POSŁUCHAJ PODCASTU

Z badania przeprowadzonego przez IBRiS wynika, że niemal dwóch na trzech Polaków uważa, że szara strefa stanowi w naszym kraju poważny problem. Co więcej, zdaniem 41,5 proc. badanych „szara strefa” zwiększyła się w trakcie pandemii. Gdzie?

Badanie IBRiS pokazało, że za najbardziej narażoną na działanie szarej strefy Polacy uważają gastronomię – branżę tę wskazało 2/3 ankietowanych. Na kolejnym miejscu jest edukacja, szczególnie nierejestrowane korepetycje – 59 proc. oraz budownictwo – 56 proc. Szara strefa u lekarza? Zdaniem Polaków – tak! Opieka zdrowotna, szczególnie płatna pomoc lekarska bez pokwitowań narażona jest na wpadnięcie do szarej strefy zdaniem 53 proc. Polaków. Do tego usługi turystyczne i hotelowe – 50 proc. wskazań, rynek wynajmu nieruchomości – również 50 proc. oraz handel – 49 proc.

Zmiany również w branży hazardowej

Zdaniem 30 proc. Polaków narażona na działanie szarej strefy jest też branża hazardowa. I na tle innych branż w zasadzie należałoby powiedzieć, że te 30 proc. to niewiele. Tylko że Polacy jednocześnie przyznają, że właściwie nie wiedzą, co jest legalne, a co nie, szczególnie właśnie branży hazardowej. Nawet 46 proc. graczy online nie jest świadoma, że część stron, z których korzysta działa nielegalnie. Aż 48 proc. respondentów w badaniu IBRiS uznało, że przekaz państwa na ten temat jest niewystarczający. 57 proc. badanych uważa, że wyspecjalizowane podmioty powinny prowadzić kampanie informacyjne na temat hazardu w Polsce. Tymczasem mamy duże ograniczenia w zakresie informacji i promocji gier hazardowych. Polacy czują się zagubieni, na czym traci Skarb Państwa.

– To jest branża, która bardzo łatwo i szybko zeszła w pandemii do podziemia online. W przyszłości stoi przed nami bardzo duży problem, w jaki sposób tych klientów znów przyciągnąć do legalnie działających podmiotów świadczących usługi hazardowe. I to jest ostatni moment na zmiany legislacyjne, które powinny dać możliwość informowania klientów o tych legalnie działających usługach – uważa Arkadiusz Pączka, wiceprzewodniczący Federacji Przedsiębiorców Polskich.

Bo tych nielegalnych jest ciągle zbyt wielu. O ile udział nielegalnych gier hazardowych w całej branży od lat procentowo spada, o tyle w ujęciu nominalnym rośnie. Według Ministerstwa Finansów szara strefa gier i zakładów online w 2016 r. wynosiła 80 proc. całego rynku, dziś to legalna część odpowiada za 80 proc. przychodów. Ale rynek hazardowy rośnie w bardzo szybkim tempie, więc nominalnie i szara strefa jest większa. Według UN Global Compact Network Poland na nielegalnym hazardzie Skarb Państwa mógł stracić w 2016 r. ok. 150 mln zł, a w 2019 r. już 570 mln zł.

Czas na kolejne kroki

Pozytywne zmiany na rzecz zmniejszenia szarej strefy zaszły w 2017 r. wraz z nowelizacją ustawy hazardowej, ale czas pójść dalej – wskazują eksperci Federacji Przedsiębiorców Polskich.

– Najważniejszym element zmian jest możliwość informowania klientów, co jest legalne, a co nie jest na tym rynku. Potrzebna jest bardzo szeroka kampania informacyjna. Z drugiej strony potrzebna jest zmiana przepisów dot. promocji i reklamy, a dziś legalnie działające podmioty na rynku nie tylko nie mogą informować, ale też promować i reklamować swoich usług. A w badaniach widać wyraźnie, że przydałoby się takie poluzowanie przepisów – podkreśla Arkadiusz Pączka.

Zdaniem eksperta, dyskusji wymaga być może również kwestia stawek podatkowych w branży hazardowej. Ponadto czy kwestia pokera online, który dziś jest zupełnie w szarej strefie. I to jest doskonały moment na taką dyskusję z resortem finansów, by zmiany móc wprowadzić już od 1 stycznia 2022 r.

