chcecie to przyjdźcie – mówiła KO. Jakie to było aroganckie?! Jakie to było wrogie?! I skutkiem tego, jest to, co obserwujemy w sondażach – społeczeństwo widząc upokorzenie tych małych partii, traci do nich zaufanie. One tracą prestiż, ich wyborcy wycofują się do grupy niezdecydowanych. I dziś sytuację mamy taką, że cała strona demokratyczna w drugim sondażu obywatelskim traci dwadzieścia osiem mandatów w stosunku pierwszego sondażu obywatelskiego” – mówi Jacek Żakowski.

„Gdyby ten zjazd małych partii był kontynuowany, to jest gwarancja rządów Prawa i Sprawiedliwości. A mimo to Donald Tusk gra tylko na swoje” – dodaje.

Opozycja nie będzie wiedziała, co zrobić z Polską?

Tymczasem eksperci i intelektualiści od miesięcy przygotowują obywatelskie propozycje programowe dla opozycji, wystarczy wspomnieć raporty Instytutu Spraw Publicznych czy Fundacji Batorego. Dlaczego intelektualiści piszą program dla Polski? Boją się, że opozycja przejmie władzę i nie będzie wiedziała, co właściwie zrobić z Polską?

„Albo, że zrobi głupio” – odpowiada red. Żakowski „Bo przecież nie raz już mieliśmy takie sytuacje, Donald Tusk na przykład mówił kiedyś: „nie płaćcie abonamentu!” I spowodował tym gigantyczne szkody, ponieważ, jak przypuszczam, nigdy nie zastanawiał się nad tym, jak działają demokracje, które trwają, a nie upadają szybko. A ich podstawą, obok wolnych mediów i wolnych sądów, są media publiczne. Chcesz być Europejczykiem, mieć zachodnie standardy, zachodni styl życia, zachodnie dochody, zachodnie wolności, musisz mieć media publiczne” – mówi publicysta.

I przywołuje kolejne niemądre pomysły: „Od afery Rywina mamy populizowane centrum polityczne. To wtedy powstały dwie wielkie populistyczne partie PiS i Platforma Obywatelska, obie z dość silnymi aintelektualnymi syndromami, co wyrażało się na wiele sposobów. Wymyślali sobie na przykład, że droga do szczęścia Polski prowadzi przez jednomandatowe okręgi wyborcze, albo przez zniesienie immunitetów poselskich. Teraz pomyślcie sobie, jakie to było mądre. A to były programy obu tych partii i Platformy i PiS-u. Albo, że referenda są odpowiedzią. Albo likwidacja Senatu, bo po co Senat w ogóle? Taki zalew głupot wtedy nastąpił” – mówi Żakowski. 

„Potem Platforma, będąc u władzy, zaczęła się konfrontować trochę z rzeczywistością, zeszła na ziemię, zmodernizowała się i w moim odczuciu stała się mniej populistyczna. To już nie jest tak populistyczna partia jak ta, która w 2007 r. wygrała wybory. Ale w dalszym ciągu ten syndrom populistyczny jest”. – dodaje.

I zwraca jednocześnie uwagę, że wówczas PO tworzyła rząd z pogardą dla kompetencji, przeciwko kompetentnym grupą obywateli. „Dziś Platforma jest inna, ale w dalszym ciągu jest obok świata kompetencji” – komentuje dziennikarz.

„Dramat polega na tym, że między tymi wszystkowiedzącymi we własnej opinii politykami, których wybieramy, a światem kompetencji intelektualnych, społecznych, kulturowych jest przepaść. Kogo oni gromadzą wokół siebie? Kolegów, polityków. A jak się popatrzy na amerykański rząd, to są wszystko słynni profesorowie wybitnych uczelni” – wskazuje Żakowski.

Szczucie się nie skończy

A jednak, ostatnie konwencje partyjne mogą sugerować, że politycy nagle przestali licytować się na rozdawnictwo, populizm jakby słabnie.

„Bo są badania pokazujące, że ludzie nie wierzą już w obietnice. Jeszcze bardziej nie wierzą Tuskowi niż Kaczyńskiemu. A jeżeli zaufanie do obietnic jest na poziomie 20-30 proc., to one generują dużo więcej złości niż przychylności. I to jest racjonalną decyzją polityków, żeby wobec tego obietnice ograniczać. Ale to nie oznacza ograniczania populizmu, bo podstawą cechą populizmu jest szczucie na elity” – podkreśla Jacek Żakowski.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

W najnowszym sondażu społecznego zaufania do polityków przeprowadzonym przez IBRiS wzrósł odsetek respondentów deklarujących brak zaufania do Donalda Tuska. Szefowi Platformy Obywatelskiej nie ufa ponad 58 procent Polaków. Jarosław Kaczyński notuje zaś wynik 55 proc. Co to oznacza dla Tuska i Platformy Obywatelskiej?

