POSŁUCHAJ PODCASTU:

Z trzeciej edycji raportu IBRiS pt. „Analiza postrzegania stacji paliw w Polsce” wynika, że zdaniem Polaków funkcja sprzedaży paliw na stacjach pozostanie, ale jej znaczenie będzie mniejsze. Już teraz 62 proc. Polaków jest zdania, że stacje paliw powinny wprowadzić usługi drobnych napraw samochodów jak wymiana koła, akumulatora, wymiana żarówek czy przeglądy techniczne. Jednocześnie aż 12 proc. respondentów uważa, że stacje paliw w ogóle znikną z krajobrazu Polski.

Wojciech Jakóbik jest zdania, że to jednak niemożliwe.

„Mogą się zmienić rodzaje paliw, ale gdzieś trzeba będzie je pozyskiwać i takim miejscem naturalnie są stacje paliw” – mówi Jakóbik.

I dodaje: „poza tym, zmienił się sposób podróżowania, dziś nie wystarczy tzw. MOP, a więc punkt na autostradzie, gdzie można się zatrzymać. Potrzebne jest miejsce, gdzie można zatankować, coś zjeść i kupić gazetę. I dlatego stacje paliw rzeczywiście zmieniają się w takie punkty obsługi podróżnych. Szczególnie, że mamy coraz więcej podróży, również tych międzynarodowych”.

To, że samo tankowanie na stacji nie wystarczy pokazuje polskie doświadczenie, krótkie – dodajmy, ze stacjami bezobsługowymi, na których można było jedynie zatankować paliwo. Klientom to nie wystarczyło. Ale to nie wystarczało również stacjom. Marże na paliwie są znacznie mniejsze niż marże na usługach gastronomicznych czy nawet sprzedaży przekąsek czy okularów słonecznych. Dziś koncerny paliwowe prawie jedną trzecią przychodów ze sprzedaży osiągają nie dzięki paliwom, ale pozostałemu asortymentowi.

Prąd czy wodór?

Jesteśmy zatem świadkami transformacji biznesowej stacji paliw. Ale co ważniejsze, jesteśmy również na początku transformacji energetycznej na stacjach paliw. Jak pokazuje raport IBRiS, 51 proc. badanych uważa, że za 10-15 lat samochody elektryczne zdominują branże motoryzacyjną, a 67 proc. Polaków i 71 proc. aktywnych kierowców uważa, że w przyszłości z polskich dróg mogą zupełnie zniknąć samochody na benzynę lub ropę.

Ale ta transformacja nie ma jeszcze jednoznacznego kierunku. Wcale nie jest pewne, czy to napędy elektryczne czy wodorowe zawładną rynkiem motoryzacyjnym.

Jak pisał niedawno na łamach BiznesAlert Wojciech Jakóbik, tak jak dziś przerabiamy auta na gaz, kiedyś możemy je przerabiać na wodór. Niemcy mają już taką technologię i jest ona tańsza od kupowania nowych aut wodorowych.

A więc może jednak to wodór będziemy tankować na stacjach paliw, a nie baterie elektryczne?

„Wszystko zależy od spadku kosztów w poszczególnych technologiach, ale też od wyboru, które z nich będą subsydiowane” – mówi Jakóbik. Na razie odbywa się sroga walka pomiędzy producentami aut napędzanych prądem i wodorem. Stacje paliw będą musiały nadążyć za obiema technologami.

POSŁUCHAJ PODCASTU

Z badania przeprowadzonego przez IBRiS wynika, że niemal dwóch na trzech Polaków uważa, że szara strefa stanowi w naszym kraju poważny problem. Co więcej, zdaniem 41,5 proc. badanych „szara strefa” zwiększyła się w trakcie pandemii. Gdzie?

Badanie IBRiS pokazało, że za najbardziej narażoną na działanie szarej strefy Polacy uważają gastronomię – branżę tę wskazało 2/3 ankietowanych. Na kolejnym miejscu jest edukacja, szczególnie nierejestrowane korepetycje – 59 proc. oraz budownictwo – 56 proc. Szara strefa u lekarza? Zdaniem Polaków – tak! Opieka zdrowotna, szczególnie płatna pomoc lekarska bez pokwitowań narażona jest na wpadnięcie do szarej strefy zdaniem 53 proc. Polaków. Do tego usługi turystyczne i hotelowe – 50 proc. wskazań, rynek wynajmu nieruchomości – również 50 proc. oraz handel – 49 proc.

Zmiany również w branży hazardowej

Zdaniem 30 proc. Polaków narażona na działanie szarej strefy jest też branża hazardowa. I na tle innych branż w zasadzie należałoby powiedzieć, że te 30 proc. to niewiele. Tylko że Polacy jednocześnie przyznają, że właściwie nie wiedzą, co jest legalne, a co nie, szczególnie właśnie branży hazardowej. Nawet 46 proc. graczy online nie jest świadoma, że część stron, z których korzysta działa nielegalnie. Aż 48 proc. respondentów w badaniu IBRiS uznało, że przekaz państwa na ten temat jest niewystarczający. 57 proc. badanych uważa, że wyspecjalizowane podmioty powinny prowadzić kampanie informacyjne na temat hazardu w Polsce. Tymczasem mamy duże ograniczenia w zakresie informacji i promocji gier hazardowych. Polacy czują się zagubieni, na czym traci Skarb Państwa.