POSŁUCHAJ PODCASTU:

– Najbardziej ufałbym tym, którzy mówią, że przed kryzysem szara strefa w Polsce oscylowała wokół 11 proc. PKB, czyli ok 200 mld zł. Jednak kryzys na pewno doprowadził do jej powiększenia. Zwykle tak jest, że w okresie kryzysów szara strefa rośnie, bo ludzie mają wtedy większą skłonność do szukania oszczędności i nierejestrowania niektórych transakcji – mówi Ignacy Morawski, założyciel serwisu SpotData oraz główny ekonomista „Pulsu Biznesu”.

– Pomoc publiczna dla firm, która była bardzo duża, uzależniona była w jakiejś mierze od spadku obrotów, więc firmy miały bardzo silny bodziec do tego, żeby części obrotów nie rejestrować

– dodaje Morawski.

A więc to całkiem możliwe, że rząd ratując firmy jednocześnie strzelił sobie w stopę.

Morawski wyjaśnia, że jasnym sygnałem wzrostu szarej strefy jest wzrost zapotrzebowania na gotówkę w Polsce. Ilość gotówki w obiegu wzrosła w Polsce o 40 proc., a jednocześnie znacznie bardziej niż w krajach rozwiniętych.

– To częściowo można wytłumaczyć spadkiem stóp procentowych do zera. Ale tylko częściowo. Prawdopodobnie zwiększył się w gospodarce udział transakcji gotówkowych, które, jak podejrzewam, są częściowo realizowane właśnie w szarej strefie.

– uważa ekonomista.

GOTÓWKA OZNACZA WOLNOŚĆ

Tym trudniej zrozumieć, że Narodowy Bank Polski walczy o prawo do płacenia gotówką jak o niepodległość.

Promocja obrotu bezgotówkowego wspiera dochody państwa, bo trudniej ukryć transakcje. I NBP oczywiście nie jest instytucją, która ma dbać o dochody podatkowe, ale jest instytucja, która po spełnieniu celu inflacyjnego ma wspierać politykę gospodarczą rządu. Trudno zatem wyjaśnić jakoś taką promocję gotówki przez NBP – mówi Morawski.

Może to jest kwestia idei? – Są ludzie, którzy uważają, że państwo nie może sprawować nadmiernej kontroli nad obywatelem i oni zwykle są fanami gotówki. Im bardziej ktoś ma podejście antypaństwowe, libertariańskie, tym bardziej jest zwolennikiem gotówki. I oczywiście trudno posądzić obecną ekipę rządzącą, że ma przechył libertariański, ale możliwe, że niektórzy ludzie w NBP w jakichś aspektach mają takie podejście. I sądzą, że to kwestia wolności osobistych Polaków” – komentuje ekonomista.

Ale i kwestia ukrywania części transakcji przed fiskusem.

Co może zmienić nasze podejście go gotówki? Po pierwsze – stopy procentowe. Zdaniem Ignacego Morawskiego stopy procentowe zaczną w końcu rosnąć jesienią tego roku, we wrześniu, może w październiku. Chyba, że zobaczymy nawrót pandemii. A niepokój spowodowany nowym wariatem wirusa już widać na rynku. W negatywnym scenariuszu te podwyżki stóp procentowych mogą się wówczas odsunąć do wiosny 2022 r.

Drugie, co rząd może zrobić, by ograniczać szarą strefę, to promować i ułatwiać przedsiębiorcom obrót bezgotówkowy. A po trzecie – metody siłowe: kontrole, kontrole i jeszcze raz kontrole i wymuszanie rejestrowania aktywności gospodarczej, czy choćby obowiązek w poszczególnych grupach zawodowych stosowania kas fiskalnych. – Jednak im więc będzie cyfrowych płatności, tym mniejsza będzie potrzeba stosowania „brutalnych” metod – tłumaczy ekonomista. I dodaje: – Państwo powinno zmierzać do tego, by wyeliminować 80 proc. istniejącej szarej strefy. To się oczywiście nie może udać w pełni, ale efektywna polityka mogłaby obniżyć szarą strefę o połowę w perspektywie dekady.