– Wysoki poziom nieufności do Donalda Tuska wynika z tego, że Polacy w tym momencie nie do końca wiedzą czego się po nim spodziewać. Wtedy, kiedy był w Brukseli, kiedy był przewodniczącym Rady Europejskiej, szefem EPL, był daleko, ale był w jakimś sensie ambasadorem nowoczesnej Polski. A teraz nie wiemy do końca, po co wrócił. Niby znów jest szefem PO, ale mówi, że nie chce być premierem, już tu jest zasadnicza sprzeczność

– mówi profesor Olgierd Annusewicz.

Politolog zwraca też uwagę na interesującą prawidłowość w ocenach liderów PiS i Platformy – jednocześnie podważając mit, według którego to tylko Jarosław Kaczyński miałby politykiem budzącym nieufność u większości Polaków.

– Jeśli chodzi o porównanie poziomów nieufności do Donalda Tuska i Jarosława Kaczyńskiego, to od dawna wygląda to u nich dość podobnie. To pod wieloma względami bracia bliźniacy na polskiej scenie politycznej, są lustrzanymi odbiciami. Osiągali sukcesy w polityce na przeciwległych biegunach. Kilka lat temu prezes PiS miał poziom nieufności na poziomie 70 proc. Potem, podczas sprawowania rządów, okazało się, że Kaczyński nie jest taki zły, bo poziom nieufności obniżył mu się do 55 proc. – mówi Annusewicz.

Krytyka PiS już nie wystarczy

Czy Platforma może opierać swą strategię polityczną na ostrej krytyce wszystkich działań Prawa i Sprawiedliwości? Zdaniem Annusewicza nie – przynajmniej jeśli chodzi o sprawy społeczne i kwestię transferów socjalnych.

– Przez ostatnie 6 lat Polacy stwierdzili, że żyje im się całkiem nieźle, szczególnie na tym przeciętnym poziomie dochodów. Bo płace się poprawiają, bo jest dużo pracy. Takie sprawy jak Trybunał Konstytucyjny, Sąd Najwyższy, czy zmiany w TVP nie mają dla przeciętnego Kowalskiego jakiegoś fundamentalnego znaczenia. Ma za to znaczenie, czy jego życie się poprawiło, czy pogorszyło

– mówi Olgierd Annusewicz.

Według politologa, jeśli opozycja chce wygrać wybory, powinna przyjąć inną strategię. – Politycy, którzy dzisiaj chcą rywalizować z PiS-em o władzę, muszą w swoich kalkulacjach i budowaniu programu wyborczego uwzględnić to, że przez ostatnie 6 lat bardzo dużej części Polaków poprawia się stopa życia. Nawet mimo pandemii dochody w społeczeństwie tak bardzo się nie obniżyły. Krytykowanie partii rządzącej pod haseł „PiS jest zły” nie będzie się spinało z tym, co odczuwa przeciętny Kowalski – mówi Annusewicz.

I dodaje: – W momencie, kiedy wraca Tusk, jedyne od czego można zacząć walkę o to, żeby odebrać PiS-owi władzę, to uznać zasługi tej partii. Mówić, że coś ciekawego wydarzyło się w kraju, jednocześnie jasno pokazując, co należy w nim poprawić. Politycy Platformy mogą mówić, że w pewnych kwestiach PiS zrobił dobrze, a my wybudowaliśmy boiska, orliki przedszkola, biblioteki, autostrady. Po nas przyszedł PiS, załatwił sprawy społeczne, a teraz przeszedł czas na to, żeby oczyścić życie społeczne z mechanizmów, które są patologiczne – tłumaczy politolog.

TVP to nie tylko polityka

Olgierd Annusewicz ocenia, że postulat Koalicji Obywatelskiej dotyczący likwidacji TVP info, nie przyniesie spodziewanych przez opozycję rezultatów.