– To jest branża, która bardzo łatwo i szybko zeszła w pandemii do podziemia online. W przyszłości stoi przed nami bardzo duży problem, w jaki sposób tych klientów znów przyciągnąć do legalnie działających podmiotów świadczących usługi hazardowe. I to jest ostatni moment na zmiany legislacyjne, które powinny dać możliwość informowania klientów o tych legalnie działających usługach – uważa Arkadiusz Pączka, wiceprzewodniczący Federacji Przedsiębiorców Polskich.

Bo tych nielegalnych jest ciągle zbyt wielu. O ile udział nielegalnych gier hazardowych w całej branży od lat procentowo spada, o tyle w ujęciu nominalnym rośnie. Według Ministerstwa Finansów szara strefa gier i zakładów online w 2016 r. wynosiła 80 proc. całego rynku, dziś to legalna część odpowiada za 80 proc. przychodów. Ale rynek hazardowy rośnie w bardzo szybkim tempie, więc nominalnie i szara strefa jest większa. Według UN Global Compact Network Poland na nielegalnym hazardzie Skarb Państwa mógł stracić w 2016 r. ok. 150 mln zł, a w 2019 r. już 570 mln zł.

Czas na kolejne kroki

Pozytywne zmiany na rzecz zmniejszenia szarej strefy zaszły w 2017 r. wraz z nowelizacją ustawy hazardowej, ale czas pójść dalej – wskazują eksperci Federacji Przedsiębiorców Polskich.

– Najważniejszym element zmian jest możliwość informowania klientów, co jest legalne, a co nie jest na tym rynku. Potrzebna jest bardzo szeroka kampania informacyjna. Z drugiej strony potrzebna jest zmiana przepisów dot. promocji i reklamy, a dziś legalnie działające podmioty na rynku nie tylko nie mogą informować, ale też promować i reklamować swoich usług. A w badaniach widać wyraźnie, że przydałoby się takie poluzowanie przepisów – podkreśla Arkadiusz Pączka.

Zdaniem eksperta, dyskusji wymaga być może również kwestia stawek podatkowych w branży hazardowej. Ponadto czy kwestia pokera online, który dziś jest zupełnie w szarej strefie. I to jest doskonały moment na taką dyskusję z resortem finansów, by zmiany móc wprowadzić już od 1 stycznia 2022 r.

Posłuchaj podcastu:

IBRiS zapytał Polaków o to, czego obawiają się bardziej – epidemii, czy jej skutków gospodarczych. Podczas gdy obawę przed ekonomicznymi konsekwencjami pandemii wskazuje jako silniejszą – łącznie 30,7 procent Polaków, koronawirusa boi się bardziej 20,4 procent. Jednocześnie tylko 36 procent Polaków deklaruje, że sytuacja w firmach, w których pracują uległa pogorszeniu na skutek epidemii. Dla większości badanych (64 proc.) sytuacja w ich zakładach nie zmieniła się lub uległa poprawie. Mimo to, aż 70 procent Polaków nie spodziewa się w tym roku żadnej podwyżki.

A jak wygląda sytuacja z punktu widzenia polskich przedsiębiorców?

Dziś mamy zupełnie inny kryzys niż wiosną ubiegłego roku, kiedy właściwie prawie wszystkie firmy mogły deklarować, że jest źle. Wtedy nie wiadomo było, co czeka nas wszystkich. Jednak kolejne miesiące bardzo silnie zróżnicowały sytuację w poszczególnych branżach. W branży hotelarskiej czy restauracyjnej odsetek firm, które dziś, po roku od wprowadzenia pierwszego lockdownu źle oceniają swoją sytuację, jest bardzo wysoki i sięga aż 95 proc. – wynika z badania IBRiS przeprowadzonego dla EY.

Jest też zasadnicza różnica nie tylko pomiędzy branżami, ale również pomiędzy wielkością przedsiębiorstw. Najlepiej swoją sytuację (jako „bardzo dobrą” i „raczej dobrą”) oceniają średnie firmy (45 proc.) i duże przedsiębiorstwa (48 proc.). Najgorzej zaś mają się mikroprzedsiębiorstwa, gdzie źle sytuację swojej firmy ocenia 51 proc. badanych.

Wielkość przedsiębiorstw ma wpływ na skalę przychodów

Ten podział na małych i dużych widać dokładnie w spadku przychodów. W grupie mikroprzedsiębiorstw na spadek przychodów przynajmniej o ¼ lub więcej wskazało 65 proc. badanych. Tymczasem patrząc na ogólny obraz, bez podziału ze względu na wielkość firmy 54 proc. badanych przyznało, że ich przychody w 2020 r. spadły w porównaniu z 2019 r. o co najmniej 25 proc.

