United Surveys pytała o to, jak respondenci oceniają postawę całej klasy politycznej w sprawie wojny w Ukrainie. 15 proc. ankietowanych oceniło działania polityków „zdecydowanie dobrze”. „Raczej dobrze” – odpowiedziało w tej sprawie 71 proc. osób.

1,3 proc. pytanych, uważa że postawa klasy politycznej jest „zdecydowanie zła”. 6,6 proc. oceniło polityków „raczej źle”. 6,2 proc. badanych nie ma w tej sprawie zdania.

Bardziej przychylnym okiem na polityków patrzą wyborcy obecnych przedstawicieli władzy. 96 proc. wyborców Zjednoczonej Prawicy dobrze oceniło postawę klasy politycznej. 23 proc. odpowiedziało – „zdecydowanie dobrze”, a „raczej dobrze” – 73 proc.

Z kolei 86 proc. wyborców opozycji uważa, że politycy radzą sobie dobrze z sytuacją (w tym 9 proc., że „zdecydowanie dobrze”, a 77 proc., że „raczej dobrze”).

Najlepiej polityków oceniają osoby w wieku 60-69. 28 proc. osób z tej grupy oceniło polityków „zdecydowanie dobrze”.

Badanie zostało przeprowadzone przez pracownię United Surveys na zlecenie RMF FM i Dziennika Gazety Prawnej w grupie n=1000, metodą telefoniczną wspomaganą komputerowo (CATI).

Pierwsza piątka polityków wzbudzających największe zaufanie kształtuje się następująco: Rafał Trzaskowski budzi zaufanie 38,8 proc. badanych, Andrzej Duda 37,9 proc., Mateusz Morawiecki 36,7 proc., Donald Tusk 31,3 proc., a Władysław Kosiniak-Kamysz – 31,1 proc.

W stosunku do ubiegłomiesięcznego badania, to właśnie Rafał Trzaskowski odebrał palmę pierwszeństwa Mateuszowi Morawieckiemu. Premier w rankingu spadł aż o dwa oczka, ponieważ w tym miesiącu większe zaufanie deklarowano także do prezydenta Andrzeja Dudy.

Wygląda na to, że premierowi obrywa się za chaos po wprowadzeniu Nowego Ładu oraz za drożyznę w sklepach. Trudno bowiem znaleźć wyraziste działanie Trzaskowskiego czy Dudy, które mogło zmienić układ sił w rankingu w minionym miesiącu.

Jednocześnie trzej panowie mają dość pokaźny elektorat negatywny. Rafałowi Trzaskowskiemu nie ufa 41,1 proc. pytanych, Andrzejowi Dudzie – 52 proc., a Mateuszowi Morawieckiemu 58,1 proc.

Największy brak zaufania dostrzegamy w badaniu do Jarosława Kaczyńskiego (67 proc. nieufnych). Zbigniewowi  Ziobro nie ufa 66,6 proc. ankietowanych a Przemysławowi Czarnkowi 61,3 proc.

Najmniejsze zaufanie spośród wskazanych polityków budzą Paweł Kukiz (14,6 proc. wskazało go jako polityka, któremu ufa), Ryszard Terlecki (14,5 proc. ufających) oraz Michał Kołodziejczak (12,1 proc.).

Z kolei największy spadek zaufania w stosunku do poprzedniego miesiąca zanotowała Małgorzata Kidawa-Błońska. Ufa jej 8,1 proc. mniej respondentów w stosunku do badania przeprowadzanego miesiąc temu.

Nikt z czołowych badanych polityków nie wzbudził wśród respondentów większego zaufania niż nieufności.

Badanie przeprowadzono na zlecenie Onetu w dniach 11-12 lutego 2022. Ankietowano grupę n=1100 metodą telefonicznych standaryzowanych wywiadów kwestionariuszowych wspomaganych komputerowo (CATI).

Kryzys elit i konflikt klas społecznych to nie tylko hasła z podręczników do historii czy socjologii, ale realne procesy, o których można mówić w kontekście Polski. Pytanie, na ile są one głębokie i jak są postrzegane przez poszczególne grupy osób?

Gdzie te elity?

IBRiS na początku 2021 roku przeprowadził ogólnopolskie badania jakościowe, które skupiały się na zagadnieniach dotyczących elit. Nie tylko politycznych.

W sześciu na siedem grup przebadano przedstawicieli tzw. miękkiego elektoratu – po dwie grupy wyborców PiS i PO, którzy obecnie wahają się, na kogo głosować, po jednej analogicznej grupie głosujących w poprzednich wyborach na Lewicę i PSL. Siódma grupa to zadeklarowani sympatycy ludowców, deklarujących oddanie głosu na PSL.

Badania wydają się potwierdzać obiegową opinię o niedoborze autorytetów w Polsce, co też wpływa na problemy w badaniu stosunku do elit. Zdaniem respondentów powodem takiego stanu rzeczy jest fakt, że osoby aspirujące do tego miana nie mają realnego wpływu na Polskę i nie są pozbawione skazy wizerunkowej wskutek wpadki, afery, błędu, itd.