– Wchodzenie przez Donalda Tuska w potyczki z dziennikarzami TVP jest elementem igrzysk. Wydaje mi się natomiast, że hasło likwidacji TVP info jest słabym pomysłem. Zadałbym pytanie zbieraczom podpisów, jak im idzie, bo wydaje mi się, że nie idzie im najlepiej. Jaki jest koń, czy też TVP, każdy widzi. O wiele lepiej wyszłoby krytykowanie tego, ile zarabia zarząd TVP, bo jest to pokaźna suma 2 mln 200 tys. To dużo bardziej zaboli Polaków, niż hasło „zamknijmy i zaorajmy telewizję publiczną”. Bo to przecież TVP wyprodukowała „Klan”, „M jak miłość” – a Polacy cenią te seriale dużo wyżej niż programy informacyjne czy publicystyczne. Publiczna telewizja w Polsce jest i będzie – mamy do niej duży sentyment – mówi Olgierd Annusewicz.

Pytany czy najbliższe wybory to będzie spór pomiędzy Polską liberalną a solidarną, politolog odpowiada: –  Nie wchodzi się dwa razy do tej samej rzeki. Jarosław Kaczyński przegrał spór w 2007 roku, mimo, że wygrał go na tej ramie w 2005 roku. Musi powstać coś nowego. Myślę, że doszliśmy do takiego momentu, w którym politycy PiS-u i Platformy powinni dostrzec, że jesteśmy w Polsce na nowym etapie i teraz należy pomyśleć jak nasz kraj ma wyglądać za 10, 15 lat. Nie warto już zadawać pytania czy Polacy chcą Polski solidarnej czy liberalnej, bo mamy już obie – mówi Annusewicz.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

Agata Kondzińska i Michał Danielewski w jednym są zgodni: Donald Tusk wrócił po to, żeby uratować Platformę, której nie wzmocniło przywództwo Borysa Budki. A dlaczego akurat w tym momencie? Bo dotychczasowy układ sił został zachwiany. Już nie jest tak, że mamy potężny PiS i słabiutką opozycję. To zatem całkiem dogodna sytuacja dla Donalda Tuska. Jeśli miał dosiąść białego konia, to teraz – odpowiada mówi Danielewski. Agata Kondzińska zwraca zaś uwagę na to, że stronie opozycyjnej brakowało dotąd postaci tego formatu.

PIERWSZE RECENZJE

Jak publicyści i dziennikarze oceniają samo wystąpienie byłego premiera i szefa Rady Europejskiej?

– Czy gdyby przenieść przemówienie Tuska do 2007 roku, wydawałoby się, że jest z przyszłości?

– zastanawia się Michał Danielewski, zdradzając rozczarowanie. – Było technicznie znakomite. Tusk potrafi – jako jedna z nielicznych osób po stronie konserwatywno-liberalnej – posługiwać się populistycznym frazesem w dobrym tego słowa rozumieniu, czyli potrafi upraszczać problemy, narzucać opowieści o polityce, skomunikować się z wyborcą. Ale miałem nadzieję, że po siedmiu latach na europejskich salonach przywiezie coś nowego, powie coś odważnie, pokieruje debatą, bo ma taką siłę. Ale jeśli posłuchamy, co mówi o sprawach osób LGBT+ czy aborcji, to językiem sprzed 14 lat. Albo dlaczego nie może powiedzieć wprost, że zmiany klimatyczne są winą człowieka? Bo co do tego naukowcy są zgodni. Jakby chciał dogodzić wszystkim – tym, którzy są o tym przekonani i tym, którzy w to nie wierzą. – mówi Danielewski.
Z taką recenzją wystąpienia Tuska nie zgadza się Agata Kondzińska: – Nie oczekiwałam rysu programowego. Przyjdzie na to czas.

Kondzińska dostrzega jednak przy okazji powrotu Tuska inny problem: – Czy nie jest słabością polskiej polityki, że nie kształci się przyszłych liderów? Jeśli Rafał Trzaskowski zrobił wynik 3 mln w pierwszej turze, gdzie jest dziś? Dlaczego partia w niego nie inwestuje? I gdzie w PiS jest następca Jarosława Kaczyńskiego? To jest klęska naszej klasy politycznej, nie mamy mówców, nie mamy polityków wiecowych.

CO ZROBI PIS?

A czy „efekt Tuska” już działa? Agata Kondzińska odnotowuje, że po raz pierwszy od dawna polityczny weekend zdominowała opozycja, choć to obóz rządzący miał w tym czasie swoje „święto”, a więc kongres i Radę Polityczną PiS. Michał Danielewski odnotowuje, że reakcje zarówno pozostałych ugrupowań opozycyjnych, jak i PiS były jak dotąd bardzo powściągliwe. – Zjednoczona Prawica nie chce iść od razu na zwarcie i polaryzację, czekając na to, co się wydarzy i czy polaryzacja im się w ogóle opłaca – dodaje Danielewski, wyrażając przekonanie, że świadczy to o słabości PiS, który będąc w lepszej formie, zamiast czekać, uderzyłby z całą mocą i szedł na zderzenie.
Wątek ten kontynuuje Agata Kondzińska, zgadzając się, że prawica czeka na ruchy Platformy:

– PiS będzie chciał zrzucić winę na polaryzację i podział społeczeństwa właśnie na Donalda Tuska. Z nieoficjalnych rozmów z politykami wiem, że politycy PiS nie lekceważą go. Uważają że to wiecowy polityk, sprawny retorycznie. Polityk, który skraca dystans, a tłum go kocha.