Jednocześnie aż 11 proc. przedsiębiorców deklaruje, że ich przychody wzrosły o więcej niż 25 proc. Sami badani jako branże, które na pandemii najwięcej zyskały wskazali te związane z medycyną, farmacją i produkcją środków ochronnych oraz handel internetowy i branżę informatyczną.

Mikroprzedsiębiorstwa redukowały zatrudnienie znacznie rzadziej

Według badania zrealizowanego dla EY, aby dostosować się do sytuacji pandemii, ponad połowa przedsiębiorstw (59 proc.) wykorzystała oszczędności. Część firm po roku pandemii deklarowała problemy z płynnością finansową (29 proc.) lub wzrost zadłużenia firmy (27 proc.) Ciekawe, że choć to duże firmy deklarują, że są w znacznie lepszej kondycji niż mikroprzedsiębiorstwa, to właśnie one zwalniały najmocniej. Aż 42 proc. dużych firm przeprowadziło redukcję zatrudnienia, podczas gdy w przypadku mikroprzedsiębiorstw odsetek ten sięgnął jedynie 16 proc.

Jedną z hipotez wyjaśniającą ten stan rzeczy jest fakt, że najmniejsze firmy rzadziej redukowały zatrudnienie, bo utrzymanie go było warunkiem bezzwrotnego charakteru pomocy z PFR.

Jeszcze ciekawsze, że w badaniu IBRiS na pytanie, jakie obszary prowadzenia działalności są obecnie najbardziej problematyczne, aż 16 proc. odpowiedziało, że ma kłopoty ze znalezieniem pracowników.

A więc nawet, jeśli jest źle, mogło być znacznie gorzej. W lutym stopa bezrobocia według GUS wyniosła 6,6 proc. To zaledwie 1,1 pkt. proc. więcej rok do roku, a więc tuż przed pandemią. Tymczasem wiosną i latem 2020 r. straszono nas nawet dwucyfrowym bezrobociem. Firmy okupiły to choćby dramatycznymi cięciami inwestycji – zrezygnowało z nich 59 proc. badanych przedsiębiorstw. Ostatecznie 69 proc. firm utrzymała poziom zatrudnienia na tym samym poziomie co przed pandemią. Natomiast 8 proc. firm nawet zwiększyło liczbę pracowników.

Ale utrzymaniu miejsc pracy pomogły też rządowe tarcze. Czy kiedy pomoc państwa się skończy, czeka nas fala bankructw? Już teraz 29 proc. firm deklaruje problemy z płynnością finansową, a 27 proc. wzrost zadłużenia. A może nie ma co straszyć i mamy przed sobą, tuż za rogiem, boom gospodarczy? I jak ostatecznie interpretować to, że po roku od pierwszego lockdownu 36 proc. firm ocenia swoją sytuacje negatywnie? O tym w kolejnym przedpremierowym odcinku podcastu Forum IBRiS: Anna Dyjas-Pokorska z IBRiS oraz dr Marek Rozkrut, główny ekonomista EY Polska i szef Zespołu Analiz Ekonomicznych EY.

Tekst: Agata Kołodziej

Posłuchaj też na:

Fundacja IBRiS postanowiła sprawdzić obecne nastroje Polek i Polaków w kontekście sytuacji w kraju. Pandemia, protesty społeczne, zmiany w prawie, niejasna pozycja polski w Unii Europejskiej i kolejne afery – to obraz państwa przed burzą, w trakcie czy już po niej?

Podziały społeczne w Polsce

Z perspektywy badanych, reprezentujących różne środowiska i grupy społeczne, społeczeństwo polskie jest dość mocno rozwarstwione. Po pierwsze – klasa wyższa – utożsamiana z najbogatszymi mieszkańcami Polski, jak również z celebrytami / artystami, także z politykami, szczególnie z liderami partii; po drugie – klasa średnia – to największa i najbardziej zróżnicowana wewnętrznie: klasa średnia „wyższa” i klasa średnia „niższa”; i w końcu klasa niższa (w tym nazywana „żerującą” lub „pasożytniczą”) – to emeryci i renciści, osoby z najniższą pensją, a także pracownicy sezonowi.

Elity w polskich realiach

Generują skojarzenia z poczuciem wyższości i określaniem samych siebie w ten sposób przez celebrytów (artystów, polityków). Czasem nawet z moralnym „zepsuciem” (bycie sławnym dla samej sławy i bycie u władzy jedynie dla poczucia posiadania władzy). W odniesieniu do polskich elit używane są ironiczne nazwy „elyta” lub „pseudoelita”.

Oczekiwania wobec polskich elit

Oczekiwania wobec polskiej elity politycznej rysują przede wszystkim obraz „rycerza bez skazy”. Charakteryzuje go przede wszystkim autorytet i siła wewnętrzna oraz mądrość, spokój i opanowanie. Jest to połączenie cech wizerunkowych lwa / „króla lwa” i sowy. Również w zestawieniu z wiernością psa (wierność swoim ideałom). To również połączenie cech archetypu Władcy, który daje poczucie bezpieczeństwa jako silny, niezależny lider i archetypu Mędrca, którego mądrość i doświadczenie uwiarygadniają obietnicę skutecznego działania składaną obywatelom przez Władcę.

1/14