POSŁUCHAJ PODCASTU – MARCIN DUMA, SZEF IBRiS PRZEDSTAWIA WNIOSKI Z BADAŃ O STOSUNKU POLAKÓW DO ELIT:

Elita czyli kto? Najczęściej ktoś, kogo już nie ma

Stąd też trudności we wskazaniu przykładów przedstawicieli polskiej elity. W pierwszej kolejności przywoływane są najczęściej osoby… zmarłe. To w większości legendy polskiej polityki, kultury. Sporadyczne i z trudem przywoływanie w pamięci współczesnych, żyjących elit może świadczyć o niewielkiej roli autorytetów w codziennym życiu Polaków. Lub też o tym, że w dobie pogłębiających się podziałów łatwiej jest odwoływać się do dorobku osób zmarłych, których zwyczajowo się nie krytykuje.

Wśród polskich elit wymieniano następujące nazwiska i cechy, które decydują o ich wyjątkowości:

Władysław Bartoszewski – klasa, wysoka kultura osobista, wiedza historyczna, brak skazy wizerunkowej „ideowiec, nie patrzył na stołki i pieniądze”;

Lech Kaczyński, Aleksander Kwaśniewski, Donald Tusk (tylko zwolennicy PO) – kultura polityczna, klasa;

Jerzy Owsiak – skuteczność, przywództwo, charyzma, działanie na rzecz innych, niezależność, empatia;

Robert Lewandowski, polscy skoczkowie – skuteczność działania, autorytet;

Andrzej Lepper – niezależność, odwaga, nonkonformizm;

Jan Paweł II, Franciszek – klasa, odwaga, charyzma, „proludzkie” ideały.

Słowo „elita” w kontekście polskich realiów ma dość negatywne konotacje. Niektórzy wskazują na „skażenie słowa elita narracją obecnego rządu”. Wśród badanych pojawiały się opinie, że dyskusja o polskich elitach przywołuje negatywnie oceniane działania rządu i polityków reprezentujących PiS, którzy w mediach chętnie dyskredytują ludzi nauki, kultury i sztuki. Podważają ich wiarygodność, zaprzeczają lub ośmieszają ich.

Potrzebujemy rycerza

Zdaniem respondentów, polska polityka jest pozbawiona elit, czyli osób budujących atrakcyjny wizerunek Polski zagranicą. Wśród polityków, niezależnie od reprezentowanej opcji, w opinii badanych dominują:

• żądza władzy i kariery politycznej – brak umiejętności rezygnacji z wysokiego stanowiska czy funkcji,
• tzw. „parcie na szkło” – dążenie do bycia znanym za wszelką cenę,
• brak lub słaba orientacja na „zwykłych ludzi” – eksponowanie w wypowiedziach i działaniach interesów partyjnych,
• arogancja polityczna – buta, ostry język wypowiedzi wobec przeciwników politycznych czy nawet wobec rywali w obrębie danej partii,
• skłonność do konfliktów – brak umiejętności prowadzenia dialogu z reprezentantami innych opcji czy nawet wewnątrz swojej partii.

Zapotrzebowanie na pozytywnego bohatera polskiej sceny politycznej jest duże, co pokazują badania realizowane od 2019 roku. Brak elity politycznej, funkcjonującej w ramach popieranego ugrupowania, wpływa na spadek lojalności i tym samym do nieprzewidywalnych decyzji przy urnach. Z badań wynika, że Polacy czekają na „rycerza bez skazy”. W projekcji zwierzęcej idealny przedstawiciel elity to połączenie cech wizerunkowych lwa, sowy i wiernego psa. Oprócz tego, elita polityczna powinna uosabiać połączone archetypy Władcy i Mędrca – społeczeństwo potrzebuje silnego, mądrego przywódcę, który da im poczucie bezpieczeństwa.

Elity naszych marzeń

Z drugiej strony słowo „elita” generuje skojarzenia z poczuciem wyższości, określaniem samych siebie w ten sposób przez celebrytów (artystów, polityków), a nawet z moralnym „zepsuciem” (bycie sławnym dla samej sławy, bycie u władzy jedynie dla poczucia posiadania władzy). W odniesieniu do polskich elit używane są ironiczne nazwy „elyta” lub „pseudoelita”.

Zdaniem respondentów „prawdziwa” elita to osoby, które są podziwiane przez naród, a podziw i uznanie biorą się zarówno z dorobku w określonej sferze (np. nauka, kultura) jak i cech osobniczych. Wśród nich za najważniejsze uznano ideowość i wiarygodność, charyzmę, odpowiedzialność, tzw. kręgosłup moralny, wysoki poziom kultury osobistej, niezależność, uczciwość, empatia i skromność.

Od elit oczekujemy umiejętności rozmawiania z każdym i dyskutowania z szacunkiem dla innych poglądów. Miarą elitarności polityka jest szacunek ze strony innych, również tych reprezentujących odmienne poglądy polityczne. Nie wiadomo jednak, jak głęboko zakorzeniona jest niechęć do elit. Czy gdyby pojawił się opisywany przez respondentów idealny przedstawiciel elit, wówczas zostałby za niego uznany?

Badanie przeprowadzono metodą FGI (zogniskowane wywiady grupowe, wywiady focusowe) w terminie 19-23.01.2021.