– mówi Kondzińska.  Dziennikarka podkreśla też, że Donald Tusk umie przepraszać – zrobił to w miniony weekend, odnosząc się do decyzji koalicji PO i PSL o podniesieniu wieku emerytalnego. Tymczasem – zaznacza Kondzińska – PiS ma ogromny problem z przyznaniem się do jakiegokolwiek błędu. Ale rządząca prawica jest dobra w czymś innym. Agata Kondzińska widzi to tak: – PiS to mistrzowie w obracaniu kota ogonem. Zwróćmy uwagę na to, co zrobili z uchwałą piętnująca nepotyzm: przekaz był taki, że oni to robią, a opozycja niekoniecznie, okazało się więc, że PiS przyjmuje ją, nie dlatego, że ma problem, ale jest uczciwy itd.

HIT CZY KIT?

Wybory za dwa lata: czy zatem w ostatni weekend wystartowała już kampania? Niekoniecznie. – Powrócić Donald Tusk mógł tylko raz – mówi Michał Danielewski. – To ostatni taki weekend, ewentualnie tydzień, potem coś będzie musiało się dziać. Trudno będzie przez dwa lata powtarzać, że się wróciło. Samą techniką – mimo, że jest to najsprawniejszy technicznie polityk w Polsce – trudno będzie do 2023 roku zachować siłę powrotu. Trudno tak długo grać tę samą piosenkę. To może być przebój lata, ale jesienią nikt już jej nie będzie chciał słuchać.

Według Chwedoruka po wyborach w 2015 roku nastąpiła duża zmiana nastawienia do Platformy Obywatelskiej. – Wiele środowisk, które w wyborach poparły Platformę, bo nie miały innego wyjścia, postanowiło dążyć do nowej formuły opozycyjności, a to przez KOD, a to przez Nowoczesną. Jeszcze inni ulokowali swe nadzieje w myślach o powrocie Donalda Tuska. To miałby być powrót w innej roli niż wcześniej, bardziej męża opatrznościowego, aniżeli tego jednego z wielu, który kroczy w szeregu – mówi Chwedoruk.

POSŁUCHAJ PODCASTU!

Za późno na „przewrót majowy”

Jednocześnie – zdaniem profesora –  Platforma Obywatelska ciągle znajdowała się pod ogniem krytyki. – Poprzednie kierownictwo, także i obecne spotykało się z krytyką wielu spośród tych, którzy są po tej samej stronie sporu politycznego, co Platforma. Oni życzyli Platformie szybkiego zgonu albo transformacji w małą partię, która roztopiłaby się w morzu opozycji. Każdy dzień opluwania Platformy osłabia jej możliwości oddziaływania na opozycję, przywracania swojej podmiotowej roli. Pytanie więc – czy ta partia ma jeszcze możliwość bipolaryzacji, narzucenia Polakom takiej opowieści, która skutecznie przeciwstawiłaby się narracjom PiS – zastanawia się prof. Chwedoruk.

Borys Budka padł ofiarą dwóch własnych sukcesów. Pierwszym z nich był dobry wynik, jaki uzyskał walcząc o szefowanie Platformy. Drugi sukces to była natomiast wymiana kandydata w wyborach prezydenckich i ostatecznie bardzo dobry wynik Rafała Trzaskowskiego.

Według politologa niezbędna jest kolejna wymiana szefa Platformy Obywatelskiej, ale na „przewrót majowy” jest już w tej partii za późno. Według sondażu Pollster dla „Super Expressu” ankietowani wskazywali, że najbardziej w fotelu szefa Platformy Obywatelskiej widzieliby Rafała Trzaskowskiego. Drugi wynik uzyskał Donald Tusk. Borys Budka był na samym końcu. Zaledwie 4 proc. ankietowanych uważa, że powinien być przewodniczącym PO.

