POSŁUCHAJ PODCASTU

Jeszcze w marcu 2022 r. badania niezależnego moskiewskiego Centrum Lewady pokazały, że gwałtownie wzrósł odsetek Rosjan, którzy wierzą, że sprawy w ich kraju idą we właściwym kierunku. W lutym wskaźnik ten wynosił 52 proc., w marcu zaś wzrósł o 17 pkt proc. do 69 proc. Poziom zaufania do Władimira Putina wzrósł o 10 pkt proc. do 44 proc, a 83 proc. aprobowało działalność prezydenta Władimira Putina.

Można odnieść wrażenie, że Rosjanie potrzebowali tej wojny w Ukrainie ze względu na kryzys tożsamości – jak tę tożsamość zaczęła zatem budować rosyjska propaganda w lutym 20222 r.?

„Na samym początku wojny narracja była zupełnie inaczej skonstruowana niż dzisiaj. Wtedy to była opowieść o bardzo nowoczesnym, potężnym kraju, który odbudowuje swoje imperium, ponieważ ma do niego prawo i który likwiduje wymyślone państwo Ukraina, które nigdy nie istniało” – mówi w podcaście Forum IBRiS Agnieszka Jędrzejczyk, dziennikarka OKO.press, autorka cyklu „Goworit Moskwa” która od 24 lutego 2022 r. dzień po dniu śledzi i analizuje rosyjską propagandę.

Przez około dwa tygodnie wojny Rosjanie słyszeli, że zawodowi wojskowi załatwią sprawę raz dwa trzy, a zwykli obywatele mogą nie przerywać konsumpcji, bo Imperium działa.

Dzisiaj Rosjanie słyszą już zupełnie inną opowieść. „To opowieść o kraju, który broni swojego istnienia, który musi bronić bezpieczeństwa rodzin przez zagładą, który wymaga od obywateli ofiary krwi, a ponieważ każdy kiedyś umrze, no to lepiej umrzeć dla Putina niż bez sensu” – mówi Agnieszka Jędrzejczyk.

Dziś już całe państwo przedstawiło się na wojnę. Mówi się obywatelom, również oligarchom, że muszą zmienić sposób życia, bo to jest warunek zwycięstwa.

„Powiedzmy sobie szczerze: propaganda kłamie, ale w tym względzie opowiada prawdę – Rosja przegrywa wojnę i to można wyczytać z propagandy” – mówi dziennikarka.

„Dziś Rosjanie słyszą, że to Zachód wypowiedział wojnę Rosji, natomiast Rosja nadal prowadzi operację specjalną w Ukrainie, przy czym samemu Putinowi zdarza się już w tej chwili mylić te pojęcia” – dodaje.

Propaganda rosyjska opowiada, że Rosja po prostu realizowała swoje słuszne plany, bo jako wielkie państwo ma prawo sobie podbić, co uważa za stosowne, a w momencie kiedy okazało się, że tak łatwo nie będzie, wymyślono wstecz opowieść o spisku Zachodu i ta opowieść obecnie rozwija się, służąc do sankcjonowania języka ludobójczego.

Ale jest też drugi wątek dotyczący Zachodu, niesłychanie eksplorowany mniej więcej od później wiosny – to wątek homofobii.

„To opowieści o tym, że Zachód to jest ruja i poróbstwo, to niszczenie rodzin, zmuszanie ludzi do zmiany płci. I w zasadzie już w tej chwili nie ma programów propagandowych, w których by takie pół pornograficzne elementy w odniesieniu do Zachodu się nie pojawiały.” – mówi Agnieszka Jędrzejczyk.

„Pokazują pornograficzne obrazy, które rozpikselowują i się strasznie nad nimi oburzają, a jednocześnie widać nieprawdopodobną ciekawość i fascynację, a ostatecznie to wszystko jest spięte opowieścią o tym, że napadł nas szatan” – dodaje. 

Jednocześnie w przekazie propagandowym bardzo brakuje jakichś straszliwych megagróźb.

„Oczywiście w publicystyce ciągle się pojawiają fantazje, że Rosja zrówna z ziemią Wyspy Brytyjskie, że Warszawa będzie znowu okupowana itd., ale na poziomie takiego oficjalnego przekazu tego jest dość mało. Oni tak naprawdę prawie, że nie straszą. I to jest prawdopodobnie skala klęski, bo Putin rok temu to był Putin, który mógł, a teraz może mniej” – podkreśla dziennikarka OKO.press.

„Ukraina odjechała Putinowi” – ekspertka komentuje niepowodzenia rosyjskiej armii na ukraińskim froncie. Zdaniem prof. Agnieszki Leguckiej ogłaszając częściową mobilizację, Putin po raz pierwszy przyznał tym samym, że ma do czynienia z silniejszym przeciwnikiem, niż uważał wcześniej. Ryzykuje także własnym prestiżem i rozmienia na drobne poparcie społeczne, które rosło dla niego po 24 lutego.