Rozwiązaniem problemów Platformy jest siekiera

– Myślę, że Borys Budka padł ofiarą dwóch własnych sukcesów. Pierwszym z nich był dobry wynik, jaki uzyskał walcząc o szefowanie Platformy. Uznano, że ten wynik będzie pochodną nadziei na odzyskanie wyborców przez PO. Liczono, że od razu wzrosną sondaże. To nie nastąpiło. Wprost przeciwnie, w krótkim czasie nastąpiło załamanie poparcia. Drugi sukces to była natomiast wymiana kandydata w wyborach prezydenckich i ostatecznie bardzo dobry wynik Rafała Trzaskowskiego. W żadnej partii nie jest możliwe współistnienie na dłuższa metę w jednym ugrupowaniu jednego z popularniejszych w kraju polityka z szefem, który nie jest tak popularny. Problem polega na tym, że w interesie Rafała Trzaskowskiego jest kontrolować PO, jej zasoby zaplecze, ale nie używać jej loga, które stało się obciążeniem – mówi Chwedoruk.

Politolog widzi pewną receptę na kryzys Platformy Obywatelskiej. – W 1990 roku Lech Wałęsa w kampanii mówił o tym, że będzie się posługiwał siekierą, żeby przyspieszyć reformy. Ostatnio politycy PO fotografowali się z siekierami. To jest dobra alegoria. Platforma Obywatelska potrzebuje dzisiaj gwałtownej zmiany, nowego otwarcia, zmiany personalnej, programowej i nowej taktyki. I to musi stać się nagle. Jeśli wyjdziemy z pandemii, będziemy potrzebowali innej polityki. To niewielka szansa dla Platformy, ale istnieje. Jeśli jej nie wykorzysta, będzie następowało stopniowe marginalizowanie tej partii przez inne podmioty – tłumaczy Chwedoruk.

Podatek progresywny to europejska norma

Kondycja do niedawna najsilniejszej partii opozycyjnej nie jest więc najlepsza. Ale na tym nie koniec problemów całego obozu liberalnego w Polsce. Polacy popierają podniesienie podatków najbogatszym – wynika z badania UCE Research dla money.pl. Według badań IBRiS ponad 70 procentom Polaków odpowiada podniesienie kwoty wolnej od podatków. W większości Polacy popierają też program Polski Ład zaprezentowany przez PiS. Czy to oznacza sygnał alarmowy dla liberałów?

Pogłoski o rychłej śmierci polskiego liberalizmu są więc mocno przedwczesne. Za to te, które dotyczą kondycji największej partii liberalnej, rzeczywiście brzmią dość niepokojąco z punktu widzenia jej działaczy i sympatyków.

– Pokazuje to przede wszystkim, że Polacy są normalnym europejskim narodem. Ba, można by powiedzieć, że nawet globalnym, w tym sensie, że w większości państw europejskich podatki progresywne są normą. Podatek liniowy funkcjonował tylko w kilkunastu państwach świata i z całą pewnością nie były to państwa, do jakich jako naród byśmy aspirowali. Do niedawna taki podatek obowiązywał na przykład na Ukrainie, w Rosji, w państwach pozaeuropejskich, w Europie obowiązywał zaś w Bułgarii, czy Rumunii. Warto zauważyć, że początek podziału na Polskę solidarną i Polskę liberalną, nastąpił z wyborami w 2005 roku. To wybory, które odbyły się w cieniu pustoszejące lodówki, którą PiS dosyć skutecznie przestraszyło Polaków. Pamiętajmy zaś, że ta lodówka została przedstawiona między innymi w kontekście  proponowanych wtedy przez Platformę zmian podatkowych, w tym podatku liniowego – mówi profesor Chwedoruk.

Liberalizm jeszcze nie umiera

Politolog nie zgadza się jednak z tezą, że mamy do czynienia ze śmiercią liberalizmu. – W wiek wyborczy wkraczają i to od dłuższego czasu kolejne roczniki wychowane już w pełni po roku 89. nieznające innego świata. Ich poglądy na świat są generalnie bardziej liberalne. To dotyczy kwestii światopoglądowych, co było widać jesienią zeszłego roku, ale również kwestii ekonomicznych. Raczej obserwujemy zmierzch obecnej politycznej reprezentacji liberalizmu, ukształtowanej jeszcze na kanwie dekady, czy pierwszych kilkunastu lat transformacji – tłumaczy Chwedoruk. Według politologa pogłoski o rychłej śmierci polskiego liberalizmu są więc mocno przedwczesne. Za to te, które dotyczą kondycji największej partii liberalnej, rzeczywiście brzmią dość niepokojąco z punktu widzenia jej działaczy i sympatyków.

Tekst: Joanna Miziołek

PODCASTY FORUM IBRiS DO SŁUCHANIA TEŻ NA SOUNDCLOUD I APPLE PODCASTS!