„Klasa średnia będzie wykupować się z wojska. Na front pójdą biedniejsi z prowincji”

Media społecznościowe obiegły zdjęcia Rosjan, którzy słysząc o mobilizacji opuszczają kraj. Dlaczego wcześniej nie protestowali przeciw wojnie? Prof. Agnieszka Legucka kreśli panoramę rosyjskiego społeczeństwa, które jest „apolityczne, apatyczne i zatomizowane” i za każdym razem próbuje adaptować się do nowej sytuacji, „nie wychylając się” przy tym. „Władimir Putin udoskonalił system represji. To nie tylko służby. Rozwinął go na każdym poziomie życia społecznego” – dodaje rozmówczyni Forum IBRiS, przypominając o zmianach w kodeksie karnym (zaostrzone zostały kary za dezercję, odmówienie wykonania rozkazu oraz uchylenie się od mobilizacji po odbiorze wezwania).

Zamiast protestów masowych, w obliczu mobilizacji Rosjanie więc uciekają – jeśli nie mają paszportów, by wyjechać do Gruzji lub Turcji, szukają w sieci informacji o innych kierunkach. Inną formą sprzeciwu jest podpalenie komisji wojskowej (po orędziu Putina odnotowane zostały kolejne przypadki tego rodzaju akcji). Prof. Agnieszka Legucka przewiduje coś jeszcze: zakwitnie korupcja: „Klasa średnia będzie wykupować się z wojska. Na front pójdą biedniejsi z prowincji”.

Co Rosjanie wiedzą o rozgrywających się w Ukrainie wydarzeniach, które Putin, zabraniając posługiwania się słowem „wojna”, określa mianem „operacji specjalnej”? Nie ma jednej odpowiedzi: podczas gdy niektórzy z odważnych Rosjan trafiają do kolonii karnych za mówienie o wojnie. Inni pozostają zupełnie obojętni lub popierają w pełni prezydenta.

Co dalej? „Moim zdaniem Putin cały czas myśli o Kijowie”

„Władimir Putin gra na czas. Czuje na karku zachodnie sankcje” – prof. Agnieszka Legucka podkreśla, że często krytykowane reperkusje przynoszą efekt. „Front się zatrzymał, rosyjskie wojska nie tylko nie posuwają się do przodu, ale to Ukraińcy przejmują inicjatywę. Moim zdaniem Putin cały czas myśli o Kijowie, zdobyciu Ukrainy i szantażowaniu Zachodu” – kontynuuje ekspertka.

Rozmówczyni Forum IBRiS prognozuje, że rozstrzygnięcie przyniesie 2023 rok. Putin chce zdążyć przed zimą, zwłaszcza, że stoi w obliczu totalnej rozsypki rosyjskiej gospodarki, kiedy z końcem tego roku zaczną działać najostrzejsze sankcje.

Zdaniem prof. Agnieszki Leguckiej, jeżeli tylko Zachód będzie w stanie dostarczyć potrzebnej Ukrainie broni i pomocy finansowej, a także nie przestraszy się atomowego szantażu, wojna zakończy się szybko zwycięstwem Kijowa. Tym samym przynajmniej odzyskaniem terytoriów przejętych przez Rosję po 24 lutego i rozmowami na temat przyszłości Krymu.

„Dużo zależy od Polski i polskiego społeczeństwa, czyli w jaki sposób wykażemy odporność na to, co będzie robić Federacja Rosyjska, która będzie szantażować nas energetycznie i wrzucać przekaz o tym, że Unia Europejska jest nieskuteczna, a Amerykanie w razie zagrożenia nam nie pomogą” – mówi rozmówczyni Forum IBRiS. „Szala zwycięstwa przechyli się na korzyść Ukrainy, jeżeli postawimy na jej zwycięstwo i będziemy ją wspierać, jak tylko możemy”.

39 krajów poparło już wniosek o postawienie Władimira Putina przed Trybunałem Karnym w Hadze. Inwazja Rosji na Ukrainę stanowi bowiem pogwałcenie Karty Narodów Zjednoczonych.

Badanie w tej sprawie przeprowadziła na zlecenie Wirtualnej Polski pracownia United Surveys.

Respondenci nie mają właściwie w tej sprawie dylematów. Aż 90,6 proc. badanych uważa, że Władimir Putin „zdecydowanie” powinien odpowiedzieć za zbrodnie.

3,3 proc. badanych uważa, że „raczej” powinno się tak stać. „Zdecydowanie przeciw” takiemu rozwiązaniu opowiedziało się 2,9 proc. pytanych. 0,7 proc. uważa, że Putin „raczej” nie powinien odpowiadać przed Trybunałem w Hadze.

2,5 proc. pytanych odpowiedziało – „nie wiem, trudno powiedzieć”.

Sondaż na zlecenie Wirtualnej Polski przeprowadziła pracownia United Surveys, 4 marca 2022 roku, na grupie n=1000, metodą